TASTEMAKER

BY BEN POPPER | PHOTOGRAPHY BY ALEX WELSH

Một ngày những năm 90s, Aby Ngana Diop trở thành nữ hoàng của taasu, một thể loại trình lễ nghi được biểu diễn bởi các nhóm các nhà thơ, nhạc sĩ và người kể chuyện đi khắp Tây Phi và mang nghệ thuật của họ đến với mọi người. Chất giọng đặc biệt của Diop giúp bà luôn được biểu diễn tại các đám cưới hay đám ma của giới nhà giàu, siêu quyền lực, album duy nhất của bà được phát hành rộng rãi là Liital năm 1994 là những gì Diop để lại. Liital là sự kết hợp của phong cách nghệ thuật nói truyền thống và bộ nhạc điện tử với các âm thanh trống hiện đại. Bản thu âm này đã đưa bà lên tầm ngôi sao tại Senegal, nhưng đáng tiếc, Diop đã ra đi chỉ 3 năm sau đó.

KHÁM PHÁ ÂM NHẠC MỚI LÀ MỘT TRẢI NGHIỆM TUYỆT VỜI ĐẦY CẢM XÚC.

Tôi đã không nghe thấy nhạc của Diop cho đến tận hai tháng trước đây và khi ai đó bật một đĩa nhạc có bài của Diop vang lên. Track đầu tiên trong playlist và tôi há hốc mồm như gặp một dòng điện cực sốc. Tôi nhảy ra khỏi ghế và đi đi lại lại. Tôi repeat nghe lại, Diop rap, hét, hát trên nền nhạc lẫn lộn dancehall, electro và nhịp trống truyền thống của châu Phi. Thực sự dị, thực sự khó nghe và tất nhiên với hầu hết mọi người, ấn Next là việc dễ hiểu. Nhưng với tôi, đó là thứ âm nhạc tuyệt vời.

Với 1 công việc full-time và hai con, việc tìm nghe nhạc mới với tôi bây giờ là 1 sự xa xỉ dù tìm kiếm, khám phá nhạc mới vẫn là một trải nghiệm tuyệt vời nhất trong cái sự nghe nhạc. Những dịch vụ Nghe nhạc trực tuyến biết điều này và kể từ khi giá cả, số lượng albums nhạc, ca sĩ đều giống giống nhau thì Curation — việc sắp xếp nhạc trong một playlist — trở thành yếu tố hàng đầu tạo nên sự khác biệt giữa rừng dịch vụ nghe nhạc bây giờ. Triệu triệu bài hát trên Spotify, Rdio, Soundcloud, Google Music, Apple Music, Pandora, 8tracks….nghe đến hết đời cũng không hết và cuộc chiến thực sự bây giờ mấu chốt ở Curation.

Mỗi dịch vụ nghe nhạc trực tuyến đều tuyên bố mình có khả năng “đọc vị” gu nhạc của bạn và đưa cho bạn nghe những bài hát phù hợp với bạn, phù hợp với tâm trạng, thời điểm và địa điểm nghe. Tất cả đều kết hợp cơ sở dữ liệu, thuật toán này, công nghệ kia với yếu tố con người để đưa ra những bài hát với hi vọng bạn sẽ hài lòng và không ấn Next. Càng ngày, sự tranh cãi càng gay gắt và tạo nên hố sâu quan điểm trong ngành công nghiệp âm nhạc giữa việc yếu tố nào nên dẫn dắt và yếu tố nào nên theo sau : Con Người Hay Máy Tính.

Jimmy Iovine, nhà sản xuất, chủ hãng đĩa lừng danh đã tuyên bố đưa Apple Music lên một tầm cao mới trong cuộc chiến nghe nhạc trực tuyến. “Đây thực sự là một sự cách mạng trong nghe nhạc trực tuyến, playlist nhạc của Apple Music được những chuyên gia âm nhạc tự tay sắp xếp cho bạn nghe". Iovine tuyên bố tính năng của Apple Music sẽ cho bạn nghe nhạc chuẩn nhất với cảm xúc và thời điểm bạn nghe vì “chỉ thuật toán thì không thể làm được công việc đầy cảm xúc như thế" — Bạn cần một chạm của CON NGƯỜI.

“ BẠN CẦN CÓ CẢM XÚC CỦA CON NGƯỜI “

Khi xem livestream Iovine nói, tôi không tin lắm và dùng thử xem phần “recommendations" của Apple Music có hay thế thật không. Bài đầu tiên vừa thích vừa bình thường…và cả playlist cũng như vậy, cứ như một playlist của một người bạn thân thiết, hiểu rõ gu âm nhạc của tôi, chính tay chọn bài cho tôi, những bài chắc chắn tôi thích và những bài chưa chắc nhưng có thể…và nó không phải từ một người bạn — nó từ một người bạn tên “THUẬT TOÁN"

Người bạn đấy chính xác có tên “Discover Weekly" đến từ Spotify. “Discover Weekly" tự động chọn ra những bài hát, cho vào một playlist dài khoảng 2–3 tiếng cho bạn mỗi hàng tuần. Sử dụng “Discover Weekly" lần đầu tiên cảm giác như lần đầu tiên bạn làm chuyện ấy với Google sau khi chia tay các công cụ tìm kiếm cũ như AltaVista hay Yahoo. Có thể những bài được chọn ra không hoàn hảo 100% như ý nhưng có những bài thực sự như những lát dao, cắt phăng những phần thừa thối, nối lại những mạch cảm xúc đang chui rúc tìm nhau trong tôi và đó là thứ tôi chẳng tìm thấy ở những dịch vụ nghe nhạc trực tuyến khác.

“Bài hát duy nhất quan trọng hơn bài bạn đang nghe chính là Bài tiếp theo". Nếu bạn “perfect" trong việc chọn bài hát kế tiếp, bạn là người chiến thắng trong cuộc chiến nghe nhạc trực tuyến đầy cạnh tranh này. Và Spotify với “Discover Weely" dường như đang nhanh hơn các đối thủ 1 bước quan trọng.

Văn phòng Spotify’s tại New York

Từ hàng thập kỉ nay, những DJ Radio là người canh cửa giữa Nghệ Sĩ và Người Nghe — Elvis Presley hoàn toàn vô danh trước khi DJ Dewey Phillips cho repeat single “That's Alright" liên tục 2h trên chương trình radio chiều rất nổi tiếng của mình. Radio DJ là người sắp đặt cho đám đông, “tạo hình" gu nhạc, thể loại nhạc…đơn giản bằng việc cho người nghe thưởng thức những bài hát mới lạ hay quảng bá cho một nghệ sĩ nào đó mà tin thực sự chất và người nghe sẽ không thể từ chối.

Khi nghe chi tiết hơn, bạn sẽ thấy Radio đã phát triển thành một nghệ thuật sắp xếp, một sự sắp đặt khoa học, góp phần phát triển cá nhân hoá và “recommend" nhạc trong thế giới Internet ngày nay. Cuối những năm 1980, Radio Station đã gần như bị thay thế bởi các playlist nhạc của các DJ đích thân lựa chọn. Những chuyên gia hay còn gọi là “những nhà lập trình nhạc" quyết định phát bài nào trên Radio, bài nào là bài kế tiếp…ví dụ như các bài hát trong một Rock show sẽ được sắp xếp theo : bài top hit điên cuồng, mạnh mẽ để cuốn bạn vào, một bài hit cũ cũ nhưng ai cũng thích để giữ bạn rồi đến một bài mới bất ngờ làm bạn ngạc nhiên đến giật mình. Các playlist cũng hoạt động theo cấu trúc như vậy với việc thời gian sắp đặt bài, thứ tự bài, tăng lên, giảm xuống thế nào…dựa vào những dữ liệu từ người nghe.

LẦN ĐẦU TIÊN TRONG LỊCH SỬ, BẠN CÓ THỂ “RECOMMEND" NHẠC ĐẾN HÀNG TRIỆU NGƯỜI.

Khi Radio truyền thống đã hao mòn, sự trỗi dậy của Internet và Nhạc Số đã mở ra ra cả một thế giới mới, thế giới của gu âm nhạc cá nhân và sắp xếp playlist nhạc chuẩn chỉnh. Người dùng không còn bị giới hạn bởi những kênh radio và lần đầu tiên trong lịch sử, các đơn vị phát thanh, các dịch vụ nghe nhạc trực tuyến có thể gửi các bài hát đến hàng triệu người nghe, thu thập được dữ liệu về thói quen, gu âm nhạc của người dùng.

Thách Thức Mang Tên CURATION

Để thử xem các dịch vụ nghe nhạc trực tuyến hiểu gu nhạc của mình đến mức nào, tôi tạo một profile mới, làm một playlist khoảng 50 nghệ sĩ trên Spotify từ nhạc điện tử, pop, funk rock, bossa nova và folk. Xem nào:

RDIO

Recommentation của Radio cảm giác có vẻ đúng nhưng hơi không liên quan. Rdio lọc dựa trên những thông tin đơn giản và gợi ý cơ bản như kiểu vì tôi thích The Lumineers và Bruno Mars nghĩa là tôi sẽ thích nhạc Folk và Funk. Từ đó Rdio đưa ra gợi ý khoảng 7 album nhạc, tất cả đều là những tuyển tập các bài hit nổi tiếng của các nghệ sĩ nổi tiếng. Và tôi thích nút cho phép bạn điều chỉnh kết hợp giữa những nghệ sĩ nổi tiếng được ưa thích và những khám phá mới.

APPLE

Apple Music mang đến một tập hợp các playlist được chọn tay ;) đa phần tôi đều thích. Playlist Hiphop toàn bài old-school đỉnh, playlist Indie cũng hay và các playlist nhạc cuối tuần kiểu Lazy Sunday Morning nghe rất dễ chịu. Chỉ có một điều là playlist nào cũng có Dr.Dre dù tôi không add album nào hay chọn West Coast Rap trong phần Thể loại ưa thích khi cài Apple Music. Hay chỉ vì Dr.Dre cũng là chủ của Apple Music ?

TIDAL

Tidal lại nhận dạng tôi là một người nghe thích 1 track hiphop và bài gốc mà track hiphop kia lấy beat, samples. Tôi là fan của nhạc soul những năm 60s và những playlist Tidal gợi ý có cái đúng cái không nhưng ít nhất cũng đúng gu nhạc của tôi. Chỉ có một điều không hiểu vì sao Tidal lại gợi ý playlist nhạc Metal cho tôi -.- và một playlist Lana Del Ray với nhạc của Judy Garland, Cher đi hơi xa quá so với nhạc tôi đang nghe.

GOOGLE

Google Music recommendations hiện tại không available cho người dùng ở Việt Nam dù mình cũng rất nóng lòng được dùng vì Google Music đã mua lại Songza — một startup nghe nhạc theo playlist đình đám đi đầu trong việc tạo những playlist nhạc theo cảm xúc, mục đích sử dụng của người nghe như nghe nhạc khi mới ngủ dậy, đọc sách, tập gym… Google Music có nút “I'm Feeling Lucky" mỗi lần ấn là 1 track nhạc mới ngẫu nhiên tự động sẽ được play và có cảm giác như tính năng Discover Weekly của Spotify và chắc chắn với bộ sậu Songza gia nhập thì Google Music sẽ là đối thủ khá cứng của Spotify.

Hầu hết các dịch vụ nghe nhạc trực tuyến đều sử dụng “Collaborative Filtering" để cải thiện các gợi ý nhạc của mình. Collaborative Filtering xác định người nghe nếu thích James Brown sẽ có khả năng thích Otis Redding, thích Eminem sẽ có khả năng thích Kendrick Lamar hay phức tạp hơn như nếu người dùng thích cả ba đĩa nhạc của The White Stripes thì sẽ thích band The Dead Weather.

Nhưng cái nào cũng có vấn đề của nó. “Human Curation" thì không thể cân đo đong đếm được, không thể so sánh 2 triệu bài hát của Pandora với vài nghìn playlist được làm tay của Apple Music. Trong khi đó, với thuật toán dữ liệu, người nghe sẽ khó có thể tìm thấy văn hoá, cảm xúc của những bài hát đó. Để giúp người dùng khám phá âm nhạc mới, các dịch vụ nghe nhạc trực tuyến có thể đưa ra các bài hát mới, nó có thể đúng khẩu hợp vị với bạn nhưng đôi khi lại chẳng liên quan, không nghe nổi với những người khác.

Cho đến khi Discover Weekly ra mắt, không một dịch vụ nghe nhạc trực tuyến nào thử kết hợp một playlist được làm ra dựa trên data thu được từ người dùng với cách sắp xếp, chọn bài của một người nghe nhạc có gu.

Lý do không ai dám làm như Discover Weekly cho đến mãi tận bây giờ đơn giản vì một playlist kết hợp giữa dữ liệu máy tính và sự sắp xếp bài hát của con người là một kết hợp mạo hiểm. Trong khi Radio Stream bắt nguồn từ yêu cầu bài hát của khán giả, có thể điều chỉnh ngay lập tức real time dựa trên phản hồi của người nghe thì Discover Weekly lại ngược lại hoàn toàn. Với hai tiếng toàn nhạc mới được play, không có lời giải thích nào tại sao bạn lại sẽ nghe những track nhạc này hay yếu tố nào ảnh hưởng đến những quyết định lựa chọn bài hát này, cứ như bạn tìm nghe nhạc cả tuần cả tháng để chọn ra những bài hát bạn nghĩ “người ấy" sẽ thích và hì hục ghi đĩa, tặng đĩa và đợi chờ ánh mắt ấy sáng lên khi nghe được một bài yêu thích.

Công nghệ tạo ra Discover Weekly đến từ một startup tại Boston có tên The Echo Nest, được Spotify mua lại vào tháng 3–2014. Ogle làm việc tại đó hai năm trước khi gia nhập Spotify và kể từ khi mua lại The Echo Nest, Spotify trao toàn quyền cho những cựu nhân viên này đảm nhiệm phần quan trọng nhất của Spotify : Khám phá và Sắp xếp Âm Nhạc mới.

Sự kết hợp giữa công nghệ của The Echo Nest và cơ sở dữ liệu khổng lồ của Spotify đã tạo ra Discover Weekly: Spotify tạo ra một profile gu nghe nhạc cho mỗi người dùng dựa trên lịch sử nghe nhạc của họ. Spotify ấn định mức độ liên qua giữa các nghệ sỹ, qua đó thuật toán dữ liệu sẽ dự đoán chính xác nhất mức độ trung tâm của các nghệ sĩ này với gu âm nhạc của bạn. Spotify cũng xác định những thể loại nhạc nào bạn thích để quyết định xem bạn có sẵn sàng nghe nhạc mới hay không.

Thuật toán của Discover Weekly tìm những người dùng đã tạo playlist có những bài hát, nghệ sĩ bạn yêu thích. Sau đó Spotify sẽ lục lọi những bài hát giống giống như vậy mà bạn chưa bao giờ nghe nhưng có khả năng lớn bạn sẽ thích những bài hát đó. Cuối cùng, Spotify sử dụng profile gu nhạc của bạn để lọc những kết quả bài hát tìm được đó.

“CÂU TRẢ LỜI ĐANG NHÌN THẲNG VÀO MẮT CHÚNG TA : PLAYLISTS.”
From left to right: Matt Ogle, product lead, Discover Weekly; Ajay Kalia, product lead, Taste Profiles; Brian Whitman, principle scientist, Spotify

Discover Weekly thực sự tuyệt vời dù vẫn còn chưa hoàn hảo. Cũng có những bài gợi ý nghe rất bình thường, có bài thì xịt hoàn toàn, có playlist không có sự liên kết với nhau, bài trước với bài sau không thành “flow". Chưa có một dịch vụ nghe nhạc trực tuyến nào có thể tự tin 100% rằng playlist của mình là hoàn hảo, nghe không bỏ bài nào. “ Nếu bạn thích hai bài chúng tôi gợi ý nhưng không thích một bài thì có nghĩa là chúng tôi chưa thành công", Bieschke của Pandora nói. Và ngay cả Jimmy Iovine cũng đồng ý với ý kiến này “không có lỗi nào lớn hơn việc bạn để một bài chán ngay sau một track nhạc hay".

“Nếu chúng tôi đưa ra cho bạn 2 bài hát bạn thích và một bài bạn không thích, điều đó đồng nghĩa với việc chúng tôi đã không thành công”

Ajay Kalia, trưởng nhóm sản phẩm Taste Profiles luôn đề cao yếu tố con người trong công cuộc tạo dựng Playlist. Một số người tin rằng nếu bạn có đủ data, thuật toán dữ liệu thông minh và một công thức sắp xếp bài hát đồng nghĩa với việc bạn sẽ hoàn toàn làm chủ được việc tìm ra nhạc mới cho người nghe và dự đoán chính xác được gu âm nhạc của họ. Nghe có vẻ đúng nếu bạn sắp xếp dữ liệu kiểu…dự báo thời tiết nhưng đây là Âm Nhạc và Âm Nhạc là Cảm Xúc. “Tôi luôn nghĩ chúng tôi sẽ bắt đầu những đường nét, khuôn hình từ cách mà người nghe thực sự cảm nhận âm nhạc thế nào.”

Dù số lượng người dùng lớn đến đâu, có hàng chục triệu bài hát hay cả tỷ playlist đi chăng nữa, các dịch vụ nghe nhạc trực tuyến với những dữ liệu khổng lồ ấy vẫn cần những tastemakers, curators dẫn đường. Bởi Âm Nhạc là sự kết nối, chia sẻ, đồng cảm giữa con người và chính những Tastemakers ấy sẽ đặt những viên gạch cảm xúc đầu tiên liên kết chúng ta với Âm Nhạc.

( Nguồn: TheVerge )

One clap, two clap, three clap, forty?

By clapping more or less, you can signal to us which stories really stand out.