Kasteloos + vrouw = kansarm

Een van de meest typerende dingen aan India is het kastenstelsel. Velen hebben zich afgezet tegen dit systeem, waaronder grote persoonlijkheden als Gandhi en Ambedkar. Hoewel officieel afgeschaft, wordt het kastenstelsel in de praktijk nog gehanteerd. Je achternaam verklapt nog steeds je afkomst, je baan, je status. Wekelijks worden nog mensen vermoord die behoren tot de kastelozen, puur vanwege het feit dat ze kastelozen zijn. Vrouwen worden verkracht omdat de hogere kasten het als hun ‘recht’ zien om kastelozen vrouwen te verkrachten.

Hoe het kastenstelsel werkt
Het kastenstelsel komt voort uit een bepaalde interpretatie van het Hindoeïsme, gerelateerd aan de god Brahma, de god van creatie. Uit Brahma zijn verschillende Varna’s (kasten) ontstaan. Tot de hoogste Varna behoren de Brahmanen, voortkomend uit de mond van Brahma. Zij zijn de geestelijken en de geleerden. Hieronder staan de Kshatriyas, de edelen en krijgers die de orde moeten bewaren. Zij komen voort uit de armen van Brahma. Tot de derde kaste behoren de Vaishyas, ontsprongen uit de dijen van Brahma. Dit zijn de landeigenaren, handelaren en boeren, verantwoordelijk voor de productie en een welvarende handel. Tot slot komen de Shudras uit de voeten van Brahma. Dit zijn de dienaars en arbeiders — en soms behoren kunstenaars ook tot deze kasten.

Een groep van 200 miljoen Indiërs valt niet binnen dit zogenaamde kastenstelsel. Zij behoren tot diegene die het niet eens waard worden gevonden om in het kastenstelsel opgenomen te worden, de kastelozen, ook wel Dalits genaamd. Deze mensen worden als onrein beschouwd, en moeten de meest mensonterende taken uitvoeren. Denk aan het opruimen van uitwerpselen — ja ook van mensen, of het schoonmaken van karkassen van dode koeien. De anderen kasten willen niets met deze mensen te maken hebben. Kastelozen mogen zich niet verkeren in bepaalde gebieden, omdat men anders de kans zou lopen ‘besmet’ te raken door deze ‘onreine’ mensen.

Echter houdt het hier niet bij op. Binnen deze Varna’s bestaan weer honderden Juri’s, oftewel sub-kasten. Deze sub-kasten veroorzaken een eerste obstakel voor de kastelozen om hun situatie te verbeteren. In plaats van te organiseren, zetten alle verschillende sub-kasten binnen de kastelozen zich tegen mekaar af, wat zich regelmatig uit in extreme vormen van agressie. Tegelijkertijd zullen de hogere kasten niet veel doen, omdat zij op deze manier hun macht behouden. Zelfs op politiek gebied wordt minder actie ondernomen als zou moeten. Men wil niet dat hun eigen positie in gevaar komt: zorg voor chaos tussen hen die machteloos zijn, en je behoudt je eigen macht en status.

Het recht om te verkrachten
Het leven van een kasteloze is alles behalve makkelijk. Je hebt minder rechten en meer verplichtingen. Voorbeelden zijn kasteloze die een enkelband met bellen moeten dragen, zodat anderen — lees hogere kasten — weten wanneer ze eraan komen. Een ander voorbeeld was een Dalit die in elkaar geslagen werd na muziek te hebben afgespeeld tijdens een bruiloft. Het niet mogen afspelen van muziek tijdens een bruiloft is een restrictie die alleen opgelegd is aan de kastelozen, en degene met meer macht zullen dat doen wat ze kunnen om deze macht te behouden.

Echter is er nog een andere groep die nog kwetsbaarder is: de kasteloze vrouwen. Een vrouw wordt al als minder beschouwd in India, en een kasteloze vrouw is zo goed als niets waard in de Indiase maatschappij. Iedere week worden 18 Dalit vrouwen verkracht, en dat zijn enkel de zaken die aan het licht komen. Deze vrouwen staan kansloos tegenover de rest van de maatschappij. De kans om uitgelachen, of zelfs nogmaals te verkracht te worden is groter dan de kans op hulp wanneer besloten wordt de politie te benaderen. De situatie met je man delen leidt zeer waarschijnlijk tot meer mishandeling, het slachtoffer wordt immers vaak gezien als de dader. Als je verkracht wordt, had je waarschijnlijk ook iets gedaan om het uit te lokken is de algemene opvatting. Het bespreken met je familie is ook meestal een kansloze zaak. Een verkrachting heeft een negatieve invloed op de status van de familie, en zal dan ook in de doofpot terecht komen. Een meisje die voor haar huwelijk verkracht wordt is nog schadelijker voor de familie, omdat ze geen maagd meer is. En een meisje wat geen maagd meer is, is zowat onmogelijk om uit te huwelijken.

Om een slechte reputatie te voorkomen, zijn echter verschillende oplossingen gevonden. Zo zijn er teveel gevallen bekend van meisjes die gedwongen werden te trouwen met hun verkrachter, als een vorm van een ‘compromis’. Zij had de verkrachting uitgelokt, dus zij is degene die haar familie reputatie moet beschermen. En deze slachtoffers worden niet enkel door hun familie in een huwelijk gepusht, de politie speelt hier ook regelmatig een rol in. Een verkrachting betekent ook een slechte reputatie voor het dorp, iets wat boven alles natuurlijk belangrijker is dan het welzijn van het slachtoffer…

Een leven als een kasteloze vrouw is onveilig. Hogere kasten beschouwen onvrijwillige seks met een kasteloze niet als een verkrachting, maar als een recht wat zij hebben. Deze vrouwen staan vrijwel kansloos tegenover diegne met macht. Ook al uiten ze zich openlijk over de situatie, de kans op vernedering en exclusie is vrijwel honderd procent.

Ook om de hoek
En in RangMahal, het dorp waar ik woon, zijn veel vrouwen in deze positie te vinden. Zestig procent van het dorp behoort tot de kastelozen, en worden buitengesloten door de rest van de gemeenschap. Ze worden beschouwd als lui, bedelaars, niet willend om te werken voor hun geld. Verder hebben we meerdere malen gehoord dat deze mensen niet geïnteresseerd zouden zijn in educatie, en allemaal niet kunnen lezen of schrijven. De vraag is vanuit mijn perspectief eerder in hoeverre mate deze mensen buitengesloten werden van het recht op educatie en zich er nu wellicht tegen verzet hebben. De kracht van self-fulfilling propehecy is immers sterk.

En de grootste zorgen maak ik me om de vrouwen hier. Wanneer je in het gebied van het dorp loopt waar de kastelozen wonen, het Jogi-gebied, merk je een hele andere sfeer. De mannen respecteren vrouwen minder, schreeuwen soms naar je en er heerst een bepaalde spanning. Ik voel me als vrouw al niet veilig in dit gebied, laat staan hoe het leven voor de vrouwen zelf hier is. Ook vind ik het lastig om een strategie op te stellen om de vrouwen hier te betrekken bij onze projecten. Dit betekent immers dat ze iets voor zichzelf ondernemen, minder afhankelijk zijn van hun man. Dit is al een eerste uitdaging: zullen de mannen dit toestaan? Een nog grotere uitdaging is het om een cultureel-sensitief onderwerp als seksueel geweld bespreekbaar te maken. En als dit al mogelijk is, waar kunnen deze vrouwen heen? Wie kan hen helpen? Hoe kan voorkomen worden dat ze nog meer vernederd worden, dat hen nog meer pijn aangedaan wordt?

Dat is voor mij soms het lastigste aspect: waar te beginnen bij een probleem zo complex als dit? Waar ligt de prioriteit, en wat kunnen de consequenties van je acties zijn? Educatie is wellicht een eerste stap, om vrouwen bewust te maken dat bepaald gedrag niet oke is, en hen een plek aan te bieden waar ze in ieder geval support in elkaar kunnen vinden.