Klimaat voor dummies

Als het over klimaatverandering gaat, wordt er vaak gegoocheld met termen die niet meteen tot de standaard woordenschat van de meeste mensen behoren. Wij gidsen je door het klimaatwoordenbos aan de hand van een citaat van klimaatwetenschapper Jean-Pascal van Ypersele, voormalig ondervoorzitter van het VNklimaatpanel. Onze landgenoot is een echte autoriteit als het gaat over klimaatverandering.

Jean-Pascal van Ypersele (foto Willemjan Vandenplas)
Als we doorgaan met business as usual, komen we tegen het einde van de eeuw aan een opwarming van 4,8 graden. Als wij onder de 2,0 graden opwarming willen blijven, moeten we onder de biljoen ton koolstof in de
atmosfeer blijven. We zitten vandaag al aan 500 miljard ton — de helft dus. Door de verhoogde opwarming komen daar, door het smelten van de permafrost, nog methaan en CO2 bij. Dat versterkt het broeikaseffect; de nog
beschikbare ruimte zal zo sneller opgebruikt zijn. We moeten dus volledig stoppen met de beschikbare voorraad fossiele brandstoffen te gebruiken, zo vlug mogelijk.
Jean-Pascal van Yperseele op MO.be

Dat vraagt om meer uitleg bij een aantal begrippen:

Business as usual

Van Ypersele bedoelt hiermee dat de wereld op hetzelfde niveau blijft produceren en consumeren. Het worstcasescenario is volgens hem dat we verder vervuilen zoals we nu bezig zijn en doen alsof er niets aan de hand is, terwijl het dringend tijd is voor drastische veranderingen.

Koolstof (C)

is de belangrijkste bouwsteen van alle leven op aarde. Je vindt het in alle levende materie, gesteenten, de oceanen en de lucht die we inademen. De
mens verstoort het koolstofevenwicht.

De atmosfeer

of de dampkring is de lucht om de aarde.

Permafrost

is een permanent bevroren bodem. Hij ontstaat wanneer de grond meer dan twee opeenvolgende jaren bevroren is. Sommige permafrostlagen zijn
al miljoenen jaren bevroren. Ze kunnen enkele tientallen of zelfs enkele honderden meters dik zijn en bevinden zich nabij de polen en in de hooggebergten. In permafrost zitten hoge concentraties methaan. Er komt dus veel methaan vrij als hij ontdooit. Het smelten ervan is niet alleen een gevolg van de klimaatverandering, maar heeft er ook een sterke impact op.

Methaan (CH4)

is een broeikasgas. De fossiele brandstof aardgas is vooral samengesteld uit methaan. Mensen gebruiken aardgas om te koken en te verwarmen.
Veeteelt (en dus onze vleesproductie) heeft een enorme invloed op het klimaat. In de omgeving van rundveehouderijen is een verhoogde concentratie van methaan aanwezig, omdat het gas gevormd wordt door
de bacteriën in de voormagen van runderen. Koeien laten dus methaanscheetjes.

CO2 (koolstofdioxide)

is een broeikasgas. In je eigen lichaam komt CO2 vrij bij de verbranding van
voedsel. Deze CO2 adem je uit. Zuurstof ademen we in. Planten doen het net andersom: zij halen CO2 uit de lucht en slaan die op. Vervolgens geven ze zuurstof af aan de atmosfeer. Dit proces bij planten heet fotosynthese. Hoe meer planten en bomen er zijn, hoe meer CO2 in de natuur zit opgesloten en hoe minder er in de atmosfeer zit. Door het kappen van bossen en bij bosbranden komt deze CO2 vrij. Dit zorgt dus voor een versterking
van het broeikaseffect.

Het broeikaseffect

is het opsluiten van hitte in de atmosfeer. Broeikasgassen zorgen ervoor dat die hitte niet weg kan. Deze gassen vormen rond onze planeet een soort “deken”. Dat deken zorgt ervoor dat het lichaam (de aarde) warm blijft. Zonder dit deken zou er geen leven op aarde mogelijk zijn. Het natuurlijke broeikaseffect beschermt ons onder andere tegen de kou van het heelal.
Zonder broeikasgassen zou het op aarde gemiddeld zo’n 18 °C onder nul zijn. Nu is dat gemiddeld +15 °C. De mens versterkt dit natuurlijke broeikaseffect door de uitstoot van verschillende broeikasgassen. Hierbij spelen
verbranding van fossiele brandstoffen, veeteelt, maar ook ontbossing een grote rol. Door het verwarmen van je huis, het gebruik van elektriciteit, het rijden met auto’s en het kappen van bomen, wordt het deken van broeikasgassen steeds dikker. Zo versterken we het broeikaseffect. Hierdoor warmt de aarde op en wordt klimaatverandering veroorzaakt.

Fossiele brandstoffen

zijn aardolie, aardgas, steenkool en bruinkool. Ze zijn ontstaan uit vergane resten plantaardig en dierlijk leven uit het verleden, voornamelijk uit het carboontijdperk, genoemd naar carbon (Engelse term voor koolstof). Steenkool, bijvoorbeeld, bestaat uit vele miljoenen samengeperste resten van planten en bomen in lagen van wel tientallen meters dikte. Fossiele brandstoffen zijn niet hernieuwbaar en kunnen dus op raken. Het grootste deel van de energie die we thuis gebruiken is afkomstig uit fossiele bronnen. Auto’s rijden bijvoorbeeld op fossiele brandstoffen. In fossiele brandstoffen zitten grote hoeveelheden koolstof opgeslagen. Door ze te verbranden komen er grote hoeveelheden koolstof in de atmosfeer terecht in de vorm van koolstofdioxide (CO2) en methaan (CH4).

Volgens van Ypersele en verschillende studies is het haalbaar voor België en de rest van de wereld om ervoor te zorgen dat in 2050 de hernieuwbare energie 77% van het totale energieverbruik bedraagt. Sommige studies
geven zelfs aan dat 100% hernieuwbare energie mogelijk is tegen 2050. Dat optimistische scenario is haalbaar als we zorgen voor een lager totaal energieverbruik. Op lange termijn moeten we dus zoveel mogelijk inzetten
op hernieuwbare energie, zoals wind- en zonne-energie.

Wie is Jean-Pascal van Ypersele?

● Belgische klimatoloog en professor.
● Hij droomde ervan ontdekkingsreiziger, ingenieur of zelfs premier te worden.
● Sterren en planeten fascineren hem. Hij knutselde als kind zijn eigen telescopen in elkaar.
● Hij deed veel onderzoek naar de effecten van CO2-uitstoot.
● Van 2002 tot 2008 was hij lid van het bureau van het VN-klimaatpanel (IPCC). In 2008 werd hij vicevoorzitter. Afgelopen jaar brak een spannende tijd voor hem aan: hij probeerde de hoogste functie te bemachtigen binnen het
IPCC, namelijk het voorzitterschap. Hoewel van Ypersele als topfavoriet gold, koos het IPCC de Zuid-Koreaan Hoesung Lee als nieuwe voorzitter. Van Ypersele trok zich volledig terug uit het panel. Maar zijn engagement voor het klimaat blijft en hij sluit een terugkeer naar het internationale toneel niet uit.

Auteur: Karlijn Koek

One clap, two clap, three clap, forty?

By clapping more or less, you can signal to us which stories really stand out.