Bookchoice en het opportunisme van het boekenvak

Uitgeversconcern VBK trilde deze maand op haar grondvesten. Waar Saskia Noort (Ambo|Anthos) zich al druk had gemaakt over gratis boeken bij 20 liter tanken, kreeg VBK directeur Wiet de Bruin de wind van voren omdat hij ‘kapitalisten’ binnen zou willen halen: in ruil voor de ebookdienst Bookchoice worden in de Bruin’s plannen de drie oprichters van dat bedrijf aandeelhouder van VBK. Genoeg reden voor directeur Mizzi van der Pluim om op te stappen bij de VBK-poot Atlas Contact, prompt bijna gevolgd door de gehele stal auteurs. Van der Pluim omschreef de voorgenomen vernieuwing als “een omgeving waar mensen zitten die niet weten wat ze doen”. De vraag is, heeft ze een punt?

Want op het eerste oog zit het businessmodel van Bookchoice briljant. Acht boeken worden voor vaste bedragen aangekocht en luisterboeken worden exclusief onderdeel van Bookchoice in ruil voor de productie van de opname. Die manier van uitbetalen past prima in de cash flow van uitgevers en auteurs, immers duurt het schrijven van een boek een tijdje. En een audioboek opnemen is prijzig: nog lang niet alle uitgeverijen durven de vaste kosten van zo’n productie aan. Vanuit deze vaste kostenbasis is het voor Bookchoice vervolgens zaak om hard te ‘duwen’: elk additioneel verkocht abonnement heeft tenslotte marginale meerkosten van vrijwel nul. Kamperen, de koelkast te lang open laten staan of je auto voltanken: voortaan krijg je er ebooks bij. En daar waar de muziekindustrie naast piraterij vooral bijna aan ‘ontbundeling’ ten onder ging introduceert Bookchoice nu de bundel in boekenland: één of twee toptitels netjes verpakt met zes backlist titels. Wellicht het meest opmerkelijke inzicht? Het lijkt er zelfs op dat boeken die in Bookchoice verschijnen kortstondig in de boekhandel nog even wat beter verkopen, wellicht op aanraden, wellicht als cadeau.

En dat is misschien nog de meest briljante feature: voor een select groepje deelnemende auteurs en uitgevers lijkt Bookchoice een fantastisch idee, maar vooralsnog wil niemand het overduidelijke nadeel zien. Want net zoals besjes in een park typisch te onrijp worden gegeten zal er altijd wel een auteur te vinden zijn die nog even een paar honderd euro wil verdienen. Maar de 50 titels — met retailwaarde van zo’n 500 euro — die voor 30 euro worden aangeboden overspoelen waarschijnlijk de toch al relatief kleine digitale boekenmarkt. Met een pakket van alleen backlist titels creëer je wellicht een mooi ‘tweede leven’ voor goede boeken. Voeg je ook toptitels toe, dan voorzie je voor een paar euro per maand in een groot deel van de leesbehoefte van je klanten. Nederlanders nemen helaas ieder jaar net iets minder tijd om te lezen, dus er moeten boeken zijn die door Bookchoice klanten níet meer worden gekocht. De circa 1 miljoen omzet voor Bookchoice en haar deelnemers wordt daardoor waarschijnlijk grotendeels betaald door de rest van het auteursgilde.

De strijd tegen piraterij wordt vervolgens aangehaald als reden voor zo’n gezamenlijk offer, immers is zo’n 80% van de door Nederlandse consumenten gelezen ebooks momenteel illegaal verkregen. Tegelijkertijd wordt telkens weer aangetoond dat met name gebruiksgemak de manier is om piraterij te bestrijden. Op dat gebied geldt voor Bookchoice dat iedereen met een e-reader of een vaste leesapp op een tablet of telefoon nog steeds met een pc en een kabeltje in de weer moet. Daarmee verliest het bedrijf meteen ook alle controle over het leesgedrag waardoor de acht ebookbestanden in theorie met oneindig veel andere consumenten gedeeld kunnen worden — wat waarschijnlijk ook gebeurt. Daarnaast bewegen de media initiatieven die écht het verschil maken tegen piraterij vooral richting een zekere compleetheid van het aanbod. Het nieuwste album van Kanye West exclusief op Tidal? Prompt breken de Spotify en Apple Music klanten alle download records. The Grand Tour exclusief op Amazon? Binnen een week is het de meest illegaal gedownloade TV-serie ooit. In dat opzicht zullen acht boeken per maand zeker een paar klanten weghouden van Torrents en Dropboxen, maar de heilige graal tegen illegaal downloaden kan het onmogelijk zijn.

Zit er meer achter? Waarschijnlijk wel. VBK wilde geen retailer meer zijn, maar lijkt nu van gedachten te veranderen: deze zomer wordt de nieuwste Jill Mansell in de strijd gegooid om zo veel mogelijk “lezers te leren kennen”. Daarna kun je immers nog eens proberen om meer dan de huidige 2,99 aan deze klanten te verdienen. Voor VBK is de revolte binnen Atlas Contact daarmee wellicht een geluk bij een ongeluk. Het krijgt nu de rest van het jaar om te verzinnen hoe haar aanstaande aankoop meer kan zijn dan wat het nu is: vooral veel opportunisme.

Like what you read? Give Joep Lucassen a round of applause.

From a quick cheer to a standing ovation, clap to show how much you enjoyed this story.