NEDEN BİZDEN ASTRONOT ÇIKMAZ?

Halit Mirahmetoglu
Aug 22, 2017 · 3 min read

“Bal gibi çıkar, en kralı, en afillisi çıkar hem de!” şeklinde kesip atılabilecek bir söylem değil bu yazının başlığı. Uzay sektörüne aşina olmayanlar için bizden neden astronot çıkmayacağını özetlemeye çalışacağım.

1) Henüz bir Uzay Ajansımız yok.

Uzay çalışmalarını koordine eden, yönlendiren, teşvik eden yapılarımız oldukça dağınık durumda. Savunma Bakanlığı, Bilim ve Teknoloji Bakanlığı ile Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığının yaptığı çalışmaların tek elde toplanması gerektiği konusunda uzun süredir süren tartışmalar bir türlü nihayete eremedi:

1990: Türkiye Uzay Ajansı çalışmaları DPT tarafından TÜBİTAK çatısı altında başlatıldı

1995: UBITEK başarısız oldu

1998: Ulaştırma bakanlığının girişimi başarısız oldu

2000: Hava Kuvvetleri Komutanlığı Uzay Şube işe el attı

2001: MGK kararı ve akabinde Bakanlar Kurulu kararı ile hazırlık çalışmaları görevi Hava Kuvvetlerine verildi

2003: Hazırlanan taslak Milli Savunma Bakanlığına gönderildi. Taslak bildigim kadarıyla mecliste görüşülmedi bile.

2005: Başbakan Erdoğan “Uzay ve Savunma benim himayemdedir” dedi.

2011: 655 sayılı KHK ile Havacılık ve Uzay Teknolojileri Genel Müdürlüğü kuruldu.

2016: Başbakan Davutoğlu “3 aya kadar Uzay Ajansımız kuruluyor” dedi.

2017: Kanun teklifi meclise geldi, ama henüz sanayi alt komisyonunda görüşmeler sırasında rafa kalktı. Meclis tatil oldu.

Özlemle kanun teklifinin meclisten geçmesini bekliyoruz. Kurumların görev ve yetki alanlarının belli olması, hazineden uzay çalışmalarına kaynak sağlanması, özel sektör kuruluşlarının teşvik edilmesi ve ihtisaslaşmalarının önünün açılması, bilim-toplum faaliyetleri ile toplumsal farkındalık ve destek yaratılması, bilimsel, askeri ve ticari uzay faaliyetlerinin stratejik bir plan doğrultusunda yönlendirilmesi gerçekleşmeden bir astronotumuzun olmasını bekleyemeyiz.

2) Henüz bir Uzay Politikamız yok.

Uzay Ajansımızın kurulmasını aslında en çok uzay politika belgemiz açısından önemsiyorum. Sahi ülke olarak biz neden uzaya çıkmak istiyoruz? Alçak Yörünge Uyduları, Yerdurağan Yörünge Uyduları, Micro — Nano uydular, Güneş Sistemi Sondaları, Mars’a gönderilecek robotlar, Insanlı Hava Uçuşları, Mikro Yer Çekiminde testler. Uzay konusunda çalışmak istememizin nedenlerini, hedeflerini, sınırlarını ortaya koyacağımız bir çalışma olmadan attığımız her adımın maalesef popülizimden başka bir getirisi olmadığı düşünüyorum.

3) Yeterli insan kaynağımız yok.

Başbakan Yardımcımız Sayın Fikri Işık, Bursa Gökmen Uzay ve Havacılık Eğitim Merkezinin açılışında ne kadar güzel söyledi:

“ABD’de uzay ve havacılık alanında çalışan insan sayısı 260 bin. Rusya’da 240 bin civarında. Çin’de 50 bin civarında. İngiltere, Fransa gibi ülkelerde 30 bin civarında. İran’da bile 3 bin civarında. Türkiye’de maalesef bu sayı binin altında.”

Aslına bakarsanız bana göre gerçek sayı 500 ün de altındadır. Bu sayıya etki eden büyük bir çoğunlukta, aynı zamanda havacılık ve savunma projelerinde de çalışmakta mühendislerimiz olsa gerek. İnsanlı uzay çalışmalarını göz önüne aldığımızda sadece mühendis sayımızı arttırmak yeterli değildir. Disiplinler arası çalışma ihtiyacı en çok kendini uzay çalışmalarında gösterir. Diyelim ki yeterli teknolojimiz var ve bir astronot programı açtık, acaba astronot adayımızın sağlığını kontrol edebilecek, yer çekimsiz ortamın insan vücuduna fiziksel etkilerini, yörüngede çalışmanın psikolojik zorluklarını bilen Uzay Tıbbı konusunda ihtisaslaşmış şu anda kaç doktorumuz var? Havacılık Tıbbı ile ilgilenen az sayıdaki uzmanımızı saymazsak maalesef yanıtımız sıfır. Bir doktorun eğitimini tamamlayıp, uzmanlığını alması kadar geçen bir süre astronot programımızı kendi hekimlerimiz ile açmamızın imkansız olduğunu umarım anlatabilmişimdir.

Uzay çalışmalarının uluslararası karakteri nedeniyle Uzay Hukuna hakim uzmanlara da ihtiyacımız vardır. Fırlatma aracı başka ülkenin, başka ülkenin toprağından fırlatılıyor, onlarca ülkeden alt yükleniciler var, sigorta şirketi başka ülkeden, yukarda başka bir ülkenin uydusuna çarparak zarar vermemiz, ya da Allah korusun başarısız bir fırlatmada başka bir ülkenin toprağına düşmesi durumunda hangi hukuk kuralları geçerlidir? Peki biz uzayla ilgili hangi uluslararası anlaşmalara imza attık? Başınız döndü değil mi? İşte bu gibi uluslararası kriz nedeni olabilecek konuların uzmanları tarafından çok iyi değerlendirilmesi gerektiği konusunda sanırım hemfikirizdir. Maalesef Uzay Hukuku konusunda çalışma yapan kişi sayısı da benim bilgim dahilinde bir kaç kişi ile sınırlı.

Uzay konusunda uzmanlaşmış finansçılar, işletmeciler, astrobiyologlar, bilim yazarları, programcılar, malzeme bilimciler, elektronikçiler, haberleşmeciler, meteorologlar, tasarımcılar, uçuş operasyon mühendisleri, uçuş test mühendisleri, operasyon destek personelleri, itki sistem mühendisleri, süreç yönetim uzmanları, sistem mühendisleri, sistem analiz uzmanları vb.. ihtiyacımız an itibari ile kalifiye personel sayımızın çok üzerindedir. Yeterli insan kaynağına ulaşmadan bir astronot programı başlatmanın ise isabetli olmayacayağı aşikardır.

Yukarıda bahsetmiş olduğum konular ile ilgili sağlam adımlar atılmadan lütfen kimse alınmasın, kusura bakmasın. Mevcut durumun devamı durumunda önümüzdeki 20 sene zarfında “Bizden Astronot Çıkmaz!

“Bir gün insanoğlu tayyaresiz de göklerde yürüyecek, gezegenlere gidecek, belki de aydan bize haber yollayacaktır. Bu mucizenin gerçekleşmesi için 2000 yılını beklemeye gerek kalmayacaktır. Gelişen teknoloji daha şimdiden bunu müjdeliyor. Bize düşen görev ise, batıdan bu konuda fazla geri kalmamayı temindir.”

M. Kemal Atatürk’ün 1936’da söylediği sözlerin özellikle son cümlesini tekrar tekrar okuyarak gereğini yerine getirecek, Türkiyemizin Uzay alanındaki adımlarını eğitimi, tecrübesi, özverisi, vatan aşkı ve heyecanıyla desteklemek için var gücüyle çalışan herkesin gökyüzü açık olsun…

)

Halit Mirahmetoglu
Welcome to a place where words matter. On Medium, smart voices and original ideas take center stage - with no ads in sight. Watch
Follow all the topics you care about, and we’ll deliver the best stories for you to your homepage and inbox. Explore
Get unlimited access to the best stories on Medium — and support writers while you’re at it. Just $5/month. Upgrade