Brieven aan een jonge journalist(e)

…van een jonge journalist

Eerst en vooral m’n complimenten aan de lezers die hier zijn beland omwille van de titel. Jullie zullen niet branden in de hel. Voor wie de naam Rainer Maria Rilke geen belletje doet rinkelen: educate yo’self.

Vorige week mocht ik een gastles geven aan de studenten van de bachelor in de Journalistiek op de Arteveldehogeschool in Gent. Het gebeuren vond plaats vlakbij een kot waar ik vijf jaar geleden nog pita schranste en — true story — m’n eigen stofzuiger een keer in brand stak.

Onderstaande tekst vat de les die het jonge tuig in het vak Crossmediale Journalistiek moest ondergaan samen en geeft tips, tools, en software mee die ook nuttig kan zijn voor andere journalisten (in spe). Ladies and gents, enjoy!


Duizendpoten

Zowel op redacties als in het veld ben ik ervan overtuigd dat de toekomst van de journalistiek aan de duizendpoten is. Nieuwsgierige, en energieke jongelingen die een heel pak skills bezitten, waarvan een groot deel zich achter een laptop, smartphone, tablet, of desktop zullen manifesteren.

‘De toekomst van de journalistiek ligt bij de duizendpoten.

Als jonge persoon kan je jezelf onderscheiden door je snelheid, technische kennis en ambitie op een zo goed mogelijk manier te combineren.

Een eigen toolbox aanleggen en met het gereedschap erin leren werken is een goede eerste stap. Hopelijk vormen enkele zaken in deze blog de kern van je toekomstige toolbox.

Tip: probeer niks te formeel samen te stellen, bladwijzers in Google Chrome vormen bijvoorbeeld het grootste deel van mijn toolbox. Iedereen, tot de grootste experts, heeft trouwens zijn eigen toolbox en favoriet gereedschap.

Een duizendpoot kan zich onderscheiden op z’n (toekomstige) stage of job. Dat mooie verhalen vaak niet mooi beginnen weet zowel de toekomstige journalist (onbetaald werk FTW!) als Roodkapje (wie wil er nu echt zijn/haar zieke oma lekkers brengen?).

Goed nieuws: wie zich een heel pak online skills eigen maakt, is klaar voor de journalistiek van morgen en maakt veel kans om een golden ticket voor de chocoladefabriek die het journalistieke wereldje is te bemachtigen.

Aan elke dromer: kijk niet uit naar de job die je favoriete journalist nu uitoefent, hij/zij heeft waarschijnlijk vorming genoten toen het internet nog enkel het netje in een zwemshort was. Droom van een mooie positie waarin je je aanpast aan veranderende omstandigheden en op die manier je talenten laat groeien. Over naar de tools…


Sociale Media

Topsy: dé zoekmachine voor sociale media.
  • Followerwonk: vergelijk Twitter accounts en zoek in bio’s.
  • Trendsmap: bekijk welke hashtags er momenteel trending zijn wereldwijd.
  • Bioischanged: krijg een melding wanneer iemand die jij wil volgen zijn/haar Twitter bio wijzigt.
  • Bot or Not?: ontdek of een account op Twitter echt of vals is.
  • Twitter Advanced Search: ingebouwde uitgebreide zoekmachine van Twitter zelf.
  • graph.tips: geavanceerd stalken/research op Facebook aan de hand van Facebook Graph Search met dank aan Henk van Ess!
Geavanceerd stalken/research met graph.tips en Facebook Graph Search.
  • echoSEC.: vind tweets en meer op bepaalde locaties. Deze blogpost van echoSEC is ook een aanrader. Alsook deze lijst tools die sociale media en locatie combineren.
  • IFTTT: stel automatische procedures in, bv. telkens iemand een tweet verstuurd met de woorden Justin Bieber in, komt die in de Twitter List ‘Justin Bieber shaming’ die je zelf hebt gemaakt. Het is maar een idee.
  • TweetFavy: laat je Twitter account automatisch tweets favoriten met bepaalde woorden in. Laat je toe om bijvoorbeeld automatisch elke keer iemand een artikel van je tweet, die tweet te favoriten.
  • Twitter Analytics: analysetool van Twitter zelf voor je eigen account, heel handig.
  • Keyhole: analyse van sociale media op basis van zoektermen, gratis account laat basisgebruik toe.
  • Facebook Insights: cijfergegevens over pagina’s die je beheert op Facebook bekijken.
  • Crowdfire: stop snel en slim met het volgen van mensen op Twitter of Instagram die jou niet volgen. Hoe durven ze. Of mensen die inactief zijn, die ook.
  • Storify: maak verhalen van verzamelde posts op sociale media.
  • SharesCount: kom te weten hoeveel keer een bepaalde website (URL) gedeeld is op sociale media. Ook shares, likes en comments zijn voor Facebook zichtbaar.
  • Growth hacking is een lelijk buzzword, maar kan handig zijn om onder de knie te hebben. Sommige bedrijven en organisaties passen deze strategie nu eenmaal toe op hun sociale mediakanalen. Ook als individu kan je ervoor kiezen dit te doen.
  • Leer hoe Tweet Web Intents werken. Zij zorgen ervoor dat als je iets tweet van een website, de tekst en andere info meteen klaar staan en je enkel nog maar op tweet moet klikken. En leer ook meteen Twitter te relativeren als het gaat over het lokken van bezoekers naar je site.
  • Leer ook praten over sociale media met de juiste terminologie afkomstig uit de marketingwereld.
  • Afbeeldingen zijn cruciaal op sociale media, lees er hier meer over.
  • Voor meer info over sociale media en journalistiek, volg Michael Opgenhaffen!

Crowdsourcing

Het internet staat je toe vragen op een groot publiek af te sturen. De antwoorden kan je op een overzichtelijke manier terugkrijgen. Onthou wel dat deze data niet statistisch relevant is en je dus zeker geen grote uitspraken kan doen achteraf.

Google Forms, SurveyMonkey, maar vooral Typeform zijn handige platformen. Ook meer uitgebreide vormen van crowdsourcing zijn mogelijk, maar zijn technisch uitdagender.

Typeform: prachtige online formulieren en enquêtes maken.

Research

Google Trends: kom te weten dat Jeroen Meus de tweede meest gegooglede persoon is in België.
  • Whois: kom te weten wie een domeinnaam heeft aangekocht en dus achter een website zit. Specifiek voor België moet je hier zijn.
  • CachedPages.com: websites die offline zijn gehaald terugvinden, enige voorwaarde is dat je de URL kent.
  • TinEye: reverse image search of je zoekopdracht beginnen met een afbeelding. Ook Google biedt hier deze optie aan.
  • WikiWash: verandering aangebracht aan Wikipediapagina’s bekijken. Werkt voorlopig enkel nog maar voor Engelstalige pagina’s.
  • IPLocation: locatie vinden van een IP-adres.
  • Youtube DataViewer: zie meteen de gegevens van een YouTube video.
  • Het principe van Creative Commons moet elke journalist kennen. Flickr is één van de plekken waar je Creative Commons foto’s/illustraties kan vinden. Leuke extra is TinEye Multicolr Search Lab waarmee je op zoek kan gaan naar Creative Commons beelden met een bepaalde dominante kleur. Meer info over Creative Commons en Public Domain vind je hier. Ook muziek en video valt soms onder Creative Commons licentie.
  • WayBackMachine: specifieke websites doorheen de tijd bekijken.
WayBackMachine: want wie wil niet weten hoe de website van VTM er in 1996 uitzag?

Digital Storytelling

Heel veel van deze digital storytelling tools zijn plug-and-play. Een gigantisch voordeel, maar dat heeft als nadeel dat ze vaak een soort freemium versie aanbieden en je voor een aanvaardbare ervaring geld doen neertellen.

Er zijn echter uitzonderingen en deze heb ik hieronder opgelijst. Voor veel meer tools voor journalisten, kijk je hier, met dank aan Ezra Eeman. Onder andere tools om interactieve video (en nog een link hier) te maken of om on the go te gebruiken, worden hier niet vermeld.

  • Tableau: datavisualisatie voor beginners tot gevorderden.
  • Datawrapper: vliegensvlug data in een interactieve grafiek gieten. Plotly is iets moeilijker, maar heeft meer mogelijkheden.
  • Canva: design voor mensen die niks kennen van design.
  • Google Fusion Tables, en de FusionTablesLayer Wizard voor datavisualisatie. Een voorbeeld van journalistiek gebruik vind je hier.
  • ThingLink: interactieve afbeeldingen maken die linken naar YouTube video’s, afbeeldingen, …
  • StoryMapJS: combineer locaties, YouTube video’s, tweets, en veel meer, tot een mooi verhaal.
Voorbeeld van het journalistieke gebruik van StoryMapJS op MO.be.
  • JuxtaposeJS: maak het heel makkelijk voor gebruikers om twee afbeeldingen te vergelijken.
  • TimeLineJS: bouw een mooie interactieve tijdslijn.
  • SoundCiteJS: gebruik audio in je artikel, laat bijvoorbeeld geïnterviewden letterlijk aan het woord of voeg achtergrond geluiden toe.
Voorbeeld van het journalistieke gebruik van SoundCiteJS.
  • MapBuildr: bouw snel en eenvoudig interactieve kaarten. Google Map Maker is iets minder toegankelijk, maar ook handig om onder de knie te krijgen.
  • Gfycat: maak goddelijke gifs, steeds vaker journalistiek aantrekkelijk en acceptabel.
  • Longread platformen: Medium, Odyssey.js, Creatavist, … Deze platformen zijn leuk om je eigen, onafhankelijke bijdragen te posten en om over design en lay-out te leren nadenken, maar worden op de arbeidsmarkt nauwelijks gebruikt. Reden is dat redacties hun content niet graag van hun eigen website weghalen en elders plaatsen. Er valt geen geld aan te verdienen en bovendien krijg je weinig info over leesgedrag et cetera.

Leren programmeren

Leren programmeren en bijgevolg begrijpen hoe een website is opgebouwd kan nuttig zijn om te communiceren met de ontwikkelaars en multimedia designers waarmee je later zal samenwerken. Ook kan je misschien na verloop van tijd zelf aan de slag en mooie zaken bouwen. HTML, CSS, en JavaScript zijn de drie talen, in die volgorde, die ik elke journalist aanraad aan te leren. Dit gaat het makkelijkst via MOOCs of Massive Open Online Courses.

Codecademy: ideaal voor een eerste kennismaking.

Wie echt ver wil gaan, en ook webontwikkelaar wil worden, kan hier terecht (en mag me ook altijd helpen die kant uit te gaan, de komende twee jaar vind je me in Brugge by the way).

Wie verder wil gaan in programmeren, moet zeker ook de Chrome DevTools en GitHub onder de knie krijgen naast een pak andere programmeertalen. En dan wordt plots deze Chrome extensie nog wel een aanrader, net als deze.

Een basiskennis programmeren zal je trouwens ook helpen problemen met websites te spotten en te signaleren. Ook zaken zoals al je contacten op Facebook tegelijk uitnodigen een pagina te liken of uit te nodigen voor een evenement worden kinderspel. Het is dus zeker niet noodzakelijk hier erg ver in te gaan om er voordeel uit te halen.

Gratis les volgen op Microsoft Virtual Academy.
  • Learn.ShayHowe.com: HTML en CSS voor wie liever leest dan videos kijkt.
  • CodingForJournalists: what’s in a name?
  • The Next Web, overigens een boeiende nieuwssite over technologie en het web, heeft ook een pagina waar je goedkoop online videocursussen kan aankopen die je dan op verschillende platformen (Udemy, Stackskills, …) kan volgen. Steevast een pak goedkoper dan rechtstreeks cursussen van die platformen aan te kopen.
  • Udacity: MOOC-heaven.
  • JavaScripting: verzameling JavaScript bibliotheken waar je, na heel wat oefening, mee aan de slag kan.
  • Met het oog op datavisualisatie is D3.js dé bibliotheek die je onder de knie moet krijgen (een introductie hier, een andere hier, en tutorials hier).
  • Ook Chart.js is een aanrader voor datavisualisatie. Meer over de juiste bibliotheek kiezen vind je hier. Lees zeker ook zeven veel voorkomende fouten binnen datavisualisatie en bekijk het prachtige werk van Maarten Lambrechts. Datavisualisatie is, net als veel zaken in deze blogpost, een aparte discipline met voordelen en valkuilen, veel valkuilen. Een aantal tools vermeld onder digital storytelling focussen op datavisualisatie en zijn een pak toegankelijker dan het programmeerwerk.
  • Datajournalistiek (ook gekend als CAR of Computer Assisted Reporting) gaat ruimer dan datavisualisatie. Wie hierin geïnteresseerd is, kan onder andere hier beginnen. Neem ook hier zeker een kijkje! Waarom je als journalist comfortabel moet zijn met data, lees je hier. Deze reeks van vijf tutorials is ook een goed startpunt voor wie zich wil verdiepen in datajournalistiek: 1, 2, 3, 4, en 5.
  • Lees ook even deze pagina’s over het Open Graph Protocol van Facebook (de Debugger van Facebook is hier goed om te leren kennen) en Twitter Cards om de link tussen websites en sociale media te snappen.
  • Wie zich na het aanleren van HTML, CSS, en Javascript op mapping wil gooien, kan hier een kijkje nemen. Verder boeiend voor mapping op een gevorderd niveau: Google Earth Pro, OpenStreetMap, MapBox, ArcGIS, ArcGIS Story Maps, en QGIS (gratis equivalent). Ook met de D3.js bibliotheek kan je aan mapping beginnen. Bij digital storytelling staan al een paar eenvoudige tools om aan de slag te gaan waar geen kennis van HTML, CSS of Javascript voor nodig is. Eens goed lachen met wat er misgaat met mapping, is hier toegestaan.
Lachen mag op het Reddit subforum SHITTYMAPPORN.

Content Management Systemen (CMS)

  • Elke redactie werkt met een bepaald CMS en hoewel velen hun eigen systeem op poten hebben gezet, kan leren werken met Drupal en/of Wordpress (.com voor starters, .org voor gevorderden) je heel wat voorsprong geven. Veel principes komen namelijk overal terug.
Een blik achter de schermen van een site gerund door Drupal.
  • Ook leren werken met Google Analytics is een grote plus. Dit is een veelgebruikte toepassing om bezoeken op je site te monitoren en ook alternatieven hebben een gelijkaardige feel.
  • Je vertrouwd maken met de Google Webmaster Tools is ook een goed idee.
  • Een beetje lezen over SEO (Search Engine Optimization) zal ook geen kwaad kunnen. Dat doe je hier, hier, hier, hier en hier!

Vormingen

Het vormingsaanbod van de Academie voor de Periodieke Pers.
  • Syntra: bieden veel interessante opleidingen aan, zowel voltijds, avondschool als korte duur: grafische vormgeving, fotografie, webdesign, …
  • VVOJ: Vereniging van Onderzoeksjournalisten.
  • Mediaraven: vormingen die journalisten meer inzicht kunnen geven in marketing, communicatie, en meer.
  • Mediacademie
  • Storylab: prachtig initiatief waar jongeren onder begeleiding aan de slag gaan met de nieuwste journalistieke tools.
  • StampMedia: workshops en masterclasses georganiseerd over alles van fotografie tot festivalverslaggeving.
  • Postgraduaat Internationale Onderzoeksjournalistiek. Voor mensen met interesse in onderzoeksjournalistiek, neem zeker hier en hier een kijkje. Ik heb dit postgraduaat afgelopen jaar in avondschool gevolgd en kan het iedereen aanraden. Zeker voor beginnende journalisten, is het programma een perfect fit.

Conferenties

Er worden op regelmatige basisboeiende conferenties georganiseerd die ook voor studenten met interesse in journalistiek boeiend kunnen zijn. Zo is er de VVOJ-conferentie, Dataharvest, en was er onlangs de Google News Impact Summit. Volg op sociale media relevante organisaties en personen om hiervan op de hoogte te blijven. Ja, ik ben relevant.

Browserextensies

Onderstaande extensies zijn allemaal voor Google Chrome. De meeste die bestaan voor Google Chrome, zal je ook wel voor Mozilla Firefox vinden. Voor alternatieve browsers en een korte omschrijving van hun nut, kan je hier kijken. Je vindt online nog voldoende mooie lijstjes met handige extensies voor journalisten.

  • OneTab: bundel al je openstaande tabbladen in één (deelbaar!) tabblad.
  • Social Analytics: krijg de gegevens die je via SharedCount kon te weten komen met één muisklik.
Adblock Plus: op bepaalde sites geen schande om aan te zetten.
  • Adblock Plus en AdBlock: surfen zonder storende reclame en pop-ups, vrij controversieel omdat je indirect nieuwssites et cetera van hun inkomen berooft, maar op bepaalde sites zeker geen schande om aan te zetten.
  • Ghostery: hou een overzicht over welke bedrijven je surfgedrag volgen.
  • Buffer: posten op sociale media als god in Frankrijk. Met een laptop of smartphone. God in Frankrijk met een laptop of smartphone
  • Page Ruler: bereken de grootte van elementen op een webpagina in pixels, handig om sites te bestuderen, vooral handig voor wie m’n raad over HTML en CSS opvolgt.
  • CSSViewer: zal enkel steek houden voor wie een basiskennis CSS heeft, maar is een aanrader om de opmaak van sites beter te begrijpen.
  • Pullquote: handig om quotes uit een artikel te tweeten en nuttige online artikels te bundelen. Een voorbeeld zie je hieronder.
  • Colorzilla: kleurencodes krijgen van webpagina’s. Meer over kleuren vind je hier, hier, en hier! En ja, ook de psychologie van kleuren is relevant.
  • Tunnelbear: VPN-extensie die je toelaat je internetverkeer via een ander land te laten stromen, gratis 500mb verkeer per maand.
  • EXIF Viewer: achtergrondinfo bij foto’s online, bijvoorbeeld de datum waarop de foto gemaakt werd en het type camera. Handig om de authenticiteit van beelden na te gaan.
  • Google Keep of Evernote: notities nemen on the go.
  • I’m a Gentleman: afbeeldingen online pijlsnel opslaan.
  • TLDRify: linken naar specifieke stukken tekst op een webpagina. Bezorg mensen een gerichte link naar het stukje tekst dat ze moeten lezen.
tl;dr = Too Long, Didn’t Read

Apps

Er bestaan een heleboel apps die handig zijn voor journalisten. Hieronder een lijstje van mijn persoonlijke favorieten voor Android.

A Faster Reader, Buffer, ChatSecure, Clueful, CM Security, ES File Explorer, Google Keep, de SoloLearn apps om skills aan te leren on the go, News Republic, Orbot en Orweb, Podcast O2, Portable Wi-Fi Hotspot, RedPhone, SwiftKey, Udacity, Udemy, en Tunnelbear.

Software

  • Tor Browser: toegang tot het Deep Web en anoniem surfen, Deep Web for Journalists voor meer info.
  • OutWit Hub: scrapen van informatie van websites.
  • OpenRefine: verzamelde data opschonen.
  • Microsoft Office pakket: cruciaal, maar zeker een goede kennis van Excel is aan te raden.
  • Adobe Creative Suite: Photoshop, Lightroom, Illustrator, en Indesign. Voor video ook After Effects en Premiere (Avid en Final Cut Pro zijn natuurlijk goede alternatieven).
  • FileZilla: eenvoudig programma om onder andere de documenten die je site vormen op een server te plaatsen, lees meer over FTP hier.
Tunnelbear: weer een stapje dichter bij online anonimiteit.

Nieuwsbrieven

Via nieuwsbrieven blijf je makkelijk op de hoogte van nieuwe tools en nieuws dat je als journalist zou moeten interesseren. Hieronder m’n persoonlijke favorieten.

Journalism.co.uk, NiemanLab, Interhacktives, Storybench, IJNet, The Next Web, en natuurlijk de MO*nieuwsbrieven (kom op, kleine dienst in ruil voor al deze info?).

Probeer zelf ook eens een nieuwsbrief te maken, via MailChimp bijvoorbeeld.

Varia

  • Denk ook aan de financiële en business kant van het journalistieke vak: crowdfunding voor eigen projecten (en een goede crowdfunding video) bijvoorbeeld.
  • Volg ook nieuwe ontwikkelingen, jullie zullen er namelijk later mee geconfronteerd worden en zich moeten aanpassen om ermee aan de slag te kunnen gaan. Een voorbeeld is virtual reality binnen de journalistiek. En robotjournalistiek, ja robotjournalistiek. Er bestaan een pak boeiende podcasts rond innovatie die het beluisteren waard zijn.
  • Wees creatief: misschien ben je een tekentalent en is comic journalism wel iets voor jou?
Een voorbeeld van comic journalism of stripjournalistiek op MO.be. © Jeroen Janssen
  • Een basisbegrip van fotografieprincipes, naast de praktijk, is cruciaal voor elke journalist. Info hier en hier.
  • Er bestaan heel wat niches binnen de journalistiek waar je kan induiken, bijvoorbeeld verificatie, tekstanalyse, en fact-checking. In de Lage Landen zijn deze niches vaak minder ontwikkeld waardoor je jezelf snel kan onderscheiden van anderen.

Falen

Deze lijst van tools, apps, links, et cetera is zeker niet compleet. Hoewel ik bewust veel zaken uit de lijst heb weggelaten die ik of zelf niet nuttig vond, of die me niet voor genoeg mensen relevant leken, zijn er zeker nog duizenden zaken die ik onterecht niet vermeld heb. Hou je niet in en reageer onderaan! Het web staat trouwens vol met handige lijstjes, zoals deze of deze. Vul die toolbox van je dus maar aan.

Opmerkingen? Reageer onderaan!

Veel van de zaken die ik hierboven heb opgesomd, heb ik ontdekt na geconfronteerd te zijn met probleemsituaties. Ga in zo’n situaties steeds op zoek naar oplossingen online. Google (of een zoekmachine die je privacy beter beschermt) is je vriend.

Natuurlijk heb ik ook veel bijgeleerd van collega’s, docenten, en andere journalisten, die ik allemaal wil bedanken. Deze lijst is geen eindpunt, maar een beginpunt. Kies wat jij nuttig vindt en vul aan met nieuwe, en vooral betere, zaken. Heb ik me vergist, iets onduidelijk toegelicht, of gewoon briljante zaken niet meegenomen in deze post: laat een reactie achter onderaan.

Wees niet bang om te falen en dan word je ooit misschien zo succesvol als Bart Kaëll.

Het is belangrijk te weten dat ik veel van de zaken hierboven enkel nog maar in m’n dromen voldoende beheers, en dat is oké.

Je moet blijven openstaan om bij te leren en er tijd voor maken. Wees niet bang om te falen: het is de enige manier om bij te leren.

Moet elke journalist alles kennen wat ik hier heb opgesomd? Neen, gelukkig niet. Maar elke skill die je beheerst, maakt je aantrekkelijker om aan te werven en sterker als journalist.

Wie meer informatie wil, kan me steeds contacteren via Twitter of mail en ja, ook vragen over het verhaal van de stofzuiger zal ik beantwoorden.

Neem zeker ook al eens een kijkje op de arbeidsmarkt (hier bijvoorbeeld) en kijk welke skills en talenten daar in trek zijn. Maar staar je hier niet op blind, wanneer jullie zullen afstuderen ziet die markt er alweer helemaal anders uit. Gelukkig maar.


Jago Kosolosky werkt als webredacteur 2.0 voor MO*, is gepassioneerd door (technologische) innovatie in het journalistieke veld, en is toekomstig web developer.