Leren in veiligheid. Dat is wat drie principes in onderwijs doen.

Hilde Van Bulck
Aug 21, 2018 · 4 min read

Wanneer is een kind bereid om te leren? Als het zich veilig voelt. Wanneer is een kind in staat om te leren? Als het zich veilig voelt. Wanneer heeft een kind zin om iets nieuw te leren? Als het zich veilig voelt. Wanneer is een kind in staat om zich op een natuurlijke manier te gedragen? Als het zich veilig voelt.

Wanneer staat een leerkracht op een ontspannen manier voor de klas?Wanneer kan hij/zij gemakkelijk inspelen op wat er in de klas gebeurt? Wanneer is een leerkracht bereid om op een speelse en creatieve manier nieuwigheden in de klas te brengen? Wanneer is hij/zij in staat tot een groot engagement voor de school en met de collega’s? Het antwoord is hetzelfde. Als de leerkracht zich veilig voelt. Hetzelfde geldt voor de ouders en voor elke functie in een school.

Kinderen kunnen optimaal leren als ze zich veilig voelen.

Staan we op school wel voldoende stil bij die veiligheid? Over welke veiligheid gaat het? Voor de externe veiligheid zorgt de preventieadviseur. Gebouwen, meubilair, verwarming, elektriciteit en toegang tot de school. Dat alles moet in goede staat zijn.

De veiligheid waar ik het hier over heb is de emotionele veiligheid. De innerlijke veiligheid zeg maar. We weten niet echt hoe het met het innerlijk veiligheidsgevoel van leerlingen en hun leerkrachten gesteld is. Het begint pas op te vallen als iemand niet goed meer functioneert of als leermoeilijkheden opduiken. Of als de leerkracht de klas niet meer in de hand heeft, of een burnout krijgt. Het kind voelt zich binnenin niet voldoende veilig. De leerkracht voelt zich niet voldoende beschermd en ondersteund in de taak.

De emotionele intelligentie steekt dan een stokje voor wat we het ‘normale functioneren’ noemen. Eerst moet de veiligheid worden hersteld en naar de emoties die de overhand nemen worden gekeken . Emoties? Een vies woord dat we liever uit de weg gaan? Of een bron van informatie die ons op weg helpt?

Wat maakt dat een leerling zich onveilig voelt? Daar is een gamma van mogelijke verklaringen voor. Wat speelt er zich thuis af? Hoe veilig voelt de thuissituatie aan? Zijn er moeilijkheden die het kind aanvoelt? Is het kind bezorgd om een ouder, een broertje of een zusje, een grootouder? Heeft de familie een verlies geleden in de vorm van een overlijden? Dergelijke situaties werken diep in op het gevoel van veilig in het leven te staan.

Is de klasgroep veilig? Wordt het kind er in opgenomen of staat het aan de kant? Worden er andere leerlingen gepest en voelt het kind er zich niet goed bij? Voor wie zorgt de leerling? Heeft hij opmerkingen moeten slikken die zijn integriteit hebben aangetast? Voelt de leerkracht veilig aan? Wordt het kind verontrust door de spanningsvelden in het team ook als het er concreet niets over weet?

Eén ding is zeker. Als het veiligheidsgevoel verstoord is, heeft dat een effect op de klassfeer, op de leerbereidheid van de groep en op elke individuele leerling. Pesterijen, spijbelen, leermoeilijkheden kunnen dan ingezet worden als een alarmsignaal om het breder beeld in kaart te brengen. Een tweede zekerheid is dat op termijn leerkrachten de situatie niet langer kunnen hanteren en dat er een vervanging moet gezocht worden. De onveilige situatie krijgt er dan nog een extra onveilig ingrediënt bij.

Zijn scholen bereid om de innerlijke veiligheid te onderzoeken? Scholen zijn plaatsen waar leren en groei centraal staan, waar het potentieel naar boven mag komen. Hoe bereid zijn scholen om te leren, te groeien en hun potentieel te ontplooien via het verbeteren van de innerlijke veiligheid? Willen ze leren hoe pesterijen, leermoeilijkheden, spijbelen en het uitvallen van leerkrachten kunnen gekeerd worden? Willen ze leren hoe ze tijd kunnen winnen om hun onderwijstaak met minder verstoringen uit te voeren?

Drie eenvoudige principes brengen een veilige beweging in de school. Een probleem van onveiligheid toont meestal een verstoring in drie belangrijke principes. De natuurlijke rangorde is de plaats die leerlingen en leerkrachten in de klas innemen. Ze is bepalend voor rust en onrust in een klasgroep, voor de concentratie en het leerpotentieel. Ten tweede moeten geven en nemen in balans zijn. Tot slot heeft iedereen waarde voor de school en kan er niemand uitgesloten worden, ook niet de zogenaamde lastige leerling. Als de drie principes in evenwicht worden gebracht, wordt de veiligheid hersteld en herleeft de klas én de school.

Onderwijsopstellingen zijn een werkwijze waarbij de verstoringen die ontstaan vanuit onveiligheid visueel worden weergegeven. Representanten die bepaalde personen in de probleemsituatie vertegenwoordigen worden onderling ten opzichte van elkaar geplaatst. De plaats, afstand en richting waarin ze staan, geven een duidelijk beeld van het probleem. De dynamieken die werkzaam zijn, worden door de vraagsteller herkend en verder uitgewerkt.

Een win-win situatie voor alle betrokkenen. Opstellingen laten iedereen in zijn waarde. Elke betrokkene wordt gezien en gehoord en kan na een opstelling opnieuw de eigen (veilige) plek innemen. Er kan opnieuw les gegeven worden.

Geloof niet wat hier geschreven staat! Kom gewoon zelf van dichtbij meemaken hoe we de innerlijke veiligheid kunnen herstellen waardoor leren gemakkelijker wordt, schoolprestaties stijgen en de samenwerking verbetert. Je deskundigheid stijgt, waardoor je innerlijke veiligheidsgevoel groter wordt en je klaar bent voor je volgende schoolavonturen.

Op mijn website vind je voldoende mogelijkheden om je te verdiepen in en kennis te maken met de opleidingen die de innerlijke veiligheid — en nog veel meer — vergroten. Ik wens dat de onderwijsprofessionals en de ouders massaal de transformatie aangaan.

‘De leerkracht die zelf blijft leren, is de gedroomde leerkracht voor de leerlingen.’

Ik wens je een veilig schooljaar op alle domeinen.

Met levenslustige groet

Hilde Van Bulck

Auteur van ‘De nacht van ons leven’ en ‘De eigenwijze kikker’
Systemisch opsteller, spreker, transformator

www.the-new-life-experience.com

Welcome to a place where words matter. On Medium, smart voices and original ideas take center stage - with no ads in sight. Watch
Follow all the topics you care about, and we’ll deliver the best stories for you to your homepage and inbox. Explore
Get unlimited access to the best stories on Medium — and support writers while you’re at it. Just $5/month. Upgrade