Hindistan’da Çizilen Pembe Tablo Grileşiyor mu?

Okan Yildiz
Sep 8, 2018 · 7 min read

2016 yılının Kasım ayında Hindistan Hükümeti radikal bir karara imza attı ve dolaşımdaki en yüksek tutarlı 2 banknot olan 500 ve 1.000 rupi’nin kullanımına son verdi. Bu banknotlar, dolaşımdaki paranın %86’lık kısmını oluşturuyordu. Devletin vergi gelirlerini arttırma, terörle ve kara parayla mücadele, sahte paranın zararlarını azaltma gibi amaçlar taşıyan ‘demonetization’ hamlesi, paranın dijitalleşmesinin önünü de açtı ve adeta bir peri masalı başladı.

‘Demonetization’, yerli oyuncuların cazibesini arttırdı

Ülkedeki başarılı dijital cüzdanlardan PayTM yarışa adeta 1-0 önde başlıyordu. PayTM, One97 Communications isimli şirket bünyesinde yer alıyor. Alibaba ve Alibaba’nın 150 milyar dolar değerlemeye sahip finans kolu Ant Financial, One97’ın yatırımcıları arasında yer alıyor. Alibaba’nın Çin pazarında kazandığı deneyimi PayTM’e aktarma konusundaki isteği, PayTM’i pazarda güçlü kılıyordu.

Ülkedeki bir diğer başarılı ödeme uygulaması ise PhonePe. Hindistan’ın en büyük e-ticaret şirketi Flipkart, PhonePe’yi Nisan 2016’da satın almıştı. Flipkart’ın %77’si ise geçtiğimiz aylarda ABD’li perakende devi Walmart tarafından satın alındı. PhonePe de pazara erken girmenin avantajına sahip oyunculardan biriydi ama PayTM ve PhonePe pazarda yalnız kalmayacaktı.

1,3 milyarı aşan nüfusa sahip olan bir ülkede cüzdanlarda taşınan paranın azalması, gözünü finansal hizmetlere dikmiş olan ABD’li teknoloji devlerinin iştahını kabarttı. Nasıl kabarmasın? BCG’nin çalışmasına göre Hindistan’da dijital ödeme pazarı 2020 yılında 500 milyar dolar büyüklüğe ulaşacak. Oyunu kazanmak isteyen aklı başında hiçbir oyuncu, potansiyeli bu derece büyük bir pazarı göz ardı edemezdi.

Ödemeler, RBI ve NPCI liderliğinde olgunlaşıyor

Rekabeti ve inovasyonu arttırarak bireylere sunulan finansal hizmetlerin kalitesini ve çeşitliliğini arttırmak isteyen düzenleyiciler, ‘demonetization’ öncesinde de, sonrasında da ödemelerin dijitalleşmesine yönelik adımlar attılar. Merkez bankası Reserve Bank of India (RBI) ve Hindistan’ın BKM’si olarak adlandırabileceğimiz National Payments Corporation of India (NPCI) bu anlamda önemli roller üstlendiler. Devlet desteğiyle dijital ödemelerin yaygınlaşmasını sağlayacak platformlar kuruldu, bu platformlar üzerinde birlikte çalışabilirliği ve standartlaşmayı sağlayan çözümler ve uygulamalar geliştirildi. UPI (Unified Payments Interface) bireylerin, hesap bilgilerine ihtiyaç olmadan telefon numarası ya da e-posta benzeri sanal ödeme adresleri (Virtual Payment Address - VPA) ile mobil platformlar üzerinden elektronik para transferlerini pratik biçimde gerçekleştirmesini sağlayan ödeme platformudur. Geliştirilen dijital ödeme çözümlerinin neredeyse tamamı UPI uyumlu olarak tasarlanıyor.

Mart ayında UPI tabanlı 178 milyon adet işlem yapılmıştı. Bu değer Ağustos ayında 312 milyona yükseldi.

RBI verilerine göre Haziran 2018 sonunda ülkede 39 milyon kredi kartı, 944 milyon banka kartı bulunuyor. Aynı ay kartlarla yapılan toplam ödeme sayısı ise 420 milyonda kalmış.

BKM verileri ise Haziran 2018 itibarı ile Türkiye’de bu değerlerin 65 milyon kredi kartı, 136 milyon banka kartı ve 465 milyon adet aylık kartlı ödeme adedine ulaşıldığını işaret ediyor. Dile kolay, 80 milyonluk Türkiye’de, 1,3 milyarlık Hindistan’dan daha fazla kartlı ödeme yapılıyor.

İşlem sayısının düşük olmasında POS yaygınlığının düşük kalması da etkili oldu. Kasım 2016’da 1,5 milyon olan POS sayısı Haziran 2018’de 3,3 milyona yükseldi ancak Hindistan pazarı için bu değerin yeterli olduğunu söylemek iyimserlik olur.

BharatQR, BHIM ve Teknoloji Devleri için Uygun Koşulların Oluştuğu Bir Pazar

POS penetrasyonunun düşük olması ve yaygınlaşma için gereken donanım maliyetlerinin yüksek olması, Hindistan için alternatif bir yöntemi cazip bir seçeneğe dönüştürdü, QR! Artık Hindistan yeni Çin olmaya hazırdı.

Çin’de neredeyse her mağazada Alipay için ayrı, WeChat Pay için ayrı QR kod bulunuyor ya da terminaller üzerinden üretiliyor. Bu durumun yarattığı kirliliği iyi okuyan Hindistanlı düzenleyiciler ve uluslararası kart şemaları, QR kodların standartlaştırılmasına yönelik adımlar attı ve BharatQR hayata geçti. NPCI, Visa, Mastercard ve American Express’in birlikte hayata geçirdiği BharatQR servisi sayesinde işyerleri, POS terminali olmadan üretilen QR kodun, BharatQR uyumlu telefonlar ile okutması yoluyla ödeme almaya başladı. Bu yapıda ödeme, müşterinin uygulamasında eşli kartı üzerinden gerçekleşiyor. Bu noktada Hindistan’ın TROY’u, RuPay’in Hindistan kartlı ödeme pazarı için önemini göz ardı etmemek gerekiyor. Visa’nın Afrika ve Güneydoğu Asya’da da kullanıma sunduğu uygulaması mVisa ve devlet desteğiyle hayata geçirilen BHIM (Bharat Interface for Money) BharatQR uyumlu ilk uygulamalar arasında yer aldı.

BHIM’in yetenekleri QR kod tabanlı ödemelerden ibaret değil. BHIM, akıllı olmayan eski nesil telefonlarla ve internet bağlantısı olmadan da ödeme yapılmasını sağlayan USSD tabanlı National Unified USSD Platform (NUUP) ile de uyumlu.

BharatQR, güzel bir fikirdi ancak kartları alışverişte kullanma alışkanlığı yeterli düzeyde olmadığı için işlem adetlerinde arzulanan noktaya henüz ulaşılamadı. Bu tabloyu değiştirmek isteyen NPCI, mart ayında bir açıklama yaptı ve UPI tabanlı tüm uygulamaların BharatQR’ı desteklemesini istedi. Bu düzenlemenin katkısıyla BharatQR’ı desyekleyen uygulamalar listesi Google Pay (eski adıyla Tez), PayTM, PhonePe, ICICI Pockets ile uzadı.

BHIM ile yapılan ödeme adedinin, UPI tabanlı ödemeler içerisindeki payı %5 seviyesinde bulunuyor (Ağustos 2018).

Ve geldik teknoloji şirketlerinin ilgi duyduğu bölüme. GAFA olarak da anılan Google, Amazon, Facebook ve Apple tüm bu dönüşüm sürecini yakından takip etti ve ödeme çözümlerini Hindistan’da kullanıma sunmak için çalışma başlattı. Google, Tez isimli ödeme uygulamasını kullanıma sundu. Facebook, Whatsapp üzerinden P2P ödeme çözümünü ilk olarak 200 milyon kullanıcısının bulunduğu Hindistan’da kullanıma sunmaya karar verdi. Amazon ise globalleştirmek istediği ödeme çözümü Amazon Pay’i kullanıma sunmakla kalmadı, ürününe fatura ödeme özelliği ekledi ve Tapzo isimli girişimi satın aldı. Apple ise Apple Pay’i UPI uyumlu biçimde pazara sokmak için NPCI ve bazı bankalarla görüşmelere başladı.

RBI’dan sürpriz: Data Localization

Ancak o da ne? Bu şirketlerin belki de hiç hesaba katmadığı bir gelişme yaşandı ve RBI, ödeme ekosistemi ile ilgili datanın sadece Hindistan’da tutulmasına yani data lokalizasyonuna yönelik bir düzenleme yaptı (İşlemin bir ayağı yurt dışındaysa veri yurt dışında da saklanabilecek). Açıklama nisan ayında yapılırken 15 Ekim’e kadar gerekli çalışmaların yapılması istendi.

Tarih yaklaştıkça tartışmaların harareti artmaya ve konu, basında daha fazla yer bulmaya başladı. Düzenlemenin, ticaret savaşlarıyla ilgili bir yanıt olabileceğine ve Cambridge Analytica skandalının ortaya çıkmasının hemen ardından güvenlik önlemi olarak yapıldığına dair değerlendirmeler mevcut. Asıl amacı oturduğumuz yerden kestirmek güç ancak kesin olan bir şey var ki; dünyada yerelleşme akımı hız kesmeden devam edecek ve inovasyon-düzenleme çatışması şimdilik bitmeyecek. Sonuç olarak bu çatışma, ilerleyen yıllarda dünyanın en kalabalık ülkesi olacak Hindistan’da büyümek isteyen şirketlerin planlarını bozuldu. Aradan geçen dönemde şirketlerin düzenlemeye bakışı da gün yüzüne çıktı. Hindistan merkezli PayTM ve geçen yıl Mumbai’de veri merkezi kuran Google düzenlemeyi desteklediğini açıkladı. Bu şirketlerin sahip olduğu avantajla, rakiplerine üstünlük sağlamak için düzenlemeye destek verdiğine dair eleştiriler mevcut. Mi Pay’i Hindistan’da kullanıma sunacağını açıklayan Xiaomi de düzenlemeye uyacağını ve veriyi Amazon’un ve Microsoft’un Hindistan’daki bulut altyapılarında tutacağını duyurdu.

Karşı cephe ise daha kalabalık ve düzenlemenin esnetilmesi için yoğun mesai harcıyor. Facebook, Amazon, PayPal, Microsoft, Visa, Mastercard ve American Express’in yer aldığı çalışma grubu, düzenlemenin uyum maliyetlerini arttıracağını ve Hindistan’ı nakitsiz ödemelerin yaygınlaşması vizyonundan uzaklaştıracağına dikkat çekti. Datanın kritiklik düzeyine göre düzenlemenin esnetilebileceğine dair bir beklenti mevcut. Apple ise bankalarla ve NPCI ile yaptığı görüşmelere rağmen Apple Pay’i pazara sunmaya yönelik çalışmalarını askıya aldı.

Hindistan Hükümeti, bulut hizmetlerine yönelik de data lokalizasyon düzenlemesi yapmaya hazırlanıyor. Microsoft ve Amazon gibi hizmet sağlayıcılar ise bu durumdan rahatsız.

Demonetization ile yaklaşık 2 sene önce çizilen pembe tablo, data lokalizasyon düzenlemeleri ile bugün griye dönmüşe benziyor. Hükümetin ve teknoloji şirketlerinin bundan sonra izleyeceği yol merak konusu. Artacak maliyetlere rağmen düzenlemelere uyumlu hareket eden şirketlerin devasa bir pazara ulaşacakları gün gibi ortada. QR kodların standartlaştırılması gibi rekabeti arttıracak çalışamaların yapıldığı Hindistan’da bakalım düzenlemeler, bazı şirketleri yarışın dışında bırakacak mı? Veri düzenlemesi anlamında Türkiye ile benzeşen Hindistan pazarındaki gelişmeleri ve inovasyonları birlikte izlemeye devam edeceğiz.

Kaynaklar

Welcome to a place where words matter. On Medium, smart voices and original ideas take center stage - with no ads in sight. Watch
Follow all the topics you care about, and we’ll deliver the best stories for you to your homepage and inbox. Explore
Get unlimited access to the best stories on Medium — and support writers while you’re at it. Just $5/month. Upgrade