Image for post
Image for post

Basitçe anlat: Bitcoin

Bitcoin veya benzeri para sistemleri gitgide hayatımızın parçası olmaya başlayacaklar. Bitcoin hakkında bilgi sahibi olmak için çok doğru bir zaman. Bu makalenin amacı sektörel bilgisi az olan kişilere Bitcoin’i tanıtmak ve genel olarak nasıl çalıştığını anlatmaktır.

“Basitçe anlat” yazılarım konusundaki motivasyonumu şurada yazdım

3 sene önce Bitcoin benim için çok aşina olduğum bir kavram değildi ancak bir Bitcoin bankasında (Bitwala.com) yazılımcı ve sistem mimari olarak çalıştıktan sonra bir çok şey öğrendim. Bitwala Serüvenim hakkında şurada kısaca bahsetmiştim. Zamanla çevremde bu konuda yanlış bilgiye sahip olan çok kişi ile karşılaşdım. Problemin asıl nedeninin bu alandaki kaynakların fazla teknik ve ağdalı dille yazılmış olmasına ve bu sistemin görece yeni olmasına bağlıyorum. Bu yazıyı mümkün olduğunca sade yazmaya çalıştım. Amacım Bitcoin hakkında eksik bilgisi olan veya hiç bilgisi olmayan insanlara temelde bunun ne olduğunu ifade etmek.

Giriş

Bitcoin bir para birimidir. İşleyişi kullandığımız diğer para birimlerinden oldukça farklıdır ancak tüm teknik detaylarını anlamamıza gerek yok. Şöyle düşünün; mevcut bankacılık sistemi herhangi bir insanın kısa sürede anlamasına olanak vermeyecek kadar karışıktır ancak paranın nasıl işlediği konusunda genel bir fikriniz yine de var. Bitcoin hakkında da bu genel bilgiye sahip olabilirsiniz. Bitcoin hakkında temel bilginiz olmazsa kandırılabilir, kullanmakta çok zorluk çekebilirsiniz veya doğru olmayan fikirlere sahip olabilirsiniz. Örneğin bazı insanlar Bitcoin’in üretiminin yapay zeka yapıldığı fikrinde ve bu çok yanlış.

Bitcoin hakkında bilgi edinmeden hâli hazırda kullandığımız para hakkında bilgilerimizi tazeleyelim.

1. Kısaca Para Teorisi ve Tarihi

Para: Satın alınan mal veya hizmetlerin bedelinin karşı tarafa aktarılmasında veya borçların ödenmesinde genel kabul gören her şey.
Şıklar, I., & In Gerek, S. (2009). Para teorisi ve politikası. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi.

Para tarihi hakkında T.C. Merkez Bankasının şu videosu oldukça açıklayıcı ve sade https://www.youtube.com/watch?v=Iuxe2vm4JqE (Lütfen dikkat ediniz, bu video merkez bankası tarafından yapılmış olduğundan para teorisi konusunda tamamen taraflı ve pozitif bir videodur ancak yanlış bilgi içerdiğini söyleyemem.)

Günümüzde değer saklama ve ödeme aracı olarak kullanılan para teoride devletin hazinesindeki altının bir göstergesidir.

MÖ 3. yüzyıl başından itibaren bakır, gümüş, kalay ve altın gibi madenler paranın yerini tutmuş; paranın değişim aracı, ödeme aracı, hesap birimi ölçüsü, değer saklama aracı olma gibi işlevlerini yerine getirmiştir. Bu madenlerin yanı sıra tahıl ürünleri de değer ve takas ölçüsü olarak kullanılmıştır. — https://tr.wikipedia.org/wiki/Para

Para teorisinde en önemli nokta dünyadaki paranın bir sonu olması gerektiğidir. Aksi halde paranın “değerinin” bir anlamı olmayacaktır. Günümüzde paranın değeri altına göre belirlenir. Dünya üzerindeki altının sonlu bir kaynak olduğu düşüncesiyle (ve başka önemsiz bir kaç neden dolayısıyla da) altının para için uygun bir referans olacağına karar verilmiş, hala da bu sekilde.

Modern para teorisi, makroekonomi, faiz ve enflasyon konularından bahsetmeyeceğim. O konular modern ekonomik sistemlerin ne kadar karmaşık ve bir o kadar da düzenbaz olduğunu gösteren çok geniş konulardır.

Bu konuda okumaya devam etmek istiyorsanız şu kitabı önerebilirim:

Modern Money Theory
Modern Money Theory
Modern Money Theory — https://books.google.de/books?id=HlimCwAAQBAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false

Türkçe olarak şu kaynağı önereblirim

Para teorisi ve politikasi
Para teorisi ve politikasi
Para Teorisi ve Politikasi — https://books.google.de/books?id=0-p6VcWNuS4C&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false

2. Zaten Elektronik Para (e-para)Kullanıyorsunuz

Bankadaki paranız zaten bir rakamdan ibaret. Çoğunlukla paranız fiziksel olarak ayrılmaz. Hatta bütün kullanıcılar parasını bankadan çekmek istese banka bunu gerçekleştiremez. Çünkü elinde o kadar basılı para yoktur. Bu bütün bankalar hatta merkez bankası için de geçerlidir. Kullandığımız bankacıklık sistemi işlemler sırasında çoğunlukla paramızı sanal olarak ifade ediyor. Günlük para transferlerinin bir çoğu elektronik olarak gerçekleşmekte.

3. Para Transferleri

Para transferleri, mevzu bahis farklı bankalar veya ülkeler olduğunda her zaman çetrefilli olmuştur.

Ancak fiat para transferi de esasında elektronik bir işlemdir. Siz para transfer ettiğinizde birisi fiziksel olarak o parayı bir yerden başka bir yere taşımıyor (Fiziksel para taşıma işlemi zaman zaman toplu olarak yapılmaktadır)

Kredi kartı kullandığınızda, bankanız harcama yaptığınız markete basılı para göndermiyor. Market sahibinin hesabındaki değer değişiyor.

4. Bitcoin E-Paradan Farklı Mı?

Evet.

E-para nakit para sistemlerinin elektronik bir bileşenidir ve hala dolar, euro, peso, lira veya yen gibi tanıdık birimlerde işlem yapmaktadır. E-para genellikle bir hükümetin merkezi bankacılık sistemi çerçevesinde düzenlenir ve kontrol edilir. Bu tür işlemlerin kullanıcıları FATF (Kara Paranın Aklanmasının Önlenmesine Yönelik Mali Eylem Görev Gücü) veya benzeri başka merkezi kurumların standartlarına göre takip edilir ve sonuç olarak anonim değildir.

Bitcoin, değerini arz ve talepten ve sisteme duyulan güvenden elde eden merkezi olmayan bir elektronik para birimidir. Bitcoin “Para” transferlerini doğrulamak için karmaşık matematik işlemleri kullanır, bu işlemler bilgisayar gücü gerektirmektedir. Bu işlemleri “gönüllüler” gerçekleştirmekte ve karşılığında ödül olarak Bitcoin almaktalar. Bu gönüllülere madenci denir ve onların yaptıklarına Bitcoin madenciliği denmekte.

https://www.visualcapitalist.com/explained-the-differences-between-electronic-money-and-bitcoin/

Teoride herhangi bir kişi doğru bilgisayar donanımı ile bu işi yaparak Bitcoin kazanabilir ancak günümüzde çok büyük firmalar yüzlerce metrekarelik binlerce cihazdan oluşan “Bitcoin madenleri” ile sistemi domine etmiş durumdalar. Oldukça kapışmalı bir alan haline dönüşmüş. Böyle olması de beklendik bir durumdur. sistem teoride ayakta kalmak için tek bir merkeze bağlı değildir.

Bir Bitcoin madeni sogutma sistemi olan bol miktarda bilgisayardan ibarettir

Image for post
Image for post
Küçük ölçekli bir Bitcoin madeni — https://www.gettyimages.ch/detail/nachrichtenfoto/bigblock-datacenter-bitcoin-mining-farm-france%C3%B5s-nachrichtenfoto/1036181106
Image for post
Image for post
Büyük ölçekli bir Bitcoin madeni

Bitcoin madenciliği yüksek elektirik tüketimi ile tartışmalı bir konudur. Bu konudan bahsetmeyeceğim. Ancak neredeyse bütün büyük madenciler yenilenebilir enerjiler kullanmaktadırlar çünkü bu onların daha fazla kar elde etmesini sağlar.

Bu sekliyle bakildiginda Bitcoin madenleri gorunuste bankalarin kullandigi veri merkezlerinden cok farkli degildir. Sogutma sistemleri, kablolar ve ust uste bilgisayarlar. Tabiki bankalarin cok daha yuksek guvenlik onemleri vardir.

Gunde 70 bin dolar kazanan bir madenin videosunu buradan izleyebilirsin https://www.youtube.com/watch?v=-z4qbkQ3cK8

Akabinde bu Vice videosunu da izleyebilirsiniz https://www.youtube.com/watch?v=u-vrdPtZVXc

5. Madem Elektronik Para Kullanabiliyoruz Neden Hala Para Basılıyor

Bunun çok farklı nedenleri olsa da en önemli cevabı elektronik işlemlerin entegre edilemeyeceği yerlerde ekonomiyi devam ettirmektir (örneğin pazarda, POS cihazı olmayan bir çay evinde veya birbirimize borç verirken).
Basılı para sadece bir değer göstergedir. Parayı sadece devlet denetimindeki ve kontrolündeki kurumlar başar. Para basılma kararını ise hemen hemen her modern ekonomide olan merkez bankası karar verir. Devletler, dolaşıma para sokabilmek için para basarlar. Ayrıca basılan para için bir karşılık göstermek durumundadır. Para basabilmek için devletin elinde altın rezervi olması gerekir. Buna devletin hazinesi denir.

6. Neden Altın Değil de Bitcoin

Paranın devlet hazinesindeki altına karşılık olduğunu biliyoruz. Bu durumda Bitcoin altın odaklı para sistemine bir alternatif. Peki neden altın odaklı para sistemine alternatif aranmaya çalışılıyor?

Altın, merkez bankasının güvenilirliğinin dayanak noktası olmuştur ve buyuk ihtimalle de uzun bir sure boyle olacaktir. Ama altın internet tabanlı değer ekonomisi (Internet of Value) için uygun değildir.

Bu konu ile ilgili bir olay: Almanya merkez bankası, 2013 yılından bu yana New York ve Paris’teki kasalardan 583 ton kadar altının ülkeye iadesini sağladı. Altın soğuk savaş sırasında New York ve Paris’te “park edilmişti”. Almanya bu mega operasyonu uzun günler süren maksimum güvenlikli taşımalar ile sağlamaya çalıştı ve aslında bu taşıma henüz tamamlanmadı dahi.— https://www.bundesbank.de/en/press/press-releases/bundesbank-successfully-completes-transfers-of-gold-from-new-york-667298

Dayanak aldığı değer altın gibi fiziksel bir nesne olmayan Bitcoin ile bu transfer bir kaç dakika içinde tamamlanabilirdi.

Yukarıda para teorisi bölümünde bahsettiğim gibi paranın sonsuz bir kaynak olmaması gerekmektedir bu yüzden altın bir referans olarak alınmıştır. Ancak günümüzde devletler para sonsuzmuşçasıca basabiliyorlar. Bunun son örneğini pandeminin yol açtığı ekonomik problemler sırasında ABD merkez bankasının sorumsuzca para basması ile gördük. Ekonomik ve siyasi olarak güçsüz bir devlet ABD’nin bastığı kadar fazladan para basmış olsaydı çoktan iflas etmişti. Ancak mevcut ikiyüzlü finans sistemi aynı zamanda güçlü odaklarca manipüle edilmeye de açıktır.

— Bu paragrafta alttaki yazidan alintilar yer almakta. Bu konuyla ilgili okumaya devam etmek isterseniz https://www.bitwala.com/will-the-money-ever-run-out/

Buraya kadar mevcut sistem hakkında kısa bilgiler verip Bitcoin için biraz motivasyon sağlamaya çalıştım. Bundan sonrası tamamen Bitcoin hakkında olacak. Sona ise şimdiye kadar duyduğum soruları derleyip cevapladığım bir sıkça sorulan sorular bölümü ekledim.

7. Bitcoin Nedir ve Nasıl Çalışır

Bitcoin, Blokzincir teknolojisini kullanan, tamamen dijital bir para birimi, ödeme sistemi ve merkezi olmayan bir mutabakat ağıdır. — https://www.btcturk.com/bilgi-platformu/bitcoin-nedir

Buradaki terimler hakkında kısaca bahsedeceğim. Ancak kisaca Bitcoin ne zaman nasil ortaya cikti bahsedeyim.

Aslında herşey 31 Ekim 2008'de Satoshi Nakamoto isimli (bu ismin bir mahlas olduğu düşünülüyor) bir yazarın “Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System (Bitcoin: Noktadan noktaya elektronik para sistemi” başlığıyla manifesto tadında bir makale yayınlaması ile başladı. Makalenin tam hali: https://bitcoin.org/bitcoin.pdf

Satoshi makaleyi bir cryptography mail listesinde paylaşı. O paylasim hala arşivlerde: https://www.metzdowd.com/pipermail/cryptography/2008-October/014810.html

Makale yayınlandıktan sonraki iki sene boyunca Bitcoin yavaş yavaş crypto-anarşist gruplarca konuşuldu. Bu gruplar zaten bu ve benzeri ekonomi sistemlerindeki gizliliğe özel bir ilgi duymaktadırlar. Şatoshi’nin kimliği hala belirsiz olsa da Craig Wright isimli birisi kendisi olduğunu iddia etmektedir. Bu Bitcoin camiasınca ciddiye alınmayan bir iddia olarak görülmektedir. Craig Wright muhtemelen bunun üzerinden prim yapmak istiyor.

Bitcoin yazilimi tamamen acik kaynaktir https://github.com/bitcoin/bitcoin. Ancak artik birden fazla Bitcoin yazilimi mevcut ve hepsi acik kaynak https://en.bitcoin.it/wiki/Clients. Acik kaynak yazilim ile teknolojinin gidisatinin manupule edilmesi onlenmis oluyor. Herhangi bir problemin çözümüne bir çok yazılımcı katkı sağlayabiliyor. Bugün Bitcoin’in sahibi Satoshi demek çok anlamsız olur. Satoshi bu sistemin gelişmesi için en önemli adımları atmıştır.

Bitcoin duyurusunda kısa süre , 2010 yılının başlarında, sonra Şatoshi açık kaynak olarak geliştirmekte olduğu yazılımı başka bir yazılımcıya devrederek tamamen sessizliğe çekilmiştir — https://www.huffpost.com/entry/gavin-andresen-bitcoin_n_3093316. Sanırım böyle bir teknolojide yapılacak en doğru hareket. bu sayede Bitcoin daha güçlü bir topluluğa sahip olacabilecekti. Bitcoin topluluğu her zaman biraz anarşist bir yapıya sahip olmuştur.

2010 yılının Mayıs ayında Laszlo Hanyecz isimli birisi ilk Bitcoin ödemesini gerçekleştirdi. Bitcoin bu ana kadar sadece kapalı borsa sistemlerinde denenmekteydi. Laszlo 10 bin Bitçoin ile pizza satın aldı. 10 bin Bitçoin şu anda neredeyse 80 milyon Euro etmektedir. Bu özel gün Bitçoin severlerce hala kutlanmaktadır ve bu hikaye her defasında anlatılır. — https://techcrunch.com/2016/01/02/why-bitcoin-matters

Satoshi yoktan bir şey var etmedi. Makalede de referans verdiği gibi Hashcash ve b-money isimleriyle sektörde elektronik para kullanımı için çözüm getirmeye çalışan ürünler vardı. Bitcoin bir çok alanda bu iki üründen esinlenmiştir.

Image for post
Image for post
Image for post
Image for post
Bitcoin makalesi cok ufak bir cep kitapcigi haline geitirilebilecek kadar kisa.

Daha fazlasinin wiki sayfalarindan okuyabilirsiniz:

Blokzincir (blockchain) teknolojisi:

Blokzincir teknolojisi sadece para ve Bitcoin ile ilgili değildir. Bitcoin blockzincir teknolojisini kullanmaktadir. Blokzincir, verilerin merkezi olmayan, güvenli ve şeffaf bir sistemle değiş tokuş edilebilmesine imkan veren bir teknolojidir. Ben örneklerde “para” örneği kullacağım.

Birisi para gönderdiğinde bu işlem blok olarak adlandırılır. Bu blok sistemde olan bütün cihazlara gönderilir. Evet Blokzincir teknolojisinde sistemin işleyişini sağlayan birden fazla ve genelde birbirinden bağımsız cihazlar vardır. Sisteme bağlı bu cihazlar oluşturulan işlemi kontrol edip geçerliliğini onaylar. Onaylanan blok yeni bir blok olarak asıl zincire eklenir. Bu işlemlerin tamamı dijital işlemlerdir. Zincir içinde bütün işlemleri bulunduran bloklar bütünüdür. Blokzincir sistemdeki herkese açıktır. Örneğin Blokzincir teknolojisi kullan Bitcoin işlemlerinin tamamını görebileceğin websiteleri olduğun gibi (https://live.blockcypher.com/btc/) bunu sisteme dahil olup siz de yapabilirsiniz. Blokzincir sadece bir cihazda tutulmaz. Yukarıda bahsi geçen birbirinden bağımsız bir çok cihazdan oluşur. Bu sisteme merkezi olmayan veya dağıtık sistem denmektedir ve bilgi teknolojilerinde bir çok farklı alanda kullanılmaktadır. Bitcoin bu yönüyle şeffaftır.

Blokzincir konusunda su reddit cevabini daokumanizi tavsiye ederim : https://www.reddit.com/r/explainlikeimfive/comments/12knie/eli5_bitcoins/?st=IZW0ENOG&sh=d566a3ee

Bitcoin en temel özellikleri

  • Merkezi bir sisteme bağımlı değildir. Mevcut finans sistemimiz her zaman Merkez bankası gibi merkezi sistemlere aşırı derece bağlıdır.
  • Özellikle uluslar arası transferlerde mevcut bankacılık sistemiyle karşılaştırıldığında onlarca kat hızlıdır
  • Sahte para basımı diye bir kavram yoktur. Başka olası sahtecilikler mümkün olsa da bu olasıkların düşük olduğu matematiksel olarak desteklenmektedir.
  • Şeffaf ve anonimdir. Takip edilmek istemezseniz bunu mümkün kılar. Ancak sistemde ne olup bittiği kişisel bilgiler olmadan herkese açıktır. Bitcoin kullanicilari, FATF (Kara Paranın Aklanmasının Önlenmesine Yönelik Mali Eylem Görev Gücü) standartlarına göre tanimlanamadiklari icin için anonimlerdir. Ancak, tam anonimlik elde etmek için, kullanicilar ek önlemler almak zorundadirlar.

Eksik veya hatali bir bilgi oldugunu dusunuyorsaniz bana lutfen iletin. Yorum yazarak veya bu email’i kullanarak : htayyar@pm.me

Kapak fotoğraf: Clément Falize

Güncelleme #1

140journos şöyle güzel bir belgesel hazırlamış

Güncelleme #2

Bir sonraki yazi: IP adresi nedir? https://medium.com/@htayyar/basit%C3%A7e-anlat-ip-adresi-38d0e140df64

Written by

DevOps at OLX Autos, Former Devops @bitwala #nodejs #Berlin — This blog is mostly techie and multilingual. Be aware of possible and multiple typos!

Get the Medium app

A button that says 'Download on the App Store', and if clicked it will lead you to the iOS App store
A button that says 'Get it on, Google Play', and if clicked it will lead you to the Google Play store