Einstein’ın Atatürk’e Mektubu

İkinci Dünya Savaşı’nın çıkacağına kesin gözüyle bakılan fakat kimse tarafından açık olarak dile getirilemeyen 1930'ların başında, Almanya özellikle Yahudi kökenli bilim insanları ve sanatçılar için adeta bir açıkhava hapishanesine dönüşmeye başlamıştı. Tarihimizde pek bilinmeyen bir olay ise durumun kötüye gittiğini gören Albert Einstein’ın 1933 yılında Atatürk’e yazdığı bir mektuptur.

Einstein mektubunda Atatürk’e 40 bilim insanı ve akademisyenin adını önermiş ve Atatürk de zamanının bu çok başarılı bilim insanlarını Türkiye’ye davet etmiştir. Bu kişiler İstanbul Üniversitesi ve Ankara Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi’nde (DTCF) görev alarak, ülkemizde modern bilimin ve üniversite eğitiminin başlamasına diğer Türk bilim insanları ile beraber öncülük etmişlerdir.

İşte Albert Einstein’in Atatürk’e bu konu ile yazdığı mektup

Ekselansları,
OZE Dünya Birliği’nin Şeref Başkanı olarak, Almanya’dan 40 profesörle doktorun bilimsel ve tıbbi çalışmalarına Türkiye’ de devam etmelerine müsaade vermeniz için başvuruda bulunmayı ekselanslarından rica ediyorum. Sözü edilen kişiler, Almanya’da halen yürürlükte olan yasalar nedeni ile mesleklerini icra edememektedirler. Çoğu geniş tecrübe, bilgi ve ilmi liyakat sahibi bulunan bu kişiler, yeni bir ülkede yaşadıkları takdirde son derece faydalı olacaklarını ispat edebilirler.
Ekselanslarından ülkenizde yerleşmeleri ve çalışmalarına devam etmeleri için izin vermeniz konusunda başvuruda bulunduğumuz tecrübe sahibi uzman ve seçkin akademisyen olan bu 40 kişi, birliğimize yapılan çok sayıda müracaat arasından seçilmişlerdir. Bu ilim adamları, hükümetinizin talimatları doğrultusunda kurumlarınızın herhangi birinde bir yıl boyunca hiçbir karşılık beklemeden çalışmayı arzu etmektedirler.
Bu başvuruya destek vermek maksadıyla, hükümetinizin talebi kabul etmesi halinde sadece yüksek seviyede bir insani faaliyette bulunmuş olmakla kalmayacağı, bunun ülkenize de ayrıca kazanç getireceği ümidimi ifade etmek cüretini buluyorum.
Ekselanslarının sadık hizmetkarı olmaktan şeref duyan,
Prof. Albert Einstein ”

Bu mektup aynı zamanda küllerin doğan yeni bir ülkenin daha onuncu yılında bilim insanları tarafında gidebilecekleri ve rahat çalışabilecekleri bir yer olarak görülmesi ve Atatürk’e dolayısıyla Türkiye’ye olan güvenlerini gösteren önemli bir yazılı kaynaktır.

Mektubun orijinali bugün, Başbakanlığa bağlı Cumhuriyet Arşivi’nde bulunmaktadır.:

Einstein’ın Atatürk’e Mektubu, 17 Eylül 1933

Beğendiyseniz aşağıdaki kalbe dokunarak arkadaşlarınıza da tavsiye edebilirsiniz. Sevgiler.