Zenginler İçin Vergileri Düşürmek Ekonomik Büyüme Sağlar Mı?
Makalenin aslına buradan veya buradan ulaşabilirsiniz. Çevirinin daha rahat anlaşılması için bazı açıklamalar yapmam gerekiyor. “Vergi indirimi” genellikle tek seferlik veya sınırlı bir zaman için yapılan vergi aflarını betimlemek için kullanılırken ben çeviride “Verginin oranını düşürmek” olarak kullandım. “Kademeli vergi” farklı “Gelir/Vergi grupları”nın farklı oranlarda vergilendirilmesiyle alakalıdır. Örneğin 20 lirası olan bir kişi ve 10 lirası olan bir kişi düşünelim. Kademeli vergide ilk 10 liraya %30 vergi, ikinci 10 liraya ise %50 vergi veriliyor olsun. 10 lirası olan kişi %30 vergisini 3 lira olarak öder, kendisine 7 lira kalır. 20 lirası olan kişi ilk 10 lirasını %30 vergi ile 3 liradan ödedikten sonra sonraki 10 lirasını ise %50 vergi oranı ile 5 liradan ödeyip 8 lira ödemiş, 12 lirası kalmış olur. Türkiyedeki vergi dilimlerini görmek için burayı tıklayabilirsiniz. Brüt gelir, vergi vermeden önceki gelir anlamına gelirken net gelir vergi verdikten sonra sana kalan gelir anlamına geliyor. Ekonomik hareketlilik ekonomideki bir gelir grubunun üyesinin diğer gelir gruplarına geçişinin ne kadar kolay olduğuyla alakalı.”Progressive” kelimesi Türk siyasetinde pek kullanılmadığı için ona en yakın olacak şekilde “Solcu” olarak çevirdim. Ayrıca makaledeki Akçiğit Chicago Üniversitesi’nde akademisyen bir Türk, bayrak asabilirsiniz. -Ç.N
Bir süredir bu soru fazlasıyla önemli görülüyor. Solcular, zenginlere yapılan vergi indirimlerinin topluma fayfa sağlayacağına dair olan görüşe “Aşağıya Damlama İktisadı” adını taktılar. Onlara göre vergileri azaltmanın sonuçları artan eşitsizlik ve devlet gelirinin düşmesinden başka bir şey olamaz.
Diğer taraftan “Arz Yanlısı İktisat” destekçilerine göre vergileri zenginler de dahil olmak üzere herkes için düşürmek ekonomiye fayda sağlar. Bu ekonomistlere göre özellikle yüksek gelir grubundaki kişilerin ödeyecekleri vergileri azaltmak bu kişilerin daha fazla birikim yapmasına ve dolayısıyla daha fazla yatırım yapmalarına yol açacağı için ekonomik gelişme sağlayacaktır.
Keynesyenler ise birikim yapılmasını olumsuz olarak görürler. Onlara göre düşük gelir grubundaki kişilere yapılacak vergi indirimleri yüksek gelir grubundakilere yapılacak vergi indiriminden daha iyi sonuç verecektir çünkü düşük gelirliler gelirlerinin daha fazlasını harcarlar. Daha fazla harcama, daha fazla toplam talebe yol açacak ve ekonomiyi büyütecektir.
Bu teorilerin geçerlilikleri hakkında yorum yapmak için bunları deneylerle test etmek önemlidir. Bu konu hakkında epeyce sayıda empirik makale var olmasından dolayı şanslıyız. İlk olarak zenginler için vergileri düşürmenin gelir adaletsizliğini nasıl etkilediğine bakalım.
Solcuların yükselen gelir adaletsizliğini 1960’lardan beri vergilerin düşürülmesine bağlamasına rağmen Koyak ve Poschke (2015)’nin bulguları 1960’dan beri “vergi politikasının gelir adaletsizliğindeki rolünün önemsiz olduğu”nu gösterdi. Teknolojik gelişme sonucu kalifiye işçilere olan ihtiyacın artıp kalifiye olmayan işçilere olan ihtiyacın düşmesi gibi etkenler ise çok daha önemliydi.
Gale ve diğerleri (2015) gelir adaletsizliğinin nasıl değişeceğini görmek için en yüksek gelir dilimine olan verginin %50 olduğu ve bu vergi gelirinin en fakir Amerikalılara dağıtıldığı bir ekonomik model kurdular.
Onların sonuçlarına göre “Toplumdaki gelir adaletsizliğinin değişimi oldukça ılımlıydı. Gelir vergisindeki büyük yükselmeye rağmen adaletsizlikte çok düşük bir düşüşün olması bu bakış açısının sınırlarını gösteriyor”. Bu araştırmalar neticesinde zenginlerin ödediği vergiyi arttırmanın toplumdaki eşitsizliği azaltacağına yönelik iddianın pek de kuvvetli olmadığını görüyoruz.
Dahası, zenginlere yüksek vergi uygulamanın ekonomik zararlara yol açacağına çünkü kişilerin yatırım yapmaya yönelik teşviklerini kıracağına dair bulgularımız var. 1946 ve 2012 arasında zenginlere uygulanan vergi politikaları ve bunların ekonomik etkilerini inceleyen Cornell Üniversites ekonomisti Karel Mertens “En zengin %1’in vergilerini düşürmek diğer gelir gruplarının da ekonomik faaliyetlerini pozitif olarak etkiliyor ancak brüt gelirlerdeki eşitsizliği arttırıyor” sonucuna ulaştı. Taylor ve Taylor (2014) benzer bir şekilde “Kişi başına düşen gerçek GSYİH’in vergileri düşürdükten sonraki yıllarda yükseldiğine dair empirik kanıtlarımız var” sonucuna ulaştılar.
Kademeli vergideki yüksek oranlar iş piyasasının bozulmasına yol açarak veya eğitime yapılan harcamaları vergilendirip yüksek öğretim almak için olan teşviği kırarak ekonomik hareketliliği düşürüyor olabilir. Solcular genellikle bu öneriyle dalga geçseler de Alloza (2016) tarafından yazılan yeni bir araştırma makalesine göre “düşük vergi oranları ekonomik hareketliliğin büyümesini sağlıyor” ve “yüksek vergi oranları gelir hareketliliğinin azalmasına yol açıyor”. Yani yüksek vergiler daha az ekonomik fırsat oluşturuyor ve ekonomik fırsatlar özellikle fakirlikten kurtulmaya çalışan insanlar için önemli.
Zenginlere yüklenen yüksek vergilerin zararıyla ilgili eyalet seviyesinde kanıtlar da var. San Francisco Federal Rezerv Bankası’nın yayınladığı bir makalenin bulgularına göre önemli bilim adamları, zenginlere vergilerin arttırıldığı eyaletlerden uzaklaşıyorlar. Benzer olarak Akçiğit ve diğerlerinin (2015) araştırmasına göre ülkedeki en önemli yatırımcılar genellikle daha düşük vergi uygulayan eyaletlerde yaşıyorlar. Bu muhteşem zekaların ve yenilikçi faaliyetlerin kaybedilmesi doğal olarak bölgesel ekonomileri zarar ettiriyor.
Belki de bu Compton ve diğerlerinin (2012) en yüksek vergi dilimdeki vergi oranını düşürmenin tüm gelir gruplarının net gelirini arttırdığına dair bulgularının ardındaki neden olabilir. Tabi bu her zaman her gelir grubundaki değişiklikiğin istatistiki olarak bir önem sarfedeceği anlamına gelmiyor. Ancak şunu hatırlayalım ki solcu bilgin Robert Reich’a göre zenginlere yüksek vergi yüklemenin ekonomiye zarar vereceği “bir yalan”.
Bir diğer iyi makale ise Zidar’ınki (2015). Bulguları Keynesyenlerin iddialarını doğrulayacak şekilde zenginlere yapılan vergi indirimlerinin toplumun %90’luk geri kalanına yapılan vergi indirimlerinden daha az etkiye sahip olduğunu gösteriyor.
Grafikte zenginlerin vergilerini arttırmanın iş sayısının artmasına etkisi olmadığını görüyoruz. Ancak halkın %90’ının vergilerinin arttırılmasının iş sayısını negatif yönde etkilediği gözüküyor.
O halde sonuçlar nedir? İlk olarak, görünen o ki zenginlerin ödediği vergileri arttırmanın gelir adaletsizliğini önemli bir ölçüde düşüreceğine dair bir kanıt yok. Ayıca vergileri arttırmanın ekonomiye kötü etkileri var ancak halkın %90’ının vergilerinde yapılacak değişiklikler daha önemli (yani fakir ve orta sınıfa yapılacak vergi indirimleri ekonomik performansın arttırılması için daha önemli).
Genel olarak, benim fikrim zenginlerin vergilerini ne arttırmak ne de azaltmak yönünde. Eğer insanları daha fazla refaha kavuşturmak için vergileri düşüreceksek bunu orta sınıf ve fakirler için yapmalıyız. Bu sadece net geliri direkt olarak arttırmakla kalmaz ayrıca ekonomiyi zenginlere yapılacak aynı orandaki vergi indiriminden daha fazla büyütür.
Halkın %90’ına yapılacak indirimin açacağı boşluğu zenginleri vergilendirerek doldurmak sonuç olarak hem ekonomi hem de çoğu insan için daha faydalı olacağa benziyor. Sizin de kanıtlar üzerinden bulduğunuz sonuçları yorum kısmında görmek isterim.
Ayrıca şunu da not etmek gerekir ki bu gönderi vergilendirmenin ve geliri yeniden dağıtmanın ahlaki temellerini incelemiyor. Biz liberteryenler olarak genellikle zorla alınan vergiler ile gelirin dağıtılmasına karşı çıkıyoruz. Zenginlerin fazladan vergilendirilmesine ahlaki nedenlerden dolayı karşı çıkmak benim için gayet olası ancak bunları tartışmak bu gönderinin amacı değil. Bu gönderinin amacı zenginleri vergilendirmenin ekonomik olarak maliyet ve faydalarını incelemek.
Kaynaklar:
Zidar (2015): http://www.nber.org/papers/w21035
Compton (2012): http://goo.gl/SRmorF
Akcigit et al (2015): http://www.nber.org/papers/w21024
Federal reserve (2015): http://www.frbsf.org/economic-research/files/wp2015-06.pdf
Alloza (2016): http://www.ucl.ac.uk/~uctp041/Research_files/AllozaJMP.pdf
Taylor (2014): https://goo.gl/Ww1bPY
Mertens (2012): https://goo.gl/H7wdoP
Koyak and Poschke (2015): http://goo.gl/bqOq1i
Gale (2015): http://www.brookings.edu/~/media/research/files/papers/2015/09/28-taxes-inequality/would-top-income-tax-alter-income-inequality.pdf
