इतिहासय् शङ्खधर

वंशावली च्वयातःगु ख्वपया छम्ह जुजुं यँय् काय्केछ्वःगु साइतया फि शङ्खधरं थःथाय् प्वंकेबियाः व लुँ जूगुपाखें जनताया त्यासा पुलाबियाः संवत् हिल धैगु न्यँकँबाखंया कारणं नेपालया गुलिखे इतिहासकारतय्सं वया ऐतिहासिकताय् न्ह्यसः थंगु दु। व मीथक, दन्त्यकथाया पात्र जक खः धकाः वयात सरकारं राष्ट्रिय विभूति नालाकाःगु पाय्छि मजुल धकाः सः थ्वय्काच्वंगु दु। शङ्खधरया पक्षधरतय्सं नं व ऐतिहासिक व्यक्ति खः धकाः प्रमाण न्ह्यथनाच्वंगु मदु। न्ह्यलुवात हे न्यँकँबाखंयात पत्याः यानाः मख्ख जुयाच्वंगु दु। क्वय् न्ह्यथना दसुं शङ्खधर छम्ह इतिहास-पुरुष खः धकाः धाय्त करं क्यं। शङ्खधरया नां ७६५ दँतक तात्कालिक अभिलेखय् मवः, तर वया नां मकासे व "नेपाल" पर्याय (पलिनां)कथं न्ह्यथनाच्वन व वहे नां "नेपालसंवत्" सर्वस्वीकार्य जुल।
१. शङङ्खधरया नां मकासे वया ज्याया चर्चा
(क) सुमतितन्त्र, ब्रिटीश म्युजियम, नेसं ४७६स ल्ह्यःगु
संवत् थथे न्ह्याइ धकाः च्वयातल- कलि २०००, नन्द ८००, चन्द्रगुप्त १३२, शूद्रकदेव २४७, शक ४९८, मानदेव ३०४। थन लिच्छवि राजधानी नरःया मानेश्वर द्योया नामय् छ्यःगु मानदेवसंवत् ३०४ दँय् दिइ धकाः अनंलि नेपालसंवत् न्ह्याइ धकाः संकेत याःगु दु। नेपालसंवत् शुरुया जःखः पृथ्वीया अक्षांश ३७, देशान्तर १२० पला (अर्थात् नेपाल)स च्वनाः सुमतितन्त्र च्वःगु खः।
(ख) चतुरशीतिसिद्धलेखोपाय (चय्प्यम्ह सिद्धतय् च्वखँ)- च्वमि गेल्सन पाल्से (संस्कृत श्रीसेन), तन्जुर (ग्रंथ-संग्रह), नार्थङ संस्करण, रोयल लाइब्रेरी, कोपेनहेगन, संवत् २५१ चैत्र कृष्ण षष्ठी।
प्यम्ह महानुभावपिसं धाःकथं नेपालय् ऋणमोचन याःगु २५१ दँ थ्यंगु धकाः न्यंगु दँ।
२.शङ्खधरया थिथिकथं नां न्ह्यथना
(क) वासिष्ठलैङ्गोपपुराण (वसिष्ठ-लिङ्ग-उपपुराण), राष्ट्रिय अभिलेखालय ५-५३९८, माइक्रोफिल्म ए २७४/६, पशुपतिदेश(ग्वल)या कृष्णदेवं "सम्वत् शङ्कुदत्त" ७६६ ज्येष्ठ कृष्ण त्रयोदशीस ल्ह्यःगु।
थन शङ्खधरया नां न्हापांखुसी शङ्कुदत्त धकाः खनेदत।
(ख) ल्वहंपौ अभिलेख, जेलत्वाः, ख्वप, चुकुति प्रमुख जुयाः त्वाःया नायः व मेपिं जानाः दय्कुगु फलचा, १६×१६ सेन्टिमिटरया अभिलेख "शंख्वा सम्वत्" ८२७ वैशाख कृष्ण दशमी उल्लेख।
थन शङ्खधरयात शङ्ख्वा धयातल।
(ग) भट्टोत्पलरत्नमालाटीका, रा.अ. ६-८६७, माइक्रोफिल्म ए १०००/१०, ज्योतिषग्रंथ, ग्रंथकार श्रीपति भट्ट, ल्ह्यमि दैवज्ञ शङ्करराज, वंबिलखु, ललितपुर, "श्रीशङ्खधराब्दे संवत्" ८३० भाद्र शुक्ल पञ्चमीस ल्ह्यःगु।
थन न्हापां शङ्खधराब्द (शङ्खधरसंवत्) नां वल।
(घ) जातकपरिपाटिप्रबन्ध (जातः च्वय्गु विधि सफू), रा. अ. २-२५२, माइक्रोफिल्म ए ४१३/२७, थुकी जातःया छगू नमूना बीकथं च्वयातल- "नेपालिके शंखधराब्द सम्वत्" ८६४ ज्येष्ठ दशमी।
थ्वयां लिपा जातः च्वय्गु सफू, पञ्चाङ्गय् शङ्खधराब्द एकरुपं च्वय्गु जुल। इलय्व्यलय् थिथि अभिलेखय् नं शङ्खधराब्द च्वयातःगु लू।
(लिधँ- शङ्खधरकृत नेपालसंवत्- काशीनाथ तमोट। यल : नेपालमण्डल अनुसन्धान गुथि, नेसं ११२९।लिसापिका- ताम्रकार समाज, यल, ११३६।)
