Sống Với Giả Định?

Đây là bài học làm thay đổi rất nhiều cuộc sống của tôi!

“Everyone is innocent until proven guilty”.

Bạn sẽ làm gì trong tình huống này?

Bạn là một tư vấn có năng lực mới được tuyển vào công ty nổi tiếng. Sau một thời gian, bạn thực hiện một nghiên cứu rất xuất sắc và được mọi người trong cty đánh giá rất cao. Mấy hôm sau, một đồng nghiệp mời bạn tới buổi họp với một khách hàng lớn của cty ở văn phòng của họ. Tại đó, anh trình bày kết quả nghiên cứu của anh và có nói đến số liệu ước tính trong nghiên cứu của bạn (giới thiệu bạn là nhà nghiên cứu đưa ra con số này) nhưng cao hơn gấp rưỡi con số bạn đưa ra. Cả chặng đường về, bạn đồng nghiệp hỉ hả vì sắp mang về hợp đồng lớn cho cty. Bạn im lặng và đầy băn khoăn. Khi về công ty, bạn hỏi một người bạn đồng môn (vào trước bạn 3–4 năm) về việc này. Cô ấy chia sẻ “Trong ngành này ai cũng vậy thôi, luôn đưa ra con số lạc quan, khách hàng ai cũng biết và họ tự ước lượng giảm đi! Ai trong ngành cũng làm thế cả thôi!”

Bạn lo lắng và day dứt? Nếu khách hàng quyết định dựa trên thông tin đó, họ có thể sẽ thất bại nặng nề khi đầu tư. Nếu bạn nói cho khách hàng biết, công ty sẽ bị tổn thất nặng nề về uy tín. Bạn sẽ im lặng chấp nhận hay rời bỏ cty bởi giá trị đạo đức của mình bị tổn thương?

Hãy nhìn lại một chút và xem lại: Giả định bạn đang có trong đầu lúc này là gì?

- Bạn là người có đạo đức, tử tế

- Công ty của bạn đang làm 1 việc mà bạn cho là vô đạo đức?

- Hai thứ đang mâu thuẫn và chỉ có 2 cách giải quyết là ở lại hoặc rời bỏ cty.

Nhưng hãy chậm lại một chút nữa nhé! Trước đó giả định của bạn là gì?

- Khi đồng nghiệp mời bạn đi cùng tới cuộc họp với khách hàng, vai trò của mình là gì? Tại sao anh ta mời bạn? Bạn có kiểm chứng không?

- Khi đồng nghiệp đưa ra con số sai với nghiên cứu của bạn với sự có mặt, bạn nghĩ anh ta CỐ TÌNH nói dối? Bạn có kiểm chứng?

- Khi cùng về công ty, bạn có nghi ngờ về “nhân cách” của đồng nghiệp”? Bạn im lặng?

- Bạn không phản hồi trực tiếp mà chọn việc nói với một người khác (đồng môn)?

- Bạn cho rằng quan điểm của chị kia (đồng môn) cũng là quan điểm của công ty?

- Bạn cho rằng công ty bạn vô đạo đức? Và tất cả các công ty khác cũng vậy cả thôi?

Tất cả là chuỗi các giả định liên tiếp nhau. Bạn thấy không? Nếu câu trả lời đầu tiên không được kiểm chứng, thì các câu hỏi sau của bạn dựa trên các giả định đó cũng không được kiểm chứng.

Điều nguy hiểm là chúng ta hành động dựa rất nhiều trên các giả định cảm tính, dựa trên thế giới quan, nhân sinh quan, thậm chí cả các định kiến của mình rất nhiều.

Thật quá dễ dàng để đặt giả định xấu về người khác, bởi chỉ có bạn là hiểu rõ nhất trong đầu mình có những giả định gì, như là anh ta “cố tình” nói dối, bản chất anh ta là người xấu, tất cả mọi người trong ngành đều làm thế cả, v.v. và từ đó cho mình cái quyền “ta cũng làm thế”.

Nếu bạn đã đọc tới đây và có đồng tình rằng việc đưa ra giả định sai dẫn tới hành động, thái độ, suy nghĩ không đúng và không muốn mình rơi vào cái bẫy này, thì bạn có thể thử một số cách sau. Đây cũng là thách thức mà tôi tự đặt ra cho bản thân và liên tục thực hành từ những tháng cuối năm 2015.

1. Mỗi khi đưa ra một kết luận, hãy hỏi lại “giả định mình đã đưa ra là gì?” Việc dừng lại này sẽ giúp bạn có thêm thời gian và suy nghĩ logic trước khi đưa ra quyết định mà thường bị cảm xúc nhất thời chi phối mạnh mẽ. Điều này đặc biệt quan trọng trong thời đại thông tin, khi mà chúng ta bị cuốn theo các nguồn thông tin khổng lồ, và khi đọc, xem gì đó, cảm xúc giận dữ kéo chúng ta đi rất xa và tâm lý đám đông dẫn tới nhiều hành động rất điên rồ trước khi ta kịp nhận ra tác động của nó.

2. Kiểm chứng lại giả định đó xem nó đã hợp lý chưa, và có dựa trên sự thực khách quan không?

Đọc, tìm hiểu, nghiên cứu thông tin về sự việc đó và KIỂM CHỨNG!

Hãy thách thức thêm bản thân: không kết tội hay nghĩ xấu cho người khác/ sự việc nào đó nếu chưa có đủ ít nhất 3 bằng chứng rõ rệt khách quan về người đó (fact-based). Điều này trong luật Mỹ cũng có nói “Everyone is innocent until proven guilty”.

Khuyến khích bạn tham khảo thêm các lỗi nguỵ biện thường gặp để kiểm chứng lại các giả định.

3. Sau khi đã có đầy đủ facts để kết luận về một ai đó, bạn có thể nghĩ thêm “Bạn có đủ rộng lượng để tha thứ, hoặc cho người đó thêm cơ hội để chứng mình họ vô tội/ không như những gì bạn nghĩ?” Bạn có sẵn lòng phản hồi trực tiếp cho họ để giúp họ thay đổi?

4. Hãy nhờ ai đó có góc nhìn khách quan (tốt nhất là người lạ không có cùng định kiến với bạn) chia sẻ, theo dõi và kiểm chứng các giả định đó cho bạn, từ đó giúp bạn dần dần cải thiện. Nếu bạn không ngại, có thể email hoặc nhắn tin cho tôi, rất sẵn lòng hỗ trợ các bạn!

Theo quan sát, hầu hết các anh chị lãnh đạo, đặc biệt là ở các vị trí cấp cao, thì việc ra quyết định càng dựa trên facts, vào quy trình, quy tắc… và có nhiều cách kiểm chứng, chứ không dựa nhiều cảm xúc. Có lẽ đó là sự khác biệt giữa các lãnh đạo tốt và không tốt chăng?

Chúc các bạn thành công!