Ali radiyAllahu anhu’nun Hariciler hakkında “Kardeşlerimiz” dediği sabit değildir!
Ali radıyAllahu anhu’nun bu sözü Hariciler hakkında söylediği sabit we sahih değildir.
Bu sözü ancak Cemel Ehli hakkında söylediği zayıf isnadlarla varid olmuştur.
Birinci rivayet;
يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ عَنْ شَرِيكٍ، عَنْ أَبِي الْعَنْبَسِ، عَنْ أَبِي الْبَخْتَرِيِّ، قَالَ: سُئِلَ عَلِيٌّ عَنْ أَهْلِ الْجَمَلِ، قَالَ: قِيلَ: أَمُشْرِكُونَ هُمْ؟ قَالَ: مِنَ الشِّرْكِ فَرُّوا , قِيلَ: أَمُنَافِقُونَ هُمْ؟ قَالَ: إِنَّ الْمُنَافِقِينَ لَا يَذْكُرُونَ اللَّهَ إِلَّا قَلِيلًا ; قِيلَ: فَمَا هُمْ؟ قَالَ: إِخْوَانُنَا بَغَوْا عَلَيْنَا
İbn Ebi Şeybe; Yezid ibn Harun — Şerik — Ebi’l-Anbes — Ebi’l-Bahteri isnadıyla şöyle rivayet etmiştir; “Ali’ye Cemel Ehli hakkında soruldu.” Dediler ki; “Onlar müşrikler midir?” Dedi ki; “Onlar şirkten kaçtılar.”Dediler ki; “Onlar münafıklar mıdır?” Dedi ki; “Şüphesiz münafıklar Allah’ı çok az zikrederler.” Dediler ki; “Onlar kimlerdir?” Dedi ki; “Bize isyan eden kardeşlerimizdir.”
İbn Ebi Şeybe, el-Musannef, 7/535 no; 37763; el-Beyhaki, es-Sunenu’l-Kubra, 8/173 no; 16203
İsnadı zayıftır.
Birincisi;
Ebi’l-Bahteri; Said ibn Feyruz et-Tai’dir. Ali radıyAllahu anhu’ya yetişmemiş we onu görmemiştir. Ondan rivayeti ise mürseldir.
İmam Şu’be ibn Haccac rahimehullah dedi ki; “Ebu İshak, Ebi’l-Bahteri’den daha büyüktür. Ebi’l-Bahteri, Ali radıyAllahu anhu’ya yetişmemiş we onu görmemiştir.” bk. el-Fesevi, el-Ma’rife ve’t-Tarih, 3/208. Bunu ayrıca İbn Sa’d, Tabakatu’l-Kubra, 6/292, 293’de, el-Beğavi, el-Ca’diyyat, 1/364 no; 300, 301’de, İbn Ebi Hatim, el-Merasil, sy. 74, 76’da nakletmişlerdir.
İmam Ali ibn el-Medini rahimehullah dedi ki; “Ebu’l-Bahteri, Ali radıyAllahu anhu’yu görmemiştir.” İbn Ebi Hatim er-Razi, el-Merasil, sy. 77 no; 275.
İmam İbn Hani rahimehullah dedi ki; “Ebi Abdillah Ahmed ibn Hanbel’e dedim ki; “Ebu’l-Bahteri, Ali radıyAllahu anhu’dan işitmiş midir?” Dedi ki; “Hayır! İkisinin arasında Ubeyde vardır.” İbn Hani, Mesailu İmam Ahmed, 2/217 no; 2189.
İmam Buhari rahimehullah dedi ki; “Ebu’l-Bahteri, Ali radıyAllahu anhu’ya yetişmemiştir.” et-Tirmizi, el-İlelu’l-Kebir, 2/964.
İmam Ebu Zur’a er-Razi rahimehullah dedi ki; “Ebu’l-Bahteri, Ali radıyAllahu anhu’dan bir şey işitmemiştir.” İbn Ebi Hatim er-Razi, el-Merasil, sy. 77 no; 276.
İmam Ebu Hatim er-Razi rahimehullah dedi ki; “Ebu’l-Bahteri, Kufelidir. Cemacim Vakıasında öldürülmüştür. Ali radıyAllahu anhu’dan işitmemiş we Ona yetişmemiştir.” İbn Ebi Hatim er-Razi, el-Merasil, sy. 74, 76 no; 259, 277.
İmam el-Bezzar rahimehullah dedi ki; “Ebu’l-Bahteri’ye gelince, onun Ali radıyAllahu anhu’dan işittiği sahih değildir. Ancak onun hadisini zikretmemizin sebebi, Ali radıyAllahu anhu’dan rivayeti sabit olduğu içindir. O, Ali radıyAllahu anhu’dan işitmemiştir.” el-Bezzar, el-Bahru’z-Zehhar, 3/126, 127 no; 912, 913.
İmam en-Nesai rahimehullah dedi ki; “Ebu’l-Bahteri, Ali radıyAllahu anhu’dan işitmemiştir.” Hasaisu İmam Ali, sy. 57 no; 34.
İkincisi;
Şerik ibn Abdillah en-Nehai, saduktur. Ancak çokça hata eden we vehmeden bir ravidir. Kadılığa geldikten sonra hıfzı bozulmuş we kötüleşmiştir. Yahya ibn Said el-Kattan, Ebu Zur’a er-Razi we Ebu Hatim er-Razi onu vehm, hata we ihtilat ile vasfetmişlerdir. el-Cevzecani hadislerinin mudtarib olduğunu we hıfzının kötü olduğunu belirtmiştir. bk; İbn Ebi Hatim er-Razi, el-Cerh ve’t-Ta’dil, 4/366, 367 no; 1602; el-Cevzecani, Ahvalu’r-Rical, no; 134. Daha geniş bilgi için bk. el-Mizzi, Tehzibu’l-Kemal, 12/462–475 no; 2736.
İkinci rivayet;
أَخْبَرَنَا أَبُو عَبْدِ اللَّهِ الْحَافِظُ ، وَأَبُو سَعِيدِ بْنُ أَبِي عَمْرٍو ، قَالا : ثَنَا أَبُو الْعَبَّاسِ مُحَمَّدُ بْنُ يَعْقُوبَ ، ثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ الْجَبَّارِ ، ثَنَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ سَلْعٍ ، عَنْ عَبْدِ خَيْرٍ ، قَالَ : سُئِلَ عَلِيٌّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَنْ أَهْلِ الْجَمَلِ ، فَقَالَ : إِخْوَانُنَا بَغَوْا عَلَيْنَا
Ebu Bekr el-Beyhaki; Ebu Abdullah el-Hafız we Ebu Said ibn Ebi Amr — Ebu’l-Abbas Muhammed ibn Yakub — Ahmed ibn Abdulcebbar — Hafs ibn Ğıyas — Abdulmelik ibn Sel’i — Abdi Hayr isnadıyla şöyle rivayet etmiştir; “Ali radıyAllahu anhu’ya Cemel Ehli’nden soruldu.” Dedi ki; “Bize isyan eden kardeşlerimizdir.”
el-Beyhaki, es-Sunenu’l-Kubra, 8/182 no; 16241.
İsnadı zayıftır.
Birincisi;
Ahmed ibn Abdulcebbar zayıftır.
İmam Ebu Hatim er-Razi rahimehullah dedi ki; “Ahmed ibn Abdulcebbar el-Utaridi, sağlam değildir.” İbn Ebi Hatim er-Razi, el-Cerh ve’t-Ta’dil, 2/60 no; 99.
İkincisi;
Abdulmelik ibn Sel’i hakkında muteber bir cerh-ta’dil gelmemiştir.
İbn Hibban, es-Sikat, 7/104 no; 9197’de zikretmiş we “Hata eder.” demiştir.
Üçüncü rivayet;
Bu rivayette, Hariciler hakkında sorulmuştur.
يَحْيَى بْنُ آدَمَ، ثَنَا مُفَضَّلُ بْنُ مُهَلْهِل، عَنِ الشَّيْبَانِيِّ، عَنْ قَيْسِ بْنِ مُسْلِمٍ، عَنْ طَارِقِ بْنِ شِهَابٍ، قَالَ: كُنْتُ عِنْدَ عَلِيٍّ , فَسُئِلَ عَنْ أَهْلِ النَّهْرِ، أَهُمْ مُشْرِكُونَ؟ قَالَ: مِنَ الشِّرْكِ فَرُّوا , قِيلَ: فَمُنَافِقُونَ هُمْ؟ قَالَ: إِنَّ الْمُنَافِقِينَ لَا يَذْكُرُونَ اللَّهَ إِلَّا قَلِيلًا , قِيلَ لَهُ: فَمَا هُمْ؟ قَالَ: قَوْمٌ بَغَوْا عَلَيْنَا
İbn Ebi Şeybe dedi ki; Bize Yahya ibn Adem tahdis etti. Bize Mufaddal ibn Muhelhil, eş-Şeybani’den tahdis etti. eş-Şeybani, Kays ibn Muslim’den, Kays ibn Muslim, Tarık ibn Şihab’dan, Tarık ibn Şihab dedi ki; “Ali radıyAllahu anhu’nun yanındaydım. Nehr (yani Nehrevan) Ehli’nden soruldu. Onlar müşrikler midir?” Dedi ki; “Şirkten kaçtılar.” Dediler ki; “Onlar münafıklar mıdır?” Dedi ki; “Şüphesiz Münafıklar Allah’ı çok az zikrederler.” Dediler ki; “Onlar kimlerdir?” Dedi ki; “Bize isyan eden bir topluluktur.”
İbn Ebi Şeybe, el-Musannef, 7/563 no; 37942.
Bu rivayetin isnâdı sahîhtir.
Bu rivayette “Bize isyan eden kardeşlerimizdir” değil, “Bize isyan eden bir topluluktur.” denmektedir.
Netice olarak Ali radıyAllahu anhu’nun Hariciler hakkında “Kardeşlerimizdir” dediği sahih we sabit değildir. Rasulullah sallAllahu aleyhi we sellem’in “Okun yaydan çıktığı gibi İslâm’dan çıkacaklardır.” demesi Haricilerin tekfiri için sarih bir hükümdür.
Tahkik we Tahric; Mansûr ibn Sa’îd el-Kurdî