Veruleg hækkun á arðgreiðslu Landsvirkjunar strax á næsta ári?

Landsvirkjun boðar að arð­greiðslur muni brátt hækka úr 1,5 milljarði í 10–20 milljarða króna og að þetta muni ger­ast á næstu 3–4 árum. Þ.e. að arð­greiðsl­urnar tí­fald­ist og jafn­vel rúm­lega það á einungis örfáum árum. Það yrði gríð­ar­lega mik­il og snögg hækk­un arð­greiðslna. Og þessi sviðs­mynd Lands­virkj­un­ar virð­ist raun­hæf. Það hljóta að vera afskap­lega ánægju­leg tíð­indi fyrir eig­anda fyrir­tækis­ins; íslenska ríkið.

Úr 1,5 milljarði 2017 í 10–20 milljarða á næstu 3–4 árum

Arðgreiðsla Lands­virkj­unar undan­far­in ár hef­ur ver­ið 1,5 milljarður króna. Sam­kvæmt rúm­lega mán­að­ar­gam­alli kynn­ingu fyr­ir­tæk­is­ins á upp­gjöri árs­ins 2016 á að byrja að auka arð­greiðsl­urnar eftir 1–2 ár. Og að þær muni fara í 10–20 milljarða króna á næstu 3–4 árum.

Ekki hefur komið fram hvern­ig þetta á ná­kvæm­lega að ger­ast. Stefn­an virðist þó sú að á næsta ári eða ekki síðar en 2019 verði unnt að auka arð­greiðsl­una um þó nokkra milljarða. Og brátt muni svo arð­greiðslan fara yfir milljarða­tug­inn og svo teygja sig í átt að u.þ.b. 15 milljörðum króna og jafn­vel í 20 milljarða króna. Á ör­fá­um árum.

Arðgreiðslur áttu að aukast jafnvel strax 2017

Það er vel að merkja svo að væntingar Lands­virkj­un­ar frá ár­inu 2015 um vax­andi arð­greiðsl­ur eftir „tvö til þrjú ár“ eiga ennþá eftir að raun­ger­ast. Núna tveim­ur ár­um síð­ar er arð­greiðsl­an ennþá í 1,5 milljarði króna, rétt eins og ver­ið hef­ur und­an­far­in ár. Og sá arð­ur sem greidd­ur er núna, sbr. árs­reikn­ingur fyrir rekstrar­árið 2016, er minni í USD en greidd­ur var vegna rekstrarársins 2014 (USD er upp­gjörs­mynt Lands­virkj­un­ar). Að því leyti hefur arð­greiðsla Lands­virkj­un­ar í reynd minnkað síð­an 2014. Og bæði rekstrar­hagn­að­ur og nettó­hagn­að­ur fyr­ir­tæk­is­ins vegna ársins 2016 var minni en vegna ársins 2015.

Lágt álverð heldur aftur af arðgreiðslugetu Landsvirkjunar

Markmið eða væntingar Lands­virkj­unar frá 2015 um hækk­andi arð­greiðsl­ur eftir 2–3 ár geta enn­þá geng­ið eftir. Þ.e. ef arð­greiðsl­an eykst árið 2018, þ.e. vegna rekstrar­árs­ins 2017. Það er því ekki svo að vænt­ing­ar Lands­virkjunar um aukn­ar arð­greiðsl­ur hafi ekki geng­ið eft­ir. En spyrja má af hverju arð­greiðsl­an jókst ekki strax nú í ár?

Svarið við þeirri spurningu er senni­lega að álverð hafi verið lægra en vænt­ing­ar voru um, svo og gengi krón­unn­ar. Hvort tveggja hef­ur hald­ið aft­ur af arð­greiðslu­mögu­leik­um Lands­virkj­un­ar. Hefði ál­verð hækk­að hrað­ar og meira en raun­in hef­ur ver­ið hefði arð­greiðsl­an senni­lega auk­ist strax árið 2017. Og Lands­virkj­un hef­ur vel að merkja ekki sleg­ið af vænt­ing­un­um og boð­ar núna að hækka arð­greiðsl­ur úr 1,5 milljarði í 10–20 milljarða króna á næstu 3–4 árum.

Mikil vikmörk

Vikmörkin þarna eru mikil; mikill munur er á því hvort arð­greiðsla eftir 3–4 ár verði 10 milljarðar eða 20 milljarðar króna. Þessi miklu vik­mörk skýr­ast senni­lega fyrst og fremst af óviss­unni um þró­un raf­orku­verðs og þró­un ál­verðs. Það hvort arð­greiðsl­ur nái brátt 10 eða 20 milljörðum króna strax um eða upp úr 2020 mun sem sagt ráð­ast mjög af þró­un tekna Lands­virkj­un­ar af raf­orku­söl­unni og þar er ál­verð stór áhrifa­þátt­ur. Fleira kem­ur þó til og óvissu­þætt­irnir eru margir.

Minni framkvæmdir, minni afborganir skulda og hækk­andi orku­verð

Fari arðgreiðslur Landsvirkjunar vel yfir 10 milljarða króna strax á næstu árum yrði það mun hrað­ari aukn­ing arð­greiðslna en grein­ar­höf­und­ur gerði ráð fyr­ir í ný­legri grein hér á Kjarn­an­um. Mun­ur­inn þarna felst eink­um í því að meiri sam­drátt­ur virð­ist áætl­aður í fram­kvæmd­um Lands­virkj­un­ar en grein­ar­höf­und­ur bjóst þá við. Þar með verða meiri fjár­mun­ir fyrir hendi til að greiða arð.

Samkvæmt áður­nefndri nýlegri kynn­ingu fyr­ir­tæk­is­ins kem­ur fram að þeir fjár­mun­ir sem muni skapa þessa miklu aukn­ingu á arð­greiðsl­um eigi sér þrenns kon­ar upp­sprettur:

a) Samdráttur í fram­kvæmd­um, þ.e. minna virkj­að en ver­ið hefur og minna tek­ið af veltu­fé til fram­kvæmda.

b) Minni afborganir skulda, enda hafa skuld­ir farið lækk­andi (og láns­hæfi fyrir­tækis­ins batnað og vext­ir því orð­ið lægri en ella).

c) Aukning á rekstrar­tekjum, sem kem­ur til vegna hækk­andi raf­orku­verðs, þ.e. hærra meðal­verð fæst fyrir hverja selda fram­leiðslu­einingu.

Lítið virkjað á næstu árum

Eins og áður sagði skiptir hér veru­legu máli að Lands­virkj­un hyggst nú verja minna fjár­magni í virkjun­ar­fram­kvæmd­ir. Einn­ig skipt­ir miklu að vegna lækk­andi skulda fer nú almennt minna fé í af­borg­an­ir lána og vaxta­greiðsl­ur og það skap­ar auk­ið svig­rúm til arð­greiðslna.

Sú þróun að nú muni hægja á virkjunar­fram­kvæmd­um af hálfu Lands­virkj­un­ar kem­ur kannski sum­um á óvart. Sér­stak­lega í ljósi þess að und­an­far­in misseri hef­ur tals­verð um­ræða ver­ið um það hér­lend­is að það jaðri við raf­orku­skort í land­inu.

Á móti kem­ur að næstu árin má nýta til að und­ir­búa nýjar fram­kvæmd­ir, sem svo gætu far­ið á fullt eftir fá­ein ár. Það ætti því að vera óþarfi að ótt­ast raf­orku­skort. Svo er það vel að merkja Lands­virkj­un sem út­veg­ar kísil­veri United Silicon raf­magn, en þar mun nú allt vera stopp og nokk­uð óvíst um framhaldið. Það er því ekki úti­lok­að að þar losni um raf­orku, sem að vísu er ekki mjög mikið magn. Þetta er auka­atriði en gæti sem sagt skipt máli.

Tekið skal fram að ekki liggja fyrir ná­kvæm­ar upp­lýs­ing­ar um áætl­að­ar fram­kvæmdir Lands­virkj­un­ar á næstu ár­um. Þess vegna er erfitt að áætla af ná­kvæmni t.a.m. hversu stór­um hluta af veltu­fé sínu Lands­virkj­un hyggst verja til slíkra verkefna. Og því aug­ljós­lega vand­kvæð­um bund­ið fyrir utan­að­kom­andi að meta hversu mik­il áhrif fram­kvæmd­ir koma til með að hafa á arð­greiðslu­getuna.

Tekjuóvissa gæti haldið aftur af arðgreiðslum

Áætlanir Lands­virkj­unar um að arð­greiðsla geti far­ið í allt að 20 milljarða króna eft­ir ein­ung­is 3–4 ár er háð marg­vís­leg­um óvissu­þátt­um og ytri skil­yrðum. Það er t.a.m. óvíst hversu góð­ur áráng­ur næst í að auka tekjur Lands­virkj­un­ar af raf­orku­söl­unni. Og til að vel gangi má raf­orku­verð­ið á norræna orku­mark­aðnum helst ekki verða mjög lágt og slæmt væri ef ál­verð yrði mjög lágt. Þá er enn­þá óvíst hvort end­ur­sam­ið verð­ur við Elkem á þeim nót­um sem Lands­virkj­un gerir ráð fyrir. Og ekki er held­ur víst hverju raf­orku­samn­ing­ur Lands­virkj­un­ar við Norð­ur­ál muni nákvæmlega skila í tekjur eft­ir að hann gengur í gildi á árinu 2019; það ræðst af verð­þró­un­inni á norræna raf­orku­markaðnum. Þarna eru því marg­ir óvissu­þætt­ir fyrir hendi.

Þá er líka óvíst hversu mikl­um tekj­um um helm­ing­ur­inn af raf­orku­sölu Lands­virkj­un­ar muni skila, þ.e. vegna þess að þar er orku­verð­ið tengt ál­verði. Hér er að sjálf­sögðu átt við orku­samn­ing Lands­virkj­un­ar og Fjarða­áls (Alcoa), ásamt raf­orku­söl­unni til Norð­ur­áls (Century) fram á 2019. Um þess­ar tekjur rík­ir veruleg óvissa og sú óvissa veld­ur mikl­um vik­mörkum um það hvaða arð­greiðslna megi vænta frá Lands­virkj­un á kom­andi ár­um. Ál­verð er sem sagt enn­þá mikil­væg­ur þátt­ur í af­komu Lands­virkj­un­ar. Svo er gengis­þróun líka ávallt óvissu­þátt­ur; hér er jú rætt um arð­greiðslu í ísl­ensk­um krónum.

Aukning í arðsemi Landsvirkjunar er eðli­leg og að­kallandi

Vert er að hafa í huga að miðað við stærð (fram­leiðslu­magn) Lands­virkj­un­ar yrðu arð­greiðsl­ur af þess­ari stærð­ar­gráðu, þ.e. 10–20 milljarðar, eng­in ósköp. Frem­ur mætti þar tala um eðli­legan arð­, svo sem ef mið­að er við sam­bæri­leg­an rekst­ur á Norð­ur­lönd­un­um. Lands­virkj­un hef­ur í ára­tugi skil­að lítilli arð­semi og hefur þar að jafn­aði stað­ið tals­vert að baki t.d. norræn­um raf­orku­fyr­ir­tækj­um í ríkis­eigu.

Góð tíðindi fyrir eiganda Landsvirkjunar

Hér í lokin má svo sjá töflu sem sýnir hvern­ig arð­greiðsl­ur Lands­virkj­un­ar gætu mögulega þró­ast á kom­andi ár­um. Þarna er vel að merkja um að ræða mögu­lega sviðs­mynd en ekki spá. Þessi sviðs­mynd er raun­hæf að gefnum tilteknum forsendum, en þær for­sendur geta hæg­lega breyst. Þess vegna er t.a.m. ekki víst að það muni ganga svona hratt að auka arð­greiðsl­urnar og kannski enn­þá síð­ur lík­legt að ná­kvæm­lega þessi spá muni ganga eftir.

Möguleg þróun á arðgreiðslun Landsvirkjunar a næstu árum.

Í töfl­unni er t.d. gert ráð fyrir því að ár­leg­ar tekj­ur Lands­virkj­un­ar af Norð­ur­áli og Elkem auk­ist brátt um hátt í sex milljarða króna. Sem er að sjálf­sögðu óvíst og kann að vera full bjart­sýnt f.h. Lands­virkj­un­ar, m.a. með hlið­sjón af því að nú er ver­ið að spá mjög lágu raf­orku­verði á norræna orku­mark­aðn­um á kom­andi árum. Um­rædd sviðs­mynd er því háð marg­vís­leg­um fyrir­vör­um. En er engu að síð­ur vís­bend­ing eða til­laga um það hvaða staða gæti verið fram­undan hjá Lands­virkj­un m.t.t. arð­greiðslna.

Möguleikinn á 10–20 milljarða króna arð­greiðslu Lands­virkj­un­ar á allra næstu ár­um er sem sagt til stað­ar þó svo að marg­vís­leg­ir óvissu­þætt­ir séu fyr­ir hendi. Það hljóta að vera ánægju­leg tíð­indi fyrir eig­anda fyrir­tækis­ins, sem er ísl­enska rík­ið. Meiri og ná­kvæm­ari upp­lýs­ing­ar um arð­greiðsl­ur Lands­virkj­un­ar kunna svo að koma fram á árs­fundi fyrir­tækis­ins sem fer fram í dag; mið­viku­dag­inn 26. apríl. Áhuga­söm­um um orku­mál má einn­ig benda á skrif á vefn­um Medium.com.

[Þessi grein birtist upphaflega á vef Kjarnans, 26. apríl 2017]

Ketill Sigurjónsson

Written by

Hér birtast hugleiðingar um hin ýmsu málefni; einkum um orkumál. Höfundur er 2ja barna faðir, bjartsýnn um góða framtíð mannkyns með vísindin að leiðarljósi.

Welcome to a place where words matter. On Medium, smart voices and original ideas take center stage - with no ads in sight. Watch
Follow all the topics you care about, and we’ll deliver the best stories for you to your homepage and inbox. Explore
Get unlimited access to the best stories on Medium — and support writers while you’re at it. Just $5/month. Upgrade