“Objectieve” “Journalistiek”

Jeroen Verhelst
Jul 27, 2017 · 5 min read

De roep om objectieve journalistiek komt meestal in het kielzog van een journalistieke (ergo Twitter)rel, meestal tussen een politicus en een krant of journalist. Soms komt de oproep zelfs van journalisten zelf, zoals van de sympathieke Patrick Van Gompel. De VTM-journalist liet in een tweet “Moeten we niet stilaan de journalisten gaan indelen in enerzijds “de werkelijk objectieve” en anderzijds “journalisten die partij kiezen” optekenen. “Moeten” “We” niet “stilaan” de “journalisten” gaan “indelen” in enerzijds “de werkelijk objectieve” en anderzijds “journalisten die partij kiezen” had waarschijnlijk nog beter geweest. Maar goed, Patrick Van Gompel, die zijn bier lanceerde in het bijzijn van Bart De Wever, nam het resoluut en onversaagd op voor de objectieve journalistiek. Mooi zo.

Alleen zijn er enkele probleempjes met de hele roep om objectieve journalistiek. Ten eerste wat is objectiviteit? Ten tweede kan een journalist ooit objectief zijn? Het antwoord is neen. Het grijpt terug naar de vroege negentiende eeuwse geschiedschrijving en naar de vader van de moderne geschiedwetenschap Leopold Von Ranke. Zijn basisprincipe voor elke historicus was bloss zeigen wie es eigentlich gewesen. De geschiedenis was een reeks feiten die de historicus kon uitzuiveren, verbinden, betekenis geven, maar tegelijk kon en moest die historicus ervoor zorgen dat hij deze niet kleurde.

Het was een nobel streefdoel, maar zelfs Von Ranke was subjectief, beginnend bij de keuzes die hij maakte qua onderwerpen, vervolgens bij de keuzes die hij maakte in zijn bronnen en ten slotte in de manier waarop hij de bronnen beschreef en gebruikte. Zelfs los van politieke of ideologische overtuigingen is een mens een bundel van ideeën, noties en voorafnames die bewust maar vooral onbewust een effect hebben op hoe we de zaken zien en voorstellen. Dat geldt voor historici, maar dat geldt eveneens voor journalisten.

Ten derde is er het probleem van de “we”. Wie bepaalt dan wie objectief is? Patrick Van Gompel? Bart De Wever? De Vlaamse Commissie voor Journalistieke Objectiviteit? Doen we het door middel van televoting? En dan keren we terug naar onze eerste vraag. Op welke criteria beoordelen we die objectiviteit dan? Persoon A zal hier een ander idee over hebben dan persoon B en persoon C denkt er het zijne van. Het bewijst vooral dat objectiviteit in de journalistiek een subjectief gegeven is.

Mensen die roepen dat ze meer objectiviteit willen, willen vaak voornamelijk een journalistiek die dichter bij hun eigen wereldbeeld aanleunt. Een goed voorbeeld daarvan is de strijd tussen Het Journaal van VRT en Het nieuws van VTM. Mensen die VRT een linkse fabriek vinden, zeggen geregeld dat de openbare omroep een puntje kan zuigen aan de VTM. Is de VTM objectief? Uiteraard niet. Vertrekt de VTM vanuit een bepaalde visie die meer aansluit bij datgene waar centrumrechts zich comfortabel bij voelt? Waarschijnlijk wel. Is men op een van deze twee omroepen objectief? Neen. Is dat mogelijk? Ook neen.

Een ander mooi voorbeeld daarvan is Sceptr. Toen ze in december hun platform lanceerden, toonden ze deze paradox in haar volle glorie. In de beginselverklaring stond letterlijk dat ze de pensée unique wouden doorbreken omdat 56 % van de Vlaamse journalisten links denkt (valt nogal mee qua pensée unique, maar bon). Ze willen dus het medialandschap verruimen door een tegengewicht te bieden voor de te linkse journalistiek. Fair enough. Om dan droogjes te stellen dat ze objectief nieuws, krachtige analyses en stimulerende opinies willen brengen over wat er toe doet. De website komt vanuit een welbepaalde hoek, heeft als basispremisse dat het te linkse journalistiek wil doorbreken, wil de dingen benoemen (alarm, alarm) en focust naar eigen zeggen op die thema’s die elders niet aan bod komen zoals migratie (kuch), maar wil dus objectief nieuws brengen. Tja. Doorbraak is op dat vlak helderder en eerlijker.

Moest de discussie louter gaan om het feit dat verslaggeving en opinie verweven geraakt zijn, zou ik nog enigszins akkoord kunnen gaan. Maar vanaf het moment dat er analyse aan te pas komt is objectiviteit een illusie. Dat is zo bij De Standaard. Dat is zo bij Doorbraak. Dat is zo bij Het Laatste Nieuws. Dat is zo bij Newsmonkey. Moeten kranten en mediaplatformen dan, zoals in pakweg het Verenigd Koninkrijk gebeurt, zeggen welke partij ze steunen? Volgens mij is ook dat simplistisch. In het Verenigd Koninkrijk worden verkiezingen gewonnen of verloren vaak gewonnen doordat kandidaten een duim omhoog of omlaag krijgen van mediamagnaten. Politici gaan letterlijk op de koffie om mensen als Murdoch te vriend te houden. Ook Tony Blair en Gordon Brown probeerden hem te paaien. Dat is een specifieke context van waaruit deze duidelijke politieke profilering vandaan komt. Ik help jou, jij helpt mij. Jij helpt mij, of ik schrijf je de politieke verdoemenis in.

In Vlaanderen komen redactionele keuzes zelden tot nooit voort uit partijpolitieke overwegingen en zeker niet in bovenstaande mate. Dat bepaalde politieke partijen zich geviseerd voelen is simpelweg omdat ze nu eenmaal in het centrum van de macht zitten. Dat was ten tijde van Leterme niet anders. Individuele journalisten dan? Ook daar is er volgens mij een verschil tussen politieke/ideologische overtuiging die onvermijdelijk analyses binnensijpelen en pure subjectiviteit met het doel politici te treffen. Nogmaals, de hoogste boom vangt de meeste wind. Zeker als je zelf al eens graag een orkaan op de boompjes onder je loslaat.

Objectieve journalistiek bestaat niet. En de notie dat journalisten of zelfs hele kranten een eigen politieke agenda dienen is kwalijk en subjectief. Mensen zijn vrij om De Standaard een voormalige kwaliteitskrant te noemen, maar dat oordeel kan nooit objectief zijn, net zoals journalistiek nooit objectief kan zijn. Je kan geen oproep doen voor meer objectiviteit en vervolgens probleemloos Sceptr (of zoals sommige staatssecretarissen Breitbart) retweeten zonder je geloofwaardigheid op dat vlak te enigszins verliezen.

Een oproep voor meer journalistieke objectiviteit is meestal een oproep om de eigen normen, waarden en visie in het nieuws, de verslaggeving en vooral de keuze van onderwerpen terug te kunnen zien, niet meer of niet minder. Dat is legitiem en mag, maar het is geen nobel en onbaatzuchtig streven naar een betere journalistiek. En net zoals journalisten zich inderdaad bewust moeten zijn van hun invalshoek en waar deze vandaan komt, zou het mensen sieren moesten ze dat met hun eigen roep om objectiviteit ook doen.

Oh, en het feit dat mensen De Wever uit de wind zetten door te wijzen hoe o.a. Verhofstadt en Stevaert met kritiek van kranten en journalisten omgingen, maakt misschien vooral duidelijk dat de verhoogde aandacht voor een bepaald politicus of een bepaalde partij eerder vertrekt vanuit machtsverhoudingen dan vanuit een persoonlijke en politieke vendetta.

Jeroen Verhelst

Written by

Geschiedenis, politiek, muziek. Blogt over Ulysses http://wp.me/P1nT1x-qX

Welcome to a place where words matter. On Medium, smart voices and original ideas take center stage - with no ads in sight. Watch
Follow all the topics you care about, and we’ll deliver the best stories for you to your homepage and inbox. Explore
Get unlimited access to the best stories on Medium — and support writers while you’re at it. Just $5/month. Upgrade