Η ΑΜΕΣΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΤΟΥ ΠΑΡΟΝΤΟΣ

Σίγουρα έχετε αναρωτηθεί που βρίσκεται η άμεση δημοκρατία που συναντούσε κανείς στους δρόμους της αρχαίας Αθήνας, εκεί όπου ο κάθε Αθηναίος πολίτης εξέφραζε ανοιχτά και χωρίς φόβο τις διάφορες απόψεις του για τα κοινά ζητήματα της πόλης και αντιμετωπιζόταν παρόμοια με τους άλλους συντοπίτες του. Γιατί δεν έχουμε ένα παρόμοιο είδος δημοκρατίας, σαφέστατα δικαιότερο από το σημερινό; Γιατί να δικαιούνται άλλοι τις συζητήσεις και τις αποφάσεις για τα κοινά και όχι εμείς; Αυτά και πολλά άλλα απαντώνται στο άρθρο που ακολουθεί.

Ας ξεκινήσουμε με το πολίτευμα της χώρας μας. Η χώρα μας σήμερα έχει Προεδρευόμενη Κοινοβουλευτική Δημοκρατία. Τί σημαίνει πρακτικά αυτό; Στη χώρα συμπορεύονται ένας Πρόεδρος της Δημοκρατίας και μια Βουλή, την οποία συναπαρτίζουν οι βουλευτές των περιφερειών κάθε κομμάτων και το Υπουργικό Συμβούλιο, ηγέτης του οποίου είναι ο Πρωθυπουργός.

Πρακτικά, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας έχει ουσιαστικά εθιμοτυπικές εξουσίες. Την κυριότερη εξουσία για τα ζητήματα της χώρας διαθέτουν οι βουλευτές και κατά κύριο λόγο οι Υπουργοί, οι οποίοι είναι και υπεύθυνοι για την ομαλή λειτουργία διαφόρων τομέων της χώρας, όπως η γεωργία, η ναυτιλία, ο τουρισμός, η εξωτερική πολιτική κ.α.

Γιατί δεν ισχύει όμως ότι ίσχυε και στην Αρχαία Αθήνα, εκεί όπου οι ίδιοι οι πολίτες ήταν κυρίαρχοι των πολιτικών υποθέσεων;

Η απάντηση είναι προφανής. Οι καιροί είναι διαφορετικοί και η τέλεση τέτοιων διαδικασιών απίστευτα χρονοβόρα. Οι πολίτες έχουν το μοναδικό δικαίωμα με την ψήφο τους στις πολιτικές εκλογές που διεξάγονται κάθε τέσσερα χρόνια να εκλέγουν τους βουλευτές εκείνους που θεωρούν ιδανικούς να διοικήσουν τη χώρα στα φλέγοντα ζητήματα της επικαιρότητας.

Το αποτέλεσμα όμως τις περισσότερες, αν όχι όλες, φορές δεν είναι ευτυχές. Οι επιτυχόντες βουλευτές δεν πραγματοποιούν αυτά για τα οποία ψηφίστηκαν, δεν βοηθούν στην τέλεση σημαντικών διαδικασιών και πολλές φορές επαναπαύονται στον “παχουλό” μισθό τους, προσφέροντας από λίγα ως μηδαμινά θετικά αποτελέσματα.

Γιατί τότε τους ψηφίζουμε; Η απάντηση πάλι προφανής. Κάθε πολιτικός έχει διαφορετική προσέγγιση των πραγμάτων σε σχέση με έναν άλλο, με συνέπεια μερίδα του κοινού να ταυτίζεται και με έναν άλλο. Για παράδειγμα, μια ηλικιωμένη θα ψηφίσει έναν πρώην ηθοποιό που επιθυμεί να γίνει βουλευτής με ένα κόμμα επειδή εκείνος είναι γνωστός. Η διαδικασία εκλογής του; Ξανά οι εκλογές.

Το ζήτημα όμως είναι το εξής: υπάρχει ευκαιρία να μιλήσει ο κόσμος ανοιχτά και όχι μυστικά, όπως γίνεται στις κάλπες; Μπορεί να υπάρξει μια “άμεση δημοκρατία του παρόντος”;

Η απάντηση είναι ναι. Και αυτή είναι το διαδίκτυο και πιο συγκεκριμένα, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Τα σημερινά κινητά (smartphone) και οι φορητοί υπολογιστές (laptop) προσφέρουν τη δυνατότητα στον πολίτη να γράφει την άποψή του από οποιοδήποτε μέρος του πλανήτη, σε ένα κοινό σημείο: τον διαδικτυακό χώρο.
Το μόνο που απαιτείται είναι μια συσκευή, είτε κινητό είτε υπολογιστής, και πρόσβαση στο διαδίκτυο, είτε μέσω wi-fi είτε μέσω δεδομένων που αποκτά κανείς από τις εταιρείες κινητής τηλεφωνίας. Έτοιμος/η. Τώρα μπορείς και εσύ να μιλήσεις!

Στο διαδίκτυο μπορεί να συναντήσει κανείς δωμάτια συνομιλίας, όπου ο καθένας εκφράζει τις απόψεις του, παρομοίως με τους ανθρώπους στην Αρχαία Αθήνα όπου ο καθένας εξέφραζε την κρίση του για τα δημόσια ζητήματα. Βέβαια, η κρίσιμη διαφορά εδώ είναι πως δεν υπάρχει διάδραση πρόσωπο-με-πρόσωπο, αλλά διαμεσολαβημένη διάδραση. Ο καθένας εκφράζει μεν την άποψή του, ωστόσο δεν βλέπει μπροστά του τον απέναντί του. Ο υπολογιστής και το διαδίκτυο διαμεσολαβούν στην συνομιλία τους, επεμβαίνοντας μάλλον όπως ένας διαιτητής σε έναν αγώνα ποδοσφαίρου.

Στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μπορεί κάποιος να κάνει δωρεάν εγγραφή και έπειτα να βλέπει και να σχολιάζει πράγματα που τον ενδιαφέρουν. Τα social media έχουν κυριαρχήσει τα τελευταία χρόνια ανά τον κόσμο, αφού προσφέρουν πολλά πράγματα σε μια μόνο εφαρμογή. Μέσα από αυτά μπορεί κανείς να δημοσιεύεις εικόνες, απόψεις, σχόλια σε καταστάσεις άλλων ανθρώπων, καθώς και να μοιράζεται την άποψή του για τα δημόσια ζητήματα με άλλους ανθρώπους μέσα από γνωστούς επικοινωνιακούς οργανισμούς και ΜΜΕ.

Το τελευταίο είναι που ενδιαφέρει περισσότερο από όλα τα άλλα το παρόν άρθρο. Όπως στην Αρχαία Αθήνα οι Αθηναίοι πολίτες σχολίαζαν τα δημόσια ζητήματα προκειμένου να βγάλουν ένα συμπέρασμα, έτσι και σήμερα οι άνθρωποι μπορούν να σχολιάζουν τα φλέγοντα ζητήματα της επικαιρότητας, χωρίς μάλιστα να είναι καν φυσικά παρόν.

Η παγκοσμιοποίηση στην οποία έχει περιέλθει ο κόσμος μας διευρύνει μάλιστα ακόμα περισσότερο τη συνομιλία των ανθρώπων, αφού τώρα πια ένας Έλληνας μπορεί να μιλάει με έναν Νιγηριανό και ένας Βραζιλιάνος με έναν Αιγύπτιο. Και όλα αυτά, αρκεί να έχεις έναν υπολογιστή και πρόσβαση στο διαδίκτυο.

Μπορεί το διαδίκτυο να μην προσφέρει την δυνατότητα να ληφθούν αποφάσεις στα πολιτικά ζητήματα, αποτελεί όμως έναν κρίσιμο παράγοντα “κατασκευής της κρίσης”, κάτι που για χρόνια διέθετε η τηλεόραση που δημιουργούσε ένα παθητικό κοινό που δεν μπορούσε να αντιδράσει σε αυτά που το “ταΐζαν” και που έρχεται τώρα να του πάρει το διαδίκτυο, το οποίο όμως προσφέρει και τη δυνατότητα έκφρασης μιας άποψης.

Το διαδίκτυο είναι μακράν μια “άμεση δημοκρατία του παρόντος” και αυτό αναμένεται να φανεί ακόμα περισσότερο τα χρόνια που έρχονται.