Dối trá với đồ thị.
Trăm nghe không bằng một thấy. Tuy nhiên, có rất nhiều cách để đánh lừa người đọc với những đồ thị mà họ được nhìn tận mắt.
Không bắt đầu từ mốc 0.
Khi gốc của trục số trong đồ thị không phải là số 0 thì mức độ biến động bị phóng đại quá mức so với số tổng.

Trong thực tế, tiểu xảo này được sử dụng trong trường hợp như phóng đại sự tăng trưởng của doanh thu qua thời gian. Hay phóng đại chênh lệch về giá trị giữa các biến số.

Bạn cũng đừng nghĩ rằng chỉ những tay mơ mới mắc phải lỗi này.

Sử dụng cột đôi.

Khi hai biến số có dùng đơn vị đo, việc sử dụng cột đôi sẽ khiến cho vị trí tương đối của hai biến số trở nên sai lệch.

Điều này sẽ khiến cho người đọc nhầm lẫn và không đánh giá đúng chênh lệch giữa hai biến số.
Trong thực tế, tiểu xảo này được sử dụng để thu hẹp khoảng cách giữa doanh thu và lợi nhuận. Hoặc cố tình gây hiểu lầm về mức độ biến động của dữ liệu.

Chi tiết kĩ hơn tại link.
Cắt bỏ chuỗi thời gian.
Mặc dù không khiến cho dữ liệu bị sai lệch, việc cắt bỏ chuỗi thời gian nếu được sử dụng có chủ đích có thể khiến cho người đọc không có cái nhìn về toàn bộ số liệu, từ đó gây ra những nhận xét sai lầm.
2 đồ thị ở dưới cùng biểu thị một bộ số liệu. Nếu chỉ nhìn đồ thị bên trái, người đọc sẽ chỉ thấy xu hướng tăng trong giá trị của doanh thu giữa tháng 1 và tháng 7 mà không thấy được sự suy giảm bất thường vào tháng 6 năm 2017.

Hoặc như ở đồ thị dưới, việc chỉ hiển thị chuỗi thời từ tháng 1 năm 1995 khiến cho người đọc có nhận xét sai lầm rằng nợ quốc gia của nước Anh đang ở mức cao nhất trong những năm trở lại đây.

Tương tự trong phân tích cổ phiếu, cũng sẽ là rất nguy hiểm khi không xem xét biến động giá trong một khoảng thời gian đủ lớn.

Bỏ qua những quy chuẩn.
Những quy chuẩn là những quy tắc về biểu thị dữ liệu của từng loại đồ thị. Ví dự như đồ thị bánh luôn có tổng các phần là 100%, hoặc đồ thị thanh hoặc đồ thị đường thường có trục số từ cao xuống thấp.
Người đọc khi nhìn thấy các đồ thị thường ngầm hiểu rằng chúng được thiết kế tuân theo những quy chuẩn tương ứng. Tuy nhiên, khi người thiết kế bỏ qua những quy chuẩn này thì sự dối trá sẽ xuất hiện.

Dữ liệu về tỷ lệ phần trăm được tính toán từ một bảng hỏi với nhiều lựa chọn. Việc sử dụng đồ thị tròn làm cho người đọc bị nhầm lẫn rằng mỗi ứng cử viên được khoảng 1/3 tỷ lệ ủng hộ.

Đường biểu diễn khiến người đọc tưởng nhầm rằng số người chết vì súng đang giảm. Xu hướng thực tế hoàn toàn ngược lại. Sự nhầm lần là do trục số đã bị lộn ngược với giá trị 0 ở trên còn 1000 ở dưới.

Một trường hợp khác đó là việc chia khoảng không đều khi sử dụng thang đo khoảng. Đồ thị dưới đây xuất hiện trong số báo ngày 11 tháng 11 năm 2005 của tạp chí Newsweek nói về tần suất du hành của giáo hoàng John Paul II qua các năm. Trong đồ thị này người thiết kế sử dụng thang đo khoảng nhưng khoảng cách không bằng nhau. Để ý rằng khoảng đầu tiên chỉ bao gồm 2 năm, trong khi mỗi phần khác bao gồm 5 năm. Điều này làm cho sự phân phối trông như thể Đức giáo hoàng đi du lịch tương đối ít trong những năm đầu tiên và sau đó đi nhiều hơn trong các khoảng thời gian tiếp theo.

Phóng đại khoảng giá trị.
Thông thường khoảng giá trị của đồ thị sẽ được lựa chọn sao cho lớn hơn giá trị lớn nhất của số liệu một chút và gốc của trục số bắt đầu từ số 0.
Tuy nhiên, người thiết kế đồ thị sẽ phóng đại khoảng giá trị này khi muốn “làm phẳng” sự biến động của số liệu.

Để ý rằng giá trị 100 lớn hơn rất nhiều so với giá trị lớn nhất của số liệu, vậy nên nó khiến người đọc cảm nhận rằng số trận thắng qua từng năm có biến động không quá lớn.
Trên thực tế, mọi chuyện không hề xảy ra như vậy.

Nếu bạn cảm thấy mọi chuyện không quá nghiêm trọng, hãy cùng xem đồ thị dưới đây đã lừa dối người đọc với mục đích gì!

