
Xkoq’b’aleb’ li xyaab’ xkux li nimla kaqnaab’ sa’ xteepal Izabal
Sa’ li tenamit Watemaal junelik yo chi — isiik li xchaab’ilal ru, xb’aan li ch’a’ajkilal sa’ xjachinkil li loq’laj ch’och’, li xpo’b’al ut xpikb’al ru li xraxal rub’el li loq’laj ch’och’
Sa’ li sutam El Estor, xteepal Izabal, xiikil li k’iila che’ k’aam nak’ehok li loq’ laj iq’ ut li yu’amej, xiikil xk’ihal li Tzuul taq’a li wank xraxal ru choq re li awk, rub’el ru li xch’och’el wank xb’ihomal, jwal rahinb’ilru ut sik’b’il ru xb’aaneb li kaqib’ihom re xpo’b’al, xpik’b’al ut xk’ayinkil li xraxal ru li loq’laj ch’och’.
Wank chaq O’k’aal chihab’ (Cincuenta), li ab’l b’ihom EXMIBAL, anaqwank nayeman re CGN-PRONICO-Maya Níquel, na xjolomi raalinasinkileb’ ut xmaq’b’al ch’och’eb’ laj Q’eqchi’, jo’ajwi’ yo xtz’ajninkil li nimla pumpuukilha’ sa’ li xteepal Izabal (Lago de Izabal) li jwal loq’ xnimal ut ch’ina’usal chiruheb’ li wankeb’ sa’ li qatenamit Watemaal ut xna’aj li ch’ina’usil Xul li yook chi lajk chi osok; a’an li wakaxha’ nayemank re (Manatí).
Xtam li rahob’tesiik xb’aaneb’ li kaqib’ihom, naab’al li majewank ut xsachb’al xyu’ameb’ li poyanam yookeb’, jo’ kama’an li qawa’ Adolfo Ich Chamán sa’ li wukub’ xka’k’aal xb’e li po septiembre re li chihab’ 2009 xe’ xsach li xyu’am (27 de septiembre de 2009), Angel Rodolfo de León Palacios, Juan Carlos Velásquez Marroquín y Nahomi Lara Orellana aj tzoloneleb’ sa’ li Universidad del Valle de Guatemala xe’sache’ li xyu’am, sa’ li jun Roxk’aal xb’e li po Marzo sa’ li chihab’ 2012 (31 de marzo de 2012), jo’ajwi’ laj Carlos Maas xsache’ li xyu’am sa’ li wukub’ xka’k’aal xb’e li po Mayo sa’ li chihab’ 2017 (27 de mayo de 2017), ab’anan maajun reheb’ laj sachonel yu’am, jitb’ileb’ ut chapb’ileb’ xb’aan li chaq’rab’ re li qatenamit Watemaal sa’ xk’ab’a’ naq chi xjunileb’ loq’b’ileb’ re muqb’al li tawasiik xb’aan li xb’ihomal xraxal ru li loq’laj ch’och’.
Eb’ li k’aleb’aal aj Q’eqchi’ aalinasimb’ileb’ sa’ josq’il ut maq’b’ileb’’ li xch’och’eb’, q’aab’amb’ileb’ cho’q aj elq’, aj ramol ch’och’ ut aj rahob’tesinel xb’aaneb’ li ab’lil kaqib’ihom, aj ramolch’och’eb jo’ li wankeb’ sa’ qayanq, xmaakeb’ a’in naq xiikil li neb’ahil sa’ li k’aleb’aal, xb’aan naq isimb’ileb’ chi roq li Polochik ut sa’ xsutam li Tenamit El Estor, xteepal Izabal barwi’ wank li xch’ina’usal ut xraxal ru li loqlaj ch’och’, naq maak’a xhuhul li na’jej moko sa ta nake’ k’anjelak chi moko sa ta nake ’wank li komon k’aleb’aal, yo’hoon wankeb’ chi junelik joq’e te’ aalinasiiq sa’ metz’ew.
Li xk’ihal li rahob’tesiik ut li aalinasiik sa’ josq’il na’uxli sa’ qayank xb’aaneb’ li kaqib’ihom wankeb’ sa’ qayank sa’ xk’ab’a’ rawb’al li jumpaatil awimj; jo’ li tul, li kaqi palma ut wank chik xkomon, xe’ xpo’ ru li loq’laj ch’och’ ut xe’ sach ru li loq’laj che’ k’aam, li wank sa’ li qasutam.









