Fotoğraf: Clem Onojeghuo

Bilyoner’in UX Yolculuğu

UXistanbul 17'de yaptığım sunumla ilgili birçok olumlu geri dönüş aldım. Bunlardan çoğu ise sunuma nasıl ulaşacaklarını sordu, ben de derleyip paylaşmak istedim.

Bilyoner Nedir?

Bilyoner.com 2004 yılında kurulmuş olan Spor Toto’ya bağlı yasal bir bahis platformu. Sitede iddaa, spor toto ve milli piyango oyunları oynanabiliyor. 2.6 milyon üyeye sahip.

Bilyoner’in UX Yolculuğu

2011 yılında Front-End ekiplerine benzer bir ekipte HTML ve CSS yazarak başladığım Bilyoner kariyerimde yaklaşık 2,5 sene sonunda büyük sayılabilecek değişimler olmaya başladı.

Pazarlama ekibi altında çalışan bir tasarımcının yaptığı tasarımları ön yüz için kodluyorken birdenbire yapılan işlerin kullanışsızlığı ve ne kadar iyi niyetle yapılmış olsa da eksik kısımları dikkatimizi çekti. Bu problemli tasarımları sezgilerimizle ve sağdan soldan öğrendiğimiz bazı UX kurallarını düşünerek yorumluyorduk. Amacımız üretilen sayfaların daha anlaşılabilir ve basit olmasıydı. Bu yorumlamalar sonunda zaman zaman yeni tasarım önerileri ile gelen tasarımları güncellemeye başladık. Tabii, kimi kabul edildi kimi görmezden gelindi. Zamanına göre çok akıllıca ve doğru tasarım önerilerimiz olsa da bazıları şirket içi çekişmelerden ötürü görmezden geliniyordu.

Bu esnada kullanıcı deneyimi kavramı yeni yeni yayılıyor, ben de UX ile ilgili ufak etkinlikleri kovalıyor, kendimi geliştirmeye çalışıyordum. Bilgisayar Öğretmenliği mezunu olarak insan-bilgisayar etkileşimi her zaman ilgimi çekmiştir. Bununla ilgili online eğitimleri izleyip fikir sahibi olmaya çalışıyordum.

Kullanıcı deneyiminin önemli olduğunu, gelişimimiz ve geleceğimiz için yatırım yapılması gereken bir alan olduğunu üst yönetime ilettik. Kurulacak ekibin yapısı, sorumlulukları hatta maaş skalasını da içeren bir doküman hazırlayıp İnsan Kaynakları departmanına bilgi verdik. Eylül 2014'de Pazarlama ekibi altında 1 takım lideri, 1 UX Designer ve 1 UI Designer ile Bilyoner UX ekibini kurmuş olduk.

Ekip içerisinde iş bölümü yapma konusu biraz da kişilerin kendi ilgi duyduğu alanlara ve yeteneklerimize paralel olarak gelişti. Takım liderimiz (Mehmet Şahin) Google Analytics ve Tag Manager alanında kendini geliştirip raporlama, ölçümleme ve gerekli noktalarda ön yüze hızlı müdahale etme konularında uzman hale geldi. Ben daha çok ihtiyaçların analizi, sorgulanması, user flowların çıkarılması, mockupların çizilmesi ve prototip üretilmesi konularında ilerledim. Bu esnada ek olarak zaman zaman Yandex Metrica ve hotjar ile kullanıcı oturumlarını, davranışlarını izleyip zorluk yaşanan ve problematik durumlarla ilgili fikir sahibi olmaya çalışıyorum. UI alanında çalıştığımız kişiler değişti ama son olarak kullanıcı deneyimini gerçekten önemseyen, iOS-Android ve özellikle Material Design standartlarına oldukça hakim bir arkadaşımızla (Devran Bostancıoğlu) yola devam ediyoruz. Bu noktada UI işi yapan arkadaşın UX bakış açısına sahip olması bizim işimizi kolaylaştırıyor. Benden sonra ikinci bir gözün kontrol etmesi ortaya çıkan işlerin daha kaliteli olmasını sağlıyor.

Biz, ekip kurulunca “her şey çok güzel olacak” diye beklerken bu işlerin öyle kolay olmadığını yaşayarak öğrendik. Google Analytics ve Yandex Metrica’nın kodlara eklenmesi gerektiğini ve ne işe yaradıklarını güvenlik ekibine sunumlarla anlattık. Daha sonra Kullanıcı Deneyimi kavramı sadece ön yüze tasarım yapmakla bir tutulup son tasarımı yapan ekip olarak nitelendirildik. “FRD’lerde UX ekibine ihtiyaç var mı? Yok mu?” diye bir madde eklendi ve işi açan kişi buna karar veriyordu. Şimdi düşünüyorum da gerçekten korkunçmuş!

Neyse o korkunç günleri geride bırakıp önümüzdeki güzel günlere bakalım :) Güncel durumda bizim gibi eskiden gelen çok kötü deneyimleri hızlıca nasıl daha iyi hale getirebilirim diye düşünen varsa bu kısım çok faydalı olacaktır. Mobil sitemizde bunu uyarladık ve gerçekten elle tutulur bir ilerleme sağladık.

Mobil sitemiz atıl kalmış, tabiri caizse unutulmuş ama yine de ciroda etkisi olan bir kanaldı. Herkes özellikle 2017 yılı mobilin yılı olacak diye bas bas bağırırken 2016 yılında bile mobil siteyi önemsemeyip çok kötü vaziyette bırakmışız. Bunda UX ekibinin de, Pazarlama’nın da ve IT tarafının da hataları vardır. Bu noktada suçlamaları bırakıp düzeltmeye gitmek en mantıklısı olacaktı. Mobil sitemizle ilgilenen firma ile bu işi çözmeye karar verdik.

Önce tüm sayfaları hızlıca gözden geçirdik ama birebir baştan sona tasarım çalışmadık. Mobil cihazlardan ziyaret edildiği için büyük boyutlu görselleri kaldırdık, CSS özellikleri ile buton ve ikon üretmeye çalıştık. En önemli sayfalarımız olan üyelik, giriş yap ve şifremi unuttum sayfalarını ele aldık. Bu sayfaları yeniledikten sonra test edip tekrar iyileştirdik. Elimizden geldiğince hâlen önem verdiğimiz sayfaları sırayla değiştiriyoruz. Minimum eforla maksimum verimi elde etmeye çalışıyoruz.

Bu noktada online ve offline (bayide oynayanlar) kullanıcı testlerini de ihmal etmiyoruz. Kullanıcılarımızla görüşüyoruz. Dışarıdaki bayilerde neden ve nasıl oyun oynandığını da araştırıyoruz.

UX Etkisi

Mobil sitede yaptığımız çalışmaların örneklerini önceki ve sonraki halleri ile aşağıda paylaştım. Açıklamalarda detaylı bilgiye ulaşabilirsiniz.

Soldaki ekranda bir kullanıcı tüm formu doldurduktan sonra yukarı çıkıp Üye Ol butonuna bastığında başımdan aşağı kaynar sular döküldü. Çünkü sonucunda sayfa yenilendi ve girmiş olduğu tüm bilgiler silindi.
Hataların gösterimi bir sonraki sayfada ve düz metin olarak veriliyordu, geri dönüldüğünde ise yine form bomboş geliyor ve girilen tüm içerikler siliniyordu.
Anasayfada soldaki tasarımı kullanırken hotjar ile bir anket çıkmıştık. Bu ankette gelen yorumlardan biri şu şekildeydi; “Anasayfa nerede?” sonra bu sayfayı tekrar ele aldık ve yeniledik.

Bu değişimlerden sonra üyelik oranında gözle görülür ve ölçümlenebilir bir artış oldu. Başarılı üyelik oranı ortalama %20'den %40'lara çıkmış oldu. Aşağıdaki grafikte gri alanlar üyelik denemeleri, yeşil alanlar başarılı üyelikleri temsil ediyor.

11 numaralı alanda 669 denemede 96 başarılı üyelik var, bu da %13 demek. Çok çok düşük bir rakam. 18 numaralı alanda güncellemeyi yaptık. 28 numaralı alanda 159 denemede 104 başarılı üyelik var, bu da %65 demek. Bunu görmek ve bu başarıya ulaşmak hem bizim hem de Bilyoner’in UX yolculuğunda gerçekten ders niteliğinde bir olay oldu.

18 numarada güncelleme yaptık. Başarılı üyelik %20'den %40'a.

Öneriler

  • UX Hero olun: Sesinizi çıkarın, anlatın, dinleyin, kullanıcıyı koruyun, kullanıcıyı önemseyin. Bu iş tek bir kişinin veya tek bir ekibin tamamen yapabileceği bir iş değil. Kahraman olmak kolay değil. Toplantılarda konuşmalarda sohbetlerde inatçı, dik başlı ve sivrilen kişi olmaktan korkmayın. Doğru olan kullanıcıyı merkeze alıp onun ihtiyaçlarını ve kullanıcıyı önemsemek ve problemlerine çözüm bulmaktır.
  • Öğrenmeye devam edin: Meraklı olun, işinizi sevin, online dersleri takip edin, blogları inceleyin, okuyun, farklı UX araçlarını inceleyin, deneyin. İhtiyacınız olan programlara kendiniz karar verin. Burada yazılan araçlar kullanılmalıdır ve bu değişmez diye bir şey yok. En doğrusu sizin işinize yarayan ve sizi en kolay şekilde başarıya götüren yoldur.
  • Üşenmeyin: Üşeniyorsanız bu işi yapmayın. Bu iş önem isteyen geçiştirilemeyecek bir iş. Ürettiğiniz ama içinize sinmeyen bir işi göndermeyin. Zaman isteyip daha çok araştırıp daha derinlemesine problemi tespit edip daha iyi bir çözüm üretmeye çalışın. Daha çok kullanıcıya ulaşıp daha çok test etmeye çalışın. Prototip üretmek, tüm durumları çizmek zor oluyor bazen ama üşenmeden çizin ve üretin. Test edin en azından; çevrenizdeki iş arkadaşlarınızla, ailenizdeki kişilerle test yapın.
  • Harekete geçin: Maalesef bilgisayar karşısına oturup mockup çizmekle UX yapılmış olmuyor. Prototipler üreterek test yapmak için harekete geçin. Kullanıcılarınızı, potansiyel kullanıcılarınızı gözlemleyin. Sokağa çıkın. Ben arada iddaa bayine gidip gözlem yapıyorum. Kendi kapalı dünyamızda bişeyler ürettiğimizde bu UX yapmak olmayacaktır. O yüzden harekete geçin dış dünyaya ve farklı fikirlere açık olun.

UX; her şeyi okuduk, öğrendik, bitti diyebileceğimiz bir alan değil. Her geçen gün yeni bir şey öğrenebiliriz. Çünkü merkezinde, kimsenin tamamen çözemediği “insan” var. Bizim hala çok yolumuz var. Yapacak çok işimiz var. Bunun farkındayız ve her geçen gün daha iyi noktaya gelebilmek için uğraşacağız ve geleceğiz.

Konferans Hakkında

Bu kısma özellikle yer vermek istedim. Beni davet ettiği için UXistanbul ekibine çok teşekkür ederim. Gerçekten keyif aldığım bir deneyim oldu. Konuşmadan sonraki günler gelen güzel geri bildirimler de ekstrasıydı. Gerçekten ilgili ayrıca kalabalık bir grupla keyifli vakit geçirdik. Katılan herkese teşekkür ederim. Sevgilerle…