Milaan pakt het groot aan. Als in 2023 de vierde metrolijn open gaat, is dat de tweede in acht jaar tijd. Het stationsgebied rond Porta Garibaldi is in 10 jaar tijd veranderd van unheimische plek met lege kantoorkolossen tot park met aantrekkelijk woongebied. Waar vroeger een beursgebouw stond, staan nu Tre Torri, drie enorme kantoortorens midden tussen nieuwe appartementen en een levendige openbare ruimte onder de noemer City Life. Oh ja, in 2015 was er ook nog een wereldtentoonstelling. Oh ja, in 2015 was er ook nog een wereldtentoonstelling.

Tegelijkertijd pakt Milaan het klein aan. Samen met Bloomberg Associates worden straten, kruisingen en pleinen stukje bij beetje autovrijer gemaakt. Eerst met verf en plantenbakken, later — bij gebleken succes — door een definitieve herinrichting. Dat succes wordt bepaald door de gebruikers van het plein, die vooraf, tijdens en na de herinrichting meedenken en uiteindelijk mogen kiezen. Niet in het stadscentrum, maar juist in wijken daarbuiten.

En dan zijn er nog de aree mobilitá, iets wat in goed Nederlands mobiliteitshubs heet. Direct naast of boven op metro- en treinstations wordt ruimte gemaakt om gedeelde voertuigen te parkeren, zowel fietsen als auto’s als scooters als steps. Met extra aandacht in het ontwerp voor sociale veiligheid, dynamische verlichting en gratis wifi. Liefst op die plekken waar traditioneel de stadspoorten stonden.

In 2010 bezocht ik de bouw van de metrolijn, vorige week een aantal kleinere experimenten. Nu ben ik in dubio welke strategie het beste is voor een systeemverandering op weg naar een leefbare, autoluwe en bereikbare stad: die van de enkele megaprojecten, waar publieke miljarden worden verslonden en vooral private winsten gemaakt? Of die van de vele kleine stappen, waar de bewoners eigenaarschap en zeggenschap kunnen laten gelden over hun leefomgeving, hun straten, pleinen en parken, hun mobiliteit? Verliezen we meer tijd met eindeloos studeren op projecten die toch nooit van de grond komen, of met oeverloos soebatten door bewoners en collega’s die het niet eens worden over de beste inrichting van hun wijk?

Wat betreft Amsterdam maak ik me geen zorgen over de grote plannen. Ambities, studies en beleid genoeg voor flinke infra-investeringen. De uitdaging ligt bij de kleine stappen, bij bewuste experimenten als onderdeel van de transitie naar een meer leefbare en autoluwere stad. Met zeggenschap voor gebruikers, en ruimte voor tijdelijkheid, zodat dingen die niet aanslaan ook teruggedraaid kunnen worden als gebruikers dat willen. En ook ingrepen mogelijk worden gemaakt die gebruikers willen, maar niet helemaal in gemeentelijke kaders passen, zoals op de Weesperzijde in de zomer van 2019.

Amsterdam doet samen met München en Milaan mee in een Europees project City LivEAbility by Redesign (CLEAR) dat onderzoekt hoe dergelijke transitie-experimenten er uit kunnen zien, hoe je ze organiseert en hoe je de effectiviteit meet. Er komt een kennisdatabase met ontwerpvoorbeelden, met methodes voor goede participatie met stakeholders (van inloopavond tot augmented reality), en met manieren van effectiviteitsmeting (sensoren, camera’s, maar ook interviews en observatie). Maar belangrijker nog: in 2020 wordt een aantal van dergelijke ‘transitie-experimenten’ opgestart en vanaf het begin mede vormgegeven, op basis van de beschikbare kennis, om te testen wat wel en niet werkt.

Welcome to a place where words matter. On Medium, smart voices and original ideas take center stage - with no ads in sight. Watch
Follow all the topics you care about, and we’ll deliver the best stories for you to your homepage and inbox. Explore
Get unlimited access to the best stories on Medium — and support writers while you’re at it. Just $5/month. Upgrade