Venezuela’da neler oluyor ve gidişat neyi gösteriyor?

Devlet Başkanı Maduro, anayasayı yeniden yazacak bir Kurucu Meclis için ulusal çapta seçim düzenledi.

Venezuela’da mevcut lider Nicolas Maduro karşıtı muhalefet, uzun zamandır meydanlarda gösteri yapıyor. Ülkede ekonomik kriz devasa boyutlara ulaşmış durumda. Latin Amerika’daki ülkelere yeni bir göç dalgası başladı, ülke genelinde suç oranları yükseldi. Temel gıda maddeleri ve tıbbi malzemeler neredeyse bulunamıyor. Ülke tam anlamıyla siyasi ve insani bir krize sahne oluyor.

Ülke, krize adım adım nasıl geldi?

Peki bu aşamaya nasıl gelindi? 1 Mayıs 2017'de Maduro, ülkede “barışın yeniden tahsisinin tek yolu” olduğunu söyleyerek, yeni anayasanın yazılmasına karar verdiğini açıkladı. Bu tarihten sonra Venezuela’da hem şiddet olayları hem de devlet baskısı giderek arttı. Ülke çapındaki gösterilerde en az 100 kişi yaşamını yitirdi. Geçtiğimiz hafta ülkede iki ana muhalefet lideri evlerinde gözaltına alınıp tutuklandı. İnsan hakları örgütlerine göre, Venezuela’da şu anda hapishanede 100'den fazla siyasi tutuklu bulunuyor. Protestoların ilk 3 ayında ise 1000'den fazla kişi tutuklanırken, 400'e yakın sivil de askeri mahkemeler de yargılandı. 1999'daki Kurucu Meclis sırasında, parlamento da geçici olarak kapatılmış ve yeni anayasa çalışmaları 6 ay sürmüştü.

Ülkede asker, görevden alınması beklenen Başsavcı Luisa Ortega Diaz’ın ofisinin çevresini kuşattı.

Venezuela’da yeni anayasayı yazacak Kurucu Meclis’in üyelerinin belirlenmesi için 30 Temmuz Pazar günü seçim düzenlendi. Ülke genelinde iki günlük genel grev düzenlendikten sonra büyük protestolar yapıldı. Muhalefet boykot çağrısına uydu ve seçmenlerin çoğu sandık başına gitmedi. Yaklaşık 8 milyon kişinin sandık başına gittiği seçimlerde Maduro istediği sonucu aldı. ABD, Kolombiya ve Meksika ise sonuçları tanımadığını ilan etti. Venezuela’da muhalefet, yeni anayasanın yazım sürecini Maduro’nun gücünü artırma hamlesi olarak görüyor. Maduro ise yeni anayasanın ülkeye istikrar getireceğini savunuyor.

2003 yılında hayatını kaybeden Hugo Rafael Chávez, 1998'den ölümüne kadar ülkenin devlet başkanıydı.

Venezuela anayasası 1999 yılında Hugo Chavez döneminde seçilen Kurucu Meclis tarafından yazıldı. Chavez, anayasa değişikliğini halk desteğinin yüksek olduğu bir dönemde yapmış ve öncesinde yeni meclisin oluşturulmasıyla ilgili karar için referanduma gitmişti. Mevcut lider Maduro’ya şu anda halk desteğinin yüzde 20 düzeylerinde olduğu tahmin ediliyor. Venezuela’da başkanlık seçimlerinin 2018’de yapılması planlanıyor. Ama bu seçimler de ertelenebilir. Nitekim Aralık 2016'da yapılması öngörülen yerel seçimler de 2017’nin sonuna ertelendi. Yeni anayasayla birlikte bu seçimlerin tarihi de değişebilir. Trump yönetimi, Venezuelalı 13 yetkiliye yaptırım uygulamaya karar verdi. Ülkenin en önemli gelir kalemi olan petrol ihracatına yönelik yaptırımlar da yolda. Petrol sektörüne yönelik bir ambargo ters tepebilir. Dünyanın en büyük petrol rezervlerine sahip olan Venezuela, toplam gelirinin yüzde 95'ini de bu sektörden sağlıyor. Bu gelirlerin azalmasının ülkede zaten kötü olan insani durumun daha da kötüye gitmesine neden olabilir. Latin Amerika’da Venezuela ile ortak hareket edecek bir sosyalist blok kalmadı. Maduro’da Chavez kadar kendi tabanı organize edecek yetenek olduğu da söylenemez. Ülkede ordu ise olaylara karşı şimdilik sessiz kalmayı tercih ediyor. Çatışmalar derinleşirse ordu darbe girişiminde bulunabilir. Bu durum işleri daha da içinden çıkılmaz bir hale sürükler.

Analiz: Gazete Tanin