Het duistere bestaan van de schilder van het licht

5 WEETJES OVER RIK WOUTERS

Een zelfportret van Rik Wouters

Hendrik Emil of ‘Rik’ Wouters is een Belgisch beeldhouwer, schilder en tekenaar. Hij leeft tijdens het einde van de twintigste eeuw in Mechelen. Hij is de spilfiguur van het Brabants fauvisme. Zijn levendige aquarellen met felle kleuren staan echter scherp in contrast met de drama’s die Wouters’ pad kruisen doorheen zijn leven. Dit jaar is hij 101 jaar dood maar zijn werken zijn nog springlevend. Naar aanleiding van de tentoonstelling A Retrospective in Brussel maken wij kennis met de man achter ‘het leger van schilderijen, tekeningen en sculpturen’.

  1. Werkpaard

Als schilder van het licht gebruikt Wouters pure, ongemengde kleuren in zijn schilderijen. Hij zelf schrijft dat kunst maken vanzelf gaat, al verloopt zijn carrière ook met vallen en opstaan. De strijd om erkenning is bikkelhard en hij krijgt pas jaren later, in 1911, een contract bij een kunstgalerij. Toch laat Wouters in tussentijd de moed niet zakken. Hij staat op met zijn werk en gaat er weer mee slapen. Zo realiseert hij bijvoorbeeld op één jaar tijd, in 1912, maar liefst vijftig werken. Daarnaast is hij ook zeer perfectionistisch: drie jaar werkt hij aan Zotte Geweld, een bronzen beeld van zijn muze.

Aan het begin van zijn carrière beschouwt Wouters James Ensor als zijn voorbeeld. De invloed van de Oostendse schilder is in zijn vroege schilderijen dan ook duidelijk zichtbaar. Tijdens een ontmoeting belooft Ensor te poseren voor Wouters. Aangezien Wouters aanvankelijk beeldhouwer was, maakt hij een buste van zijn inspiratiebron.

2. Leven in armoede

Rik Wouters’ carrière loopt niet van een leien dakje, maar zijn privéleven wordt ook dramatisch geteisterd. Knagende honger en barre kou zijn dagelijkse realiteit voor Wouters en zijn familie. Hij moet noodgedwongen het schilderen stopzetten om in een fabriek te werken, maar dat houdt hij niet lang vol. Hij wilt en moet schilderen. Hij spaart zijn eten uit om dure verf en andere materialen te kopen. Er mag namelijk niets ten koste van de kwaliteit van zijn werk gaan. Nadat hij de ‘Picard’-prijs wint, verbeteren zijn financiën.

3. Eerste Wereldoorlog

In 1914 slaat het noodlot nogmaals toe. Oorlogsdrama breekt uit en Wouters wordt opgeroepen om te strijden voor zijn vaderland. Hij belandt als krijgsgevangene in Luik, waar hij wederom een vreselijke tijd beleeft. Na een ontsnapping wordt hij deserteur en komt hij terecht in Nederland. Wouters keert uiteindelijk na deze traumatische gebeurtenissen terug naar zijn vrouw. Met zijn werken doet hij de oorlogsgruwel uit de doeken: van vernieling tot wederopbouw. Daarnaast schrijft hij brieven aan zijn vrouw waarin hij zijn angsten uitdrukt. Die angst uit zich in lawaaierige en sterk gekleurde nachtmerries, die zich op hun beurt uiten in zijn werken.

4. Ziek én blind

Wanneer de rust stilaan wederkeert en zijn carrière een definitieve doorbraak kent, wordt Wouters ziek. De dokters stellen kanker vast na jarenlange klachten van hoofpijn. Hij takelt zienderogen af. De tumoren in zijn kaakholte blijken onbehandelbaar. Ten einde raad wordt zijn oog weggehaald zonder verdoving. De wanhopige strijd tegen pijn en de angst om zijn zicht volledig te verliezen, maken hem radeloos. Na twee jaar lijden en talloze operaties, verliest Wouters de strijd. Hij trouwt nog op de valreep voor de kerk met zijn Nel. Hij wilt namelijk dat ze na zijn dood nog steeds gerespecteerd wordt.

5. Zijn muze, zijn Nel

Rik hoort bij Nel en Nel hoort bij Rik. Ze zijn onlosmakelijk verbonden met elkaar. Zij is zijn rots in de branding, zijn muze, zijn rode draad doorheen zijn leven. Wouters leert de eigenzinnige, zestienjarige Hélène ‘Nel’ Duerinckx kennen in Brussel. Ze wordt zijn partner in crime en enig model. Of dat laatste puur uit romantische overweging is, valt te betwijfelen. Nel biedt haar lichaam gratis aan als model en Wouters maakt er gretig gebruik van. Hij volgt Nel overal, tot haar grote frustratie. Daaruit ontstaan intieme portretten, van haar naakte lichaam tot Nel als strijkster. Wouters is volledig in de ban van haar.

Nel beheerst zijn korte leven en weet hem naar haar hand te zetten. Wanneer ze geen zin heeft om te poseren, zorgt ze ervoor dat hij ergens anders gaat werken. Nel is een onberekenbare, soms arrogante vrouw, die steeds haar eigen ding doet. Wouters portretteert zijn Nel toch altijd van haar mooiste kant. Hij tekent haar steeds op een liefdevolle manier. Ze staat hem dan ook altijd bij, ook wanneer de wind hem tegenzit in tijden van oorlog, ziekte en armoede. Nel leeft nog vele jaren na Wouters’ dood.