Fernweh — Homesickness for a place you’ve never been to — Cơn mơ Trung Hoa
Đối với một kẻ mơ- ngày và hoài cổ như tôi, một cảnh phim mộng mị lướt qua cũng đủ để tôi cứ thẫn thờ cả một ngày sau đó, mong ngóng về nơi tôi thậm chí còn chưa được đặt chân tới, mà như thể đã thân thuộc suốt hàng vạn năm nay.
Tôi nói “hàng vạn”, bởi lẽ khi cái cơn mơ ấy chợt đến, tôi có cảm giác như trái tim và trí óc mình đang nhìn xuyên kiếp để trông thấy cuộc đời tôi ở những mảnh không gian và thời gian tôi chưa từng biết tới.
Và gần đây nhất là cơn mơ về Trung Hoa, nền văn hóa tôi vẫn luôn cảm thấy có một sự kết nối đặc biệt, như là ngọn nguồn gốc rễ sâu xa nhất, của mọi tập tục và những đường nét khắc chạm của văn hóa lên bản thể con người tôi.
Những ngày còn nhỏ khi chỉ mới chập chững đi mẫu giáo, tôi đã bắt đầu tập vẽ, không ai và không gì khác những mỹ nữ cổ trang Trung Quốc tôi vẫn hay thấy trên phim ảnh. Thời đó, những bộ phim kinh điển như Hoàn Châu Cách Cách vẫn còn làm mưa làm gió trên sóng truyền hình, bác tôi kể chẳng có ngày nào tôi đi tới trường mẫu giáo mà không ngân nga bài hát cuối phim. Một vài năm sau đó, dẫu tôi không còn nhớ được một chi tiết nào trong phim, tôi vẫn biết mình luôn bị ấn tượng sâu đậm bởi chiếc mũ đội đầu được cài đầy hoa và ngọc quý tinh xảo của những cô thiếu nữ thời nhà Thanh. Mỗi dịp Trung Thu, tôi không mong gì hơn là được mẹ mua cho một chiếc mũ như thế đội lên đầu, nhưng từ bé tôi đã có cái bản tính sĩ diện hay ngại ngùng, dù có được mua cho cũng chẳng dám đội để người khác thấy, nên rốt cục tôi chưa từng được sở hữu chiếc mũ đẹp tuyệt đó trong đời. Lại những năm sau này, khi nhìn lại, cho dù là bây giờ, tôi vẫn luôn cảm thấy tiếc nuối về món quà Trung Thu giờ đã không còn và tôi cũng không bao giờ có cơ hội được thấy nó lần nữa.
Niềm yêu thích với kiểu vấn tóc, hoa trâm cài đầu, trang phục và câu chuyện tranh sủng cung cấm của các mỹ nhân cổ trang cứ thế cùng tôi lớn lên dần. Ngày tháng năm trôi qua, tôi vẫn chỉ vẽ những thứ ấy. Mỗi một hình ảnh mỹ nữ tôi vẽ ra, tôi lại tự bịa một câu chuyện bi kịch trong cung cấm và lấy đó làm khoái chí.
Chợt có một ngày, mẹ đưa cho tôi hình ảnh tranh vẽ một mỹ nhân vô cùng xinh đẹp trong trang phục cổ trang đời Đường, với một bông hoa lớn được vẽ tinh tế ở giữa trán. Đó chính là Dương Quý Phi với vẻ đẹp “tu hoa”, nghĩa là mỗi khi nàng ngắm hoa thì hoa đều héo rũ vì hổ thẹn. Hình ảnh đó là sự khởi nguồn và khai sáng cho sự mê đắm của tôi với hình ảnh mỹ nhân Trung Quốc cổ trang suốt những năm trước đó và cả về sau. Tôi đã luôn từng vẽ họ theo những gì tôi nhớ khi xem phim, nhưng kể từ ngày được cầm trên tay bức ảnh đó cùng sự đi lên của internet, tôi biết tôi sẽ có một nguồn cảm hứng vô hạn để ngắm, để vẽ theo và để sung sướng. Thế là một thời gian dài sau đó, tôi bỏ không biết bao là thời gian để tìm thêm những bức ảnh tương tự vẽ những cô mỹ nhân khác, rồi đem đi in. Ngoài cả tập những bản in đen trắng, tôi còn nhờ chị họ cất công in màu ở công ty, mỗi nàng một bản, để tôi đem về ngắm cho thỏa thích.
Mùa thu năm 2008 khi cơn lũ lịch sử hoành hành khắp Hà Nội, gia đình tôi phải chuyển lên sống tạm bợ ở tầng 2 vì nước đã ngập hết tầng 1 không thể sinh hoạt được, hầu như mỗi gia đình đều bị cô lập trong ngôi nhà của mình vì không có điều kiện di chuyển. Cuộc sống khi đó của một con bé lớp 6 như tôi đơn giản lắm, chỉ có ăn, ngủ, chơi, và vẽ. Và đương nhiên đó là khi tôi phát huy được hết tác dụng của những bức ảnh tranh mình mới đem đi in và tâm đắc hết sức. Ngày qua ngày, tôi chỉ nằm dài ra đất, trải hết các bức tranh ra xung quanh, và chọn một bức ngẫu nhiên để vẽ theo. Trước đó, tôi đã vẽ và đi nét lại theo bức Dương Quý Phi không biết bao nhiêu lần mà vẫn không thấy chán. Vẻ đẹp của cô gái đó, của bức tranh đó luôn rất thu hút tôi, kể cả thời điểm hiện tại.
Khi năm tháng là học sinh dần trôi qua, tôi được tiếp xúc nhiều hơn với những nền văn hóa khác, những sở thích khác, khiến cho niềm đam mê và cảm hứng vẽ của tôi đối với mỹ nhân cổ đại Trung Hoa ngày một phai nhạt dần. Nhưng giờ khi nhìn lại, tôi không cho rằng nó biết mất, mà nó đơn giản chỉ lùi về phía sau, an yên ngự trị trong một góc tiềm thức của tôi, nhường chỗ cho những niềm hứng thú ngắn hạn hơn. Để rồi chỉ cần một chất xúc tác nhỏ nhẹ chạm vào bề mặt tiềm thức ấy, cơn mơ về Trung Hoa trong tôi lại bừng tỉnh.
Tầm một năm trước đây, tôi có duyên kết bạn với một người bạn này trên facebook, chuyên chụp ảnh những vùng đất mà bạn ấy đi qua, và ngày đó có vẻ bạn ấy đang chu du qua vùng xứ lạnh đất Phật Tây Tạng. Cùng thời điểm đó, giới trẻ Việt Nam rộ lên phong trào đi thăm thú Phượng Hoàng Cổ Trấn ở tỉnh Hồ Nam, Trung Quốc và cũng mang về không biết bao nhiêu những bức ảnh đẹp mê hồn. Khi ấy tôi đã tự nhủ với bản thân nhất định phải đi Trung Quốc vào hè tới, nhưng rồi vì điều kiện không cho phép nên tôi cũng chưa thể hiện thực hóa chuyến đi đó.
Kể từ ngày nhà tôi chuyển sang đầu cab HD, tôi phát hiện ra kho báu là kênh Discovery Asia mà trước đó là Discovery World, với rất nhiều những chương trình nói về những nét văn hóa, những địa danh cổ xưa của Trung Quốc. Thế là chẳng khi nào bật TV mà tôi không chuyển qua và dừng lại ở kênh đó. Rồi thi thoảng khi niềm cảm hứng ấy trỗi dậy, tôi lại dành cả ngày cả buổi chỉ để lên mạng tìm, ngắm cho thỏa thích những bức tranh, ảnh về mỹ nhân và cảnh sắc Trung Hoa hàng nghìn năm trước. Hiện tại trong chiếc điện thoại chật cứng ảnh của tôi, vẫn có riêng một album mang tên “Trung Quốc”, nơi tôi lưu giữ niềm yêu thích kỳ lạ ấy.
Và gần đây nhất, cơn mơ ấy lại dội về trong tôi một cách mạnh mẽ, sau khi tôi ngốn trọn bộ phim truyền hình “Tam sinh tam thế — Thập lý đào hoa” chỉ trong 4 ngày. Bộ phim không khắc họa rõ nét văn hóa cổ trang của Trung Quốc từ trang phục, cung cấm cho đến cảnh sắc, vì bối cảnh của bộ phim là ở thế giới thần tiên. Thế nhưng câu chuyện được kể, diễn xuất tuyệt vời của diễn viên cùng những bài hát nhạc phim không thể hợp hơn khiến tôi cứ ngẩn ngơ như lạc vào cõi nào đó cả mấy ngày sau đó. Đang ở “China vibe”, tôi quyết định quay về xem những bộ phim kinh điển từng làm mưa làm gió không chỉ nền điện ảnh châu Á mà còn cả tầm cỡ thế giới, cụ thể là “Ngọa hổ tàng long”. Bộ phim của Lý An tuy không chứa đựng nhiều nút thắt dạng “mưu lồng mưu” như bộ phim nổi tiếng cùng thời “Thập diện mai phục”, nhưng vẫn khiến cho người xem điêu đứng vì thông điệp được truyền tài về những người anh hùng mai danh ẩn mình, và quan trọng hơn là vì cái chất nghệ thuật, điện ảnh trong từng phân cảnh đẹp đến mê hồn của phim. Hai cảnh tôi nhớ nhất cho đến giờ, chính là cảnh khi Lý Mộ Bạch (Châu Nhuận Phát) và Ngọc Kiều Long (Chương Tử Di) đánh nhau trên ngọn trúc và cảnh khi Ngọc Kiều Long lên núi Võ Đang luyện võ. Vừa xem Ngọa hổ tàng long, tôi vừa thấy buồn khi những bộ phim hiện tại của Trung Quốc chỉ cố để tận dụng kỹ xảo, rồi đạt mục đích giải trí cho khán giả, chứ không còn quay cảnh thiên nhiên thật để phục vụ cái “vị nghệ thuật” như ngày trước nữa. Cá nhân tôi cho rằng, nếu những nhà làm phim đã để yếu tố nghệ thuật sang một bên, thì sẽ mãi không thể làm nên một tác phẩm được đánh giá cao như thời đại hoàng kim trước đây, từ đó mà tiếc vô kể cho nền điện ảnh của Trung Quốc. Những địa điểm và di tích văn hóa cổ của Trung Quốc, nếu không phải đặt chân đến tận nơi, thì chỉ có thể mang cái “thơ” đó đến với đại chúng qua các tác phẩm điện ảnh. Những người như tôi, mong ngóng về các tác phẩm như vậy, vì muốn hòa mình vào thứ văn hóa cổ đại kỳ diệu ấy năm xưa, chứ không hẳn đã là thiết tha với một Trung Quốc lớn mạnh và hiện đại bây giờ.
Dẫu Việt Nam và Trung Quốc vẫn luôn có nhiều hiềm khích về mặt chính trị và kinh tế, tôi không cho rằng chúng có thể làm ảnh hưởng tới niềm yêu thích và ham mê của tôi đối với nền văn hóa đại cổ thụ của Trung Hoa. Không biết khi nào tôi mới được chạm chân đến vùng đất ấy, nhưng tôi biết mình chắc chắn sẽ qua Trung Quốc ít nhất một lần trong đời, để được bay về ngàn năm trước, thỏa cái cơn mê vẫn luôn bao lấy tâm tình tôi suốt 20 năm sống.
