ขั้นแรกของการเรียนปริญญาเอกไม่ใช่การทำให้คุณรู้มากขึ้น แต่เป็นการทำให้คุณตระหนักว่าคุณรู้น้อยเพียงใด มีความรู้มากมายในโลกนี้ที่สะสมกันมาตั้งแต่ดึกดำบรรพ์ การศึกษาตั้งแต่เล็กจนโตสอนให้เรารู้หลายๆอย่าง รู้กว้างๆ ยิ่งเรียนไปเรื่อยๆจนเร่ิมทำงานวิจัย ผมก็ได้เรียนรู้ว่า

1. มีคนอื่นที่รู้มากกว่าเราในแทบจะทุกเรื่อง — ปัญหาที่ดูเหมือนง่าย ก็ยังมีมุมที่เราอาจจะยังคิดไม่ถึงที่คนเคยศึกษาเพิ่มมาแล้ว ปัญหาที่เราเคยคิดว่าทำไมไม่มีคนแก้ ก็มีคนที่พยายามแก้ สำเร็จบ้าง ล้มเหลวบ้าง สำเร็จในบางกรณีบ้าง แม้กระทั่งปัญหาที่เราคิดว่าเรารู้ดี ก็ยังอาจจะมีคนที่รู้ดีกว่า การทำวิจัยในเบื้องต้นก็ต้องพยายามศึกษางานของคนอื่น เพื่อจะมองหาช่องทางในการทำชิ้นงานของตัวเอง เป็นเวลานานที่ผมรู้สึกว่า มันเล่นคิดกันไปหมดแล้วจะเหลืออะไรให้เราทำ ทำไมเราไม่เกิดก่อนหน้านี้ซักสิบยี่สิบปี แต่เมื่ออ่านมากๆศึกษามากๆเข้า มันก็จะนำไปสู่ข้อ 2.
2. มีเรื่องมากมายที่มนุษย์เรายังไม่รู้ — ความรู้ที่เรามีอยู่ในปัจจุบัน อาจจะเป็นเพียงเศษเสี้ยวนึงของความรู้ทั้งหมด หรือจริงๆความรู้ทั้งหมดอาจจะมีนับไม่ถ้วน (Infinity) ด้วยซ้ำไป เพราะเมื่อความรู้ใหม่เกิดขึ้น ก็จะมีการต่อยอดสิ่งใหม่ๆอยู่เสมอ ถ้าเรามองหาให้ดีพอ ก็จะเห็นช่องทางที่เราจะเพิ่มเติมความรู้ใหม่ๆให้กับมนุษยชาติได้ ซึ่งนั่นคือหน้าที่ของนักวิจัย และนักศึกษาปริญญาเอกทั้งหลายนั่นเอง คิดได้อย่างนี้แล้วก็อย่าท้อ หาต่อไป มันต้องมีซักอย่างที่ยังไม่มีใครรู้ และมุมนั้นแหละ จะต้องเป็นของเรา

หลังจากที่เรียนจบมา คนมักจะคาดหวังว่าดอกเตอร์รู้ทุกเรื่อง แต่ผมคิดเสมอว่า ผมไม่ค่อยรู้อะไรหรอก ผมเพียงรู้ว่าจะหาความรู้เกี่ยวกับเรื่องต่างๆได้ยังไง จะไปตามหาคนที่รู้เรื่องนั้นดีกว่าผมได้ยังไง หรือในบางครั้ง จะมองหาช่องโหว่และเห็นปัญหาที่ยังไม่มีคนแก้ได้ยังไง

และความภูมิใจเล็กๆก็คือ ครั้งหนึ่งในชีวิต มีมุมเล็กๆบนความรู้ทั้งหมดของโลก ที่ไม่มีใครรู้มากไปกว่าผม แม้ว่ามุมนั้นมันอาจจะเล็กมากจนไม่มีใครสังเกตเห็นก็ตาม (อ่อ นอกจากคุณแล้ว… อาจจะมีอีกคนที่สังเกตเห็นก็คือ อจ.ที่ปรึกษา ไง)