Foto: Lowie Clapéron

ON EST CHAUD

Een tocht door het sociale en culturele weefsel van de Brusselse hiphopscene

Elk Vlaams cultuurmedium heeft het er al in het lang en het breed over gehad: Brusselse hiphop boomt. De voorbije maanden werden we om de oren geslagen met artikelen en reportages over de Brusselse hiphopscene. Het borrelde al enkele jaren in de Brusselse ondergrond, maar de bom ontplofte pas echt met Damso’s muziekvideo Bruxelles Vie, die op Youtube ondertussen meer dan 14 miljoen keer bekeken werd. Damso, Roméo Elvis en het Nederlandstalige hiphopcollectief Stikstof zijn de vaandeldragers van de Brusselse hiphop.


Het succes van artiesten zoals Roméo Elvis en Damso komt niet uit de lucht gevallen. Hiphop doet het internationaal weer uitstekend, Brussel heeft al jaren een vrij gezonde Franstalige hiphopscene en Franstalige Belgen genieten ondertussen al een tijdje mee van het erg rijke hiphoplandschap in Frankrijk. De springstof zat klaar, de lont zat in het kruitvat. Het was slechts een kwestie van tijd tot enkele jonge creatievelingen op de juiste plaats, op het juiste moment, een jonko opstaken en een vonk lieten overslaan.

Ondertussen staat er een nieuwe generatie jonge Brusselse hiphoppers te trappelen om het toneel te bestijgen, geïnspireerd door het succes van Roméo Elvis en co. Het pad is geëffend, de geesten zijn gerijpt. En vooral, de structuren zijn er klaar voor.

De Brusselse hiphopscene is namelijk veel meer dan enkele artiesten die muziek maken. Het is een gemeenschap die bestaat uit een waardevol netwerk van gepassioneerde individuen, artistieke zelforganisaties en socioculturele vzw’s. Samen halen ze alles wat ze kunnen uit de Brusselse hiphoprevolutie, uit liefde voor muziek, voor de stad en voor haar jeugd.

Foto: Lowie Clapéron

Een van die jongeren is Joris Mpeti, a.k.a. Jay MNG, een twintigjarige Nederlandstalige rapper die werkt aan een liveshow en zijn eerste mixtape. Jay is een rustige, introverte en oprechte jonge gast. Geen grootspreker, geen flamboyante persoonlijkheid. Jay rapt eerlijke teksten over het dagelijks leven, over zijn worsteling met zichzelf en zijn omgeving.

Jay MNG is een succesverhaal. Hij groeide in enkele jaren uit van een prutsende beginner tot een artiest die zo goed als klaar is om zijn muziek uit te brengen en te performen. Tijdens zijn ontwikkeling werd hij geïnspireerd en ondersteund door de een resem aan groepen en organisaties. Jay is onze case study. Hij vormt de houvast voor onze tocht doorheen de Brusselse hiphopscene.


Stikstof

Foto: Lowie Clapéron

Hoewel de Franstalige hiphop met het gros van de media-aandacht gaat lopen, zit ook Nederlandstalige hiphop in Brussel in de lift. Het hiphopcollectief Stikstof bracht eind 2015 een absolute parel van een plaat uit. Terwijl veel Vlaamse hiphop zich beperkt tot het vervlaamsen van een buitenlandse stijl, kwam Stikstof met een uniek en razend interessant geluid op de proppen.

De invloed van Stikstof op de Brusselse hiphop valt nauwelijks te overschatten. Het vijftal groeide het voorbije jaar uit tot een ware cultgroep met een ijzersterke livereputatie. De band mocht vorig jaar het voorprogramma van Cypress Hill in de AB verzorgen, en staat deze zomer op Pukkelpop. Voor rappers zoals Jay is Stikstof een belangrijke referentie. De groep bewijst aan de Nederlandstalige Brusselse minderheid dat rap in het Nederlands weldegelijk rauw, hard en Brussels kan klinken.

Stikstof blijft ten allen tijde trouw aan de underground. Bij hun passage in Gent kozen ze ervoor om grotere zalen links te laten liggen en een krankzinnige show te geven in het erg krappe Muziekcentrum Kinky Star. De kleine zweethut was dan ook tot de nok gevuld met hongerige Vlaamse hiphopfans.


De leden van Stikstof geven veel om de hiphop in hun thuisstad. Zwangere Guy en dj Vega richtten een jaar of 5 geleden samen Frontal op. Wat begon als een occasioneel hiphopfeestje, groeide uit tot een ware hiphopcommunity. Frontal is helemaal vervlochten met de lokale scene. Het organiseert optredens en cyphers ( jamsessies voor rappers), host een wekelijkse radioshow op de stadsradio Bruzz, heeft een muzieklabel opgericht en is een muziekstudio aan het bouwen, in samenwerking met anti-leegstandsorganisatie Toestand.

Bij Frontal valt op hoe gemengd de Brusselse hiphopscene is. Nederlands is de voertaal bij Frontal, maar Frans is altijd om de hoek. Stikstof en Zwangere Guy gaan geregeld artistieke allianties aan met Franstalige hiphopartiesten, waaronder Roméo Elvis en Le 77. Bij het Nederlandstalige radioprogramma van Frontal komen geregeld Franstalige artiesten over de vloer. Taal is geen issue in de Brusselse scene. Iedereen drukt zich uit zoals hij zich daar het best bij voelt, en wordt begrepen.

Onze man Jay was meerdere keren te horen op de Frontal radioshow en nam deel aan de Frontal cyphers. Voor jonge rappers is het erg waardevol om in een gemoedelijke omgeving live-ervaring te kunnen opdoen, hun teksten uit te kunnen testen en feedback te kunnen krijgen van hun muzikale helden. Bovendien heeft Frontal een sterk netwerk uitgebouwd, waardoor ze jongeren in contact kunnen brengen met ervaren rappers, dj’s, producers en clipmakers.

Naast Frontal moet zeker ook Lowkey Radio vermeld worden. de Franstalige tegenhanger van de Frontal radioshow wordt uitgezonden door studentenradio XLair en krijgt alle grote Brusselse namen over de vloer. Ook Lowkey wordt bottom-up gerund, door jonge mediamakers, radiostudenten en hiphopartiesten.

Jong en Franstalig

Het grootste deel van de Brusselse scene is uiteraard nog steeds Franstalig, een logisch gevolg van de Brusselse demografie. Peetvaders in genre, zoals Convok en De Puta Madre, maar zeker ook het Luikse La Smala, effenden het pad voor de huidige generatie succesvolle Franstalige artiesten. Met Roméo Elvis lijkt het succes van de Franstalige Brusselse rap de taalgrens over te steken. Hits als ‘Bruxelles Arrive’, ‘Tu Vas Glisser’ en ‘Diable’ leverden de Linkebeekse Roméo Elvis flink wat airplay op Studio Brussel op, en een plaats op de affiche van verschillende Vlaamse festivals.

Ook veel jong Franstalig talent staat te wachten op hun doorbraak. Een opvallende groep is Bruksel’R. De 19-jarige Frontman Lord Gasmique en zijn bende piepjonge, wilde rappers halen hun inspiratie zowel bij traditionele boom-bap-hiphop als bij een moderner en harder trap-geluid. Ze houden van choqueren, en zijn — zelfs voor hiphoppers — uitzonderlijk grofgebekt. De tienkoppige bende haalde de kaap van de 100.000 Youtubeviews met nummers als ‘Dark Vador’ en ‘Sur La Lune’. Cijfers waar veel Vlaamse toprappers enkel van kunnen dromen.

O Quartier/Freestyle O

Nergens anders op onze verkenning van de Brusselse hiphopscene werden we zo van onze sokken geblazen als op O Quartier, een maandelijks open hiphopevenement in de Vaartkapoen in Molenbeek. Elke maand komen tientallen jonge hiphoppers er samen om zich uit te drukken door middel van dans, rap, zang of dj’ing. O Quartier is een erg laagdrempelig evenement waar jongeren uit Molenbeek en de rest van Brussel na school kunnen komen proeven van verschillende aspecten van hiphop. Het is ook een plaats om als jong talent opgemerkt te worden door de socio-culturele werking van de VK. Maar meer dan een plaats en een moment om te kunnen oefenen, is O Quartier een plek van verbondenheid, die alle sociale, culturele of etnische grenzen overschrijdt. Dankzij dans en muziek stellen zelfs taalbarrières niet veel voor.

foto: Lowie Clapéron

O Quartier kwam voort uit Freestyle O, een ondertussen erg populair geworden freestyle-evenement waar dansers en rappers het beste van zichzelf geven voor een groot publiek. Het verhaal van O Quartier en Freestyle O begon op straat, op verschillende plekken in Brussel waar regelmatig spontaan freestyles ontstonden. Een dj, een mc en wat dansers, meer was het meestal niet, maar buurtbewoners en de politie bedorven al te vaak de pret.

“Om die redenen wilden we deze freestyles een plek geven waar het gevoel van de straat wel aanwezig is, maar waar we ook ongestoord ons ding kunnen doen.” Aan het woord zijn Martha Vandermeulen en Farid Kabdani, bezielers van de organisatie. “We wilden een creatieve, publieke ruimte vinden die vrij toegankelijk was. Die plek vonden we in Allée du Kaai van vzw Toestand, en later ook in de Vaartkapoen in Molenbeek.”

foto: Lowie Clapéron

Het concept is simpel: ‘Urban expression’ in zijn puurste vorm, een cirkel waarin je kan inspireren en geïnspireerd worden. Daar staat de O ook voor. Iedereen vormt een grote kring waarin de mensen zich kunnen uitleven op de dansvloer en aan de microfoon. Het draait niet om de battles, maar om de vibe. “We willen absoluut gaan voor positiviteit ,” vertelt Martha, “hiphop is sowieso al een heel sociaal gebeuren, waarin er veel respect is voor elkaars harde werk.”

Dankzij mond-aan-mondreclame groeiden de evenementen uit tot ware scenebijeenkomsten. Volgens Farid is de bende dan ook “uitgegroeid tot één hechte crew. Een multiculturele, multigetalenteerde familie, een multi-alles eigenlijk”.

De Vaartkapoen

Een van de belangrijkste facilitators van de Brusselse hiphopscene is De VK of Vaartkapoen, een gemeenschaps- en cultuurcentrum in het hartje van Molenbeek. Dat de organisatie vorig jaar hard heeft moeten knokken om haar subsidiëring rond te krijgen is verwonderlijk, gezien haar belangrijke positie als gemeenschapshuis en artistieke broedplaats in Molenbeek.

Verschillende Brusselse hiphopartiesten houden hun repetities in de VK, en de concertzaal is regelmatig het toneel van grote hiphopconcerten met binnen-en buitenlandse topnamen. De VK gaat daarnaast actief op zoek naar jong talent uit Molenbeek en Brussel. Onze jonge rapper Jay werd er opgepikt door Eric Vanuytven, artistiek medewerker van de VK en zelf ook street artist en rapper. Jay werd opgenomen in Barcamp, een artistiek project dat jonge artiesten uit verschillende disciplines samenbrengt en coacht. Dit jaar kreeg Jay van de VK de kans om gratis te repeteren en een volwaardige liveshow uit te werken in de concertzaal, ondersteund door de technische crew van de VK.

vzw Toestand

Sociaal geëngageerde organisaties, gericht op het algemeen belang van de jonge Brusselaar, vormden een vruchtbare voedingsbodem voor hiphop in de grootstad. Toestand is een erg belangrijke facilitator voor de Brusselse hiphopscene.

foto: Sara Oyserman

Toestand werd opgericht als een project om de leegstand in Brussel tegen te gaan door lege panden om te vormen tot, wat ze zelf ‘spontane actiezones’ noemen. Toestand ‘kraakt’, met toestemming van het gemeentebestuur en eigenaars, leegstaande bedrijfspanden en braakliggende terreinen, om ze op te waarderen tot socio-artistieke hotspots. “Soms zijn onze projecten vooral sociaal gericht en soms zijn ze gericht op creativiteit. Meestal is het een mix van beide”, vertelt oprichter Niels Coppens. “Het is interessant om te zien hoe mensen die met hiphop actief zijn, nu een platform gekregen hebben dankzij organisaties zoals de onze”, zegt Coppens. “Onze bedoeling is om socioculturele plaatsen te creëren in de stad. Niet top-down, maar samen met de mensen uit de buurt.”

Niels Coppens (foto: Kasper Van Esbroeck)

Het langstlopende project van Toestand is Allee Du Kaai, op de Havenlaan vlak bij Tour en Taxis. Stad Brussel wil langs de kaai een groot nieuw stadspark aanleggen. Als tijdelijke invulling mag Toestand er een loods en braakliggend terrein onder handen nemen. De organisatie, en een klein leger vrijwilligers, verbouwde de site met de bedoeling om de Brusselse jeugd een plek te geven. Er is een skatepark, een muziekstudio, repetitiekoten en nog veel meer. Allée Du Kaai is geregeld het toneel van hiphopevenementen zoals Freestyle O en de cyphers van Frontal.

Frontal kreeg ook de mogelijkheid om een studio te bouwen in Toestands nieuwe project in Anderlecht, Biestebroek. Deze studio willen Toestand en Frontal samen met de buurtbewoners opbouwen en openstellen voor jonge creatievelingen uit de buurt.

Jay MNG

We waren verrast door de absolute openheid van de Jay’s vriendengroep en de hele Brusselse hiphopgemeenschap, en de snelheid waarmee we werden opgenomen als deel van de gang. Hoog tijd om Jay zelf aan het woord te laten.


Dit artikel is geschreven, gefilmd en gemonteerd door Kasper Van Esbroeck, Lowie Clapéron en Lowie Coolsaet. Muziek door J-Dilla, Bruksel’r, Kasper Van Esbroeck, Lowie Clapéron en Jay MNG.

Op de hoogte blijven? 
Volg dan zeker
Bruksel’r of Frontal op Facebook.