Riskli Alan Başvurularında Mevzuat ve Kılavuz Uyuşmazlığı

Handan KOL
Nov 7 · 4 min read

Zemin yapısı veya yapılaşma nedenlerinden dolayı can ve mal kaybına neden olacak nitelikte risk taşıyan alanlar literatürde riskli alan olarak tanımlanmaktadır. Bu alanların kanun kapsamında riskli alan ilan edilebilmesi için de risk faktörünün, hangi kanun maddesi içerisinde karşılık bulduğu tanımlanmalıdır. Ardından kanun kapsamında yer alan ve Çevre ve Şehircilik Bakanlığına sunulması gereken başvuru evraklarıyla birlikte Riskli alan başvuru talebi yapılabilmektedir. Kentsel Dönüşüm Strateji Belgesi, Çevre ve Şehircilik Bakanlığının bu kapsamda istediği bir belge olup, hazırlama yetkisi yalnızca TOKİ veya İdarelere vermesi sonucunda, kanun kapsamında riskli alan başvuru yapmaya yetkili gerçek veya özel hukuk tüzel kişilerin, kanundaki haklarının önüne geçildiği için, dikkat çekilmesi gereken bir konu hale gelmiştir.

2012 yılında, 6306 Sayılı Afet Riskli Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanunun yayımlanıp yürürlüğe girmesinin ardından çok kısa bir süre sonra, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, 81 il valiliği ve belediyelerine, “Riskli Alan” çalışmalarının başlatılması ile ilgili bir yazı göndermiştir. Amacı, deprem bölgesi içerisinde yer alan ülkemizde, Kentsel Dönüşüm Faaliyetlerini biran önce başlatıp, can ve mal kaybını ortadan kaldırmaktır. Bununla birlikte 2012–2019 yılları arasında kanun çerçevesinde ülke çapında birçok riskli alan ilanı gerçekleştirilmiş ve hayata geçirilen projeler ile birlikte riskli alanların dönüşümü hız kazanmıştır. Ardından 2019 yılı içerisinde Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, Altyapı ve Kentsel Dönüşüm Hizmetleri Genel Müdürlüğü’nün, Kentsel Dönüşüm Strateji Belgesi Hazırlanmasına İlişkin ilke ve esasları içeren bir kılavuz yayımlamıştır. Yayımlanan bu kılavuz ile birlikte, 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanunun Uygulama Yönetmeliğinde, riskli alan tespitine ilişkin başvuru talebinde bulunma yetkisi bulunan, alanda taşınmaz maliki olan gerçek veya özel hukuk tüzel kişilerin kanundaki haklarının önüne geçilmiştir.

6306 Sayılı Kanunun Uygulama Yönetmeliğinde Riskli alan; “Zemin yapısı veya üzerindeki yapılaşma sebebiyle can ve mal kaybına yol açma riski taşıyan, Cumhurbaşkanınca kararlaştırılan alan” olarak tanımlanmıştır. Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca uygun görülen başvuruların Cumhurbaşkanına sunulduğu belirtilmiştir. Yani, Riskli alan ilan etme yetkisi Cumhurbaşkanındadır. Riskli alan başvurusunu yapma yetkisi ise aynı kanunun uygulama yönetmeliğinde MADDE 5’in 3. ve 4. bendinde belirtildiği üzere; “TOKİ veya İdare ilealanda taşınmaz maliki olan gerçek veya özel hukuk tüzel kişilerine” verilmiştir. Aynı kanun yönetmeliğinin İkinci Bölüm Madde 5’in 1. bendinde, riskli alan belirlemede hazırlanması gereken dosya içeriğine şu şekilde değinilmiştir.

“a) Alanın, zemin yapısı veya üzerindeki yapılaşma sebebiyle can ve mal kaybına yol açma riski taşıdığına dair teknik raporu,

b) Alan sınırları içerisinde 15/5/1959 tarihli ve 7269 sayılı Umumi Hayata Müessir Afetler Dolayısıyla Alınacak Tedbirlerle Yapılacak Yardımlara Dair Kanuna göre afete maruz bölge olarak kararlaştırılan alan olup olmadığına dair bilgi ve belgeyi,

c) Alanın büyüklüğünü de içeren koordinatlı sınırlandırma haritasını, varsa uygulama imar planını,

ç) Alanda bulunan kamuya ait taşınmazların listesini,

d) Alanın uydu görüntüsünü veya Ortofoto haritasını,

e) Zemin yapısı sebebiyle riskli alan olarak tespit edilmek istenilmesi halinde yerbilimsel etüd raporunu,

f) Bu fıkra uyarınca belirlenecek riskli alanlar için Ek-2’de yer alan Riskli Yapıların Tespit Edilmesine İlişkin Esasların EK-A bölümüne göre hazırlanan analiz ve raporu,

g) Alanın özelliğine göre Bakanlıkça istenecek sair bilgi ve belgelerdir.”

Süreç, bu şekilde kanun ve yönetmeliğine uygun bir şekilde işlerken, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın yayımladığı kılavuzun, Yönetmelik Madde 5’in 1 (g) bendinde yer alan “Alanın özelliğine göre Bakanlıkça istenecek sair bilgi ve belgeleri” maddesinin Bakanlığa verdiği ucu açık yetkiyi bu kılavuzun yapılmasını zorunlu kılarak kullanmasına neden olmuştur. Bu doğrultuda, Riskli ve Rezerv Alan Tekliflerinin sunulabilmesi için, Kentsel Dönüşüm Strateji belgesi zorunlu hale getirilmiştir. Kentsel Dönüşüm Strateji Belgesini hazırlamada yetki ise idarelere verilmiştir. Kılavuzda ilgili yetki alan şöyle tanımlanmıştır;

“Kentsel Dönüşüm Strateji Belgesi; Büyükşehir belediyeleri, il belediyeleri ve/veya ilçe belediyeleri ile İl Özel İdareleri tarafından hazırlanarak Bakanlığa iletilir. Bu çerçevede;

a) Büyükşehir belediyeleri tarafından; idari sınırının tamamını içerecek şekilde, il ve ilçe belediyeleri tarafından ise; belediye ve mücavir alan sınırı bütününde hazırlanır.

b) Büyükşehir belediye sınırı içerisinde yer alan ilçe belediyeleri tarafından; büyükşehir belediyesinin görüşünü almak kaydıyla ilçe idari sınırları bütününde Kentsel Dönüşüm Strateji Belgesi hazırlanır.

c) Belediye ve mücavir alan sınırı dışında ise; tüm yerel belediyelerin işbirliği ile İl Özel İdareleri yürütücülüğünde hazırlanır.”

6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanunun Uygulama Yönetmeliği, Riskli Alan Başvuru Dosyasını hazırlamaya, TOKİ veya İdarelerle birlikte, alanda taşınmaz maliki olan gerçek veya özel hukuk tüzel kişileri olması şartıyla yetki verirken, kentsel dönüşüm strateji belgesi uygulama rehberi hazırlamada, gerçek veya özel hukuk tüzel kişilerine yetki verilmemiştir. Kaldı ki yetki verilse dahi içeriği ve kapsamı açısından gerçek veya özel hukuk tüzel kişilerince hazırlanması güç ve kapsamlı bir belgedir. Böyle bir kılavuz yayımlanarak gerçek veya özel hukuk tüzel kişilerin riskli alan başvurusu yapılmasının önüne geçilmiş, yalnızca ilgili idarelerin riskli alan başvuru yapması mümkün kılınmıştır. İlgili kılavuzun gerçek veya özel hukuk tüzel kişilerin başvuru yapmalarının önünü kapatması ve yalnızca idareleri yetkili hale getirmesi, MADDE 5’in, 4. bendinde yer alan kanun maddesini uygulanamaz hale getirmiştir.

Sair bilgi ve belge başlığı altında istenilecek belgeler; Kentsel Dönüşüm Strateji Belgesi Hazırlanmasına İlişkin ilke ve esasları içeren kılavuzdan önce, riskli alan başvuru yapmaya yetkili TOKİ veya idareler ile alanda taşınmaz maliki olan gerçek veya özel hukuk tüzel kişileri için aynı standartlara sahipti. Kılavuzun yayımlanmasının akabinde İdarelere yönelik istenen, gerçek veya özel hukuk tüzel kişilerinin başvurularını kısıtlayan bir madde haline gelmiştir. Bu durumun çözüme kavuşturulabilmesi için TOKİ veya idare ile gerçek veya özel hukuk tüzel kişilerin hazırlanması gereken başvuru evraklarının ilgili kanun veya uygulama yönetmeliğince ayrılması veya başvuru haklarını eşitlemesi gerekmektedir. Riskli alan başvuru dosyasının hazırlanmasında ilgili yönetmelik maddesinin netleştirilmesi, yönetmelikte uygulanacak maddelerin önünü kapatması engellenmelidir.

Kaynakça

6306 Sayılı Kanunun Uygulama Yönetmeliği (2012,15 Aralık). T. C. Resmi Gazete, 28498.

https://www.mevzuat.gov.tr/Metin.Aspx?MevzuatKod=7.5.16849&MevzuatIliski=0&sourceXmlSearch=6306%20SAYILI

Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, KENTSEL DÖNÜŞÜM STRATEJİ BELGESİ HAZIRLANMASINA İLİŞKİN

İLKE VE ESASLAR (1), https://webdosya.csb.gov.tr/db/altyapi/icerikler/stratej--belges--20191001104857.pdf

Welcome to a place where words matter. On Medium, smart voices and original ideas take center stage - with no ads in sight. Watch
Follow all the topics you care about, and we’ll deliver the best stories for you to your homepage and inbox. Explore
Get unlimited access to the best stories on Medium — and support writers while you’re at it. Just $5/month. Upgrade