Baudets essay uitgelegd voor wie geen zin had het te lezen

Wanneer Thierry Baudet het heeft over vrijheden afnemen van vrouwen die de dertig naderen voel ik me aangesproken. Ik word liever niet gezien als een broedmachine bij mijn volgende sollicitatiegesprek. Ik las daarom het essay van Baudet dat afgelopen maandag voor zoveel ophef zorgde en vatte het hieronder samen voor iedereen die zijn academische artikel niet kan of wil lezen. Wat is er aan de hand?

Baudet schreef een review essay over een Frans boek van een (bij het grote publiek) onbekende schrijver en publiceerde dat in een academisch tijdschrift. Baudet maakt zich al langer niet populair bij feministen (in 2016 praatte hij verkrachting goed), en stelt nu de positie van vrouwen die werken en (financieel) onafhankelijk zijn ter discussie. Ook zet de Forum voor Democratie-leider in het essay vraagtekens bij verworven vrijheden als abortus en euthanasie. Standpunten die niet ontzettend verrassen uit de mond van deze man, maar ondanks voorspelbaarheid — en Baudet’s mediageilheid — toch een aantal uitspraken om bij stil te staan. Want wat zegt hij nu precies in het essay? En waarom is dat een probleem?

Graphic by Martine Ehrhart

In het essay bespreekt Baudet het boek ‘Sérotonine’ van Michel Houellebecq, een Frans dichter, toneelschrijver en filmregisseur. Baudet haalt uitspraken aan van Houellebecq en geeft daar zelf commentaar bij. Van een aantal citaten uit het boek kunnen we dus niet met zekerheid zeggen dat Baudet het er mee eens is, maar deze populaire politicus — die vast enige mediatraining heeft gehad — doet ook niet bepaald zijn best om de uitspraken van Houellebecq te ontkennen.

Baudet’s (en Houellebecq’s) probleem is dat iedereen in onze samenleving ‘verloren’ lijkt te zijn. “We hebben niet langer een familie, een huis, een kerk en een natie om ons gevoel van identiteit te bevestigen”. Baudet roept al een tijdje dat we geen gedeelde waarden en idealen meer hebben, dus tot zover niets nieuws. We kunnen onze eigen koers niet meer bepalen en ‘dwalen roerloos rond in een lege zee’. Kortom: we zijn allemaal compleet de controle kwijt.

Hoe komt dat? Volgens Baudet ligt het aan onze vrijheden. “De moderne wereld heeft ons vrijheden gebracht. Maar deze vrijheid maakt ons niet gelukkig”. Het essay vervolgt met een hatelijke passage over de ex-vriendin van de (fictieve) hoofdpersoon in ‘Sérotonine’, die als doel heeft te laten zien dat vrijheden ons inderdaad niet gelukkig maken (vooral de vrijheid van deze ex-vriendin blijkbaar). De ex-vriendin gaat naar orgies achter de hoofdpersoons rug om, ‘waar ze niet alleen seks heeft met groepen andere mannen maar ook met drie honden’ (een pit bull, een boxer en een terriër, wordt door Houellebecq gespecificeerd). In onze moderne wereld heeft de ex-vriendin de vrijheid om te doen waar ze zelf zin in heeft — en dit is enorm verschrikkelijk. Er wordt in de boekbespreking nog toegevoegd dat de hoofdpersoon nu anti-depressiva slikt, en een ‘vaarwel-tour’ langs al zijn exen maakt. Met sommigen spreekt ‘ie daadwerkelijk, terwijl anderen van een afstandje worden begluurd. Tot zijn grote vreugde ziet de hoofdpersoon dat die ex-vriendinnen ook allemaal doodongelukkig zijn. Na nog wat andere problemen gerelateerd aan vrijheid (vrije handel en oneerlijke competitie met de Derde Wereld) pleegt de hoofdpersoon van het boek uiteindelijk zelfmoord.

Tot zover de bespreking van het verhaal in het boek, want je zou nog kunnen beargumenteren dat Baudet dit soort shaming- en stalkgedrag zelf ook problematisch vindt — al doet hij niet zijn best om ons dat duidelijk te maken. Het verhaal wordt gebruikt om aan te tonen dat vrijheid ons leven leeg, doelloos, en extreem eenzaam maakt, maar ‘toevallig’ worden vooral de vrijheden van deze ex-vriendin gebruikt om dat te demonstreren.

Houellebecq betwist ‘de fundamentele assumptie van de moderne tijd dat individuele vrijheid leidt tot geluk’ en Baudet is het daar mee eens. Het liberalisme en socialisme willen allebei complete emancipatie van het individu, maar dat is niet goed voor onze samenleving, stellen de heren. Als individu heb je namelijk bepaalde instellingen nodig om een zinvol bestaan te realiseren, zoals “een gezin, een natie, een traditie of misschien een kerk”. En ik maar denken dat ik zelf mag verkennen wat ik zinvol vind. Baudet vervolgt: “Tegenwoordig kan zelfs nieuw leven (in de baarmoeder) gesmoord worden om de vrijheid van het individu niet te verstoren. In Nederland wordt zelfmoord vergemakkelijkt om ervoor te zorgen dat ook hier geen beperkingen zijn voor het individu, zoals de plicht om voor je ouders te zorgen.”

Goed, Baudet vindt dus dat abortus en euthanisie tot de vrijheden behoren die onze samenleving verpesten en ons tot verloren burgers maken. Daar is geen twijfel meer over mogelijk. Ondertussen kopt De Telegraaf: “Baudet zaait verwarring over abortus en werkende vrouwen” en stelt dat het ‘slechts een boekbespreking is’ die ‘niet de standpunten van de partij weergeeft’. Maar als politicus en publiek figuur heb je verantwoordelijkheden, of je die nu wilt of niet. We mogen ons dus wel degelijk zorgen maken.

Het probleem is dat onze vrijheid een fundamenteel recht is en wanneer een immens populair politicus deze vrijheden in twijfel trekt is dat op zijn zachtst gezegd akelig. Baudet zet de morele plicht om voor je ouders te zorgen bijvoorbeeld tegenover zelfbeschikkingsrecht. Een morele kwestie en niet eentje waarvan we vinden dat een politicus er iets over te zeggen heeft. Maar het gaat Baudet juist om die vrijheden en keuzes die we voor onzelf kunnen maken. “Krijgen wat we willen maakt ons niet gelukkig; het maakt ons ongelukkig”, zegt Baudet. Dit zet de deur wagenwijd open voor anderen die ineens iets te zeggen hebben over jouw en mijn levenskeuzes.

Het meest enge aan dit essay is dan ook het schuiven van de schuld en last van al die ongelukkigheid en ellende op één bepaalde groep. Zelfs áls we het een probleem vinden dat we geen gezamenlijke identiteit delen, legt Baudet de last vooral bij één bepaalde groep neer. Een groep die beslist vrijheden gaat verliezen wanneer dit gedachtegoed groeit. En het groeit hard.

Vooral de seksuele en spirituele vrijheid moeten het ontgelden bij Baudet’s inspiratie Houellebecq. Baudet noemt wéér een passage uit het boek over een vrouw; Véronique. “Véronique heeft teveel discotheken en geliefden gekend; zo’n manier van leven verarmt een mens en veroorzaakt soms ernstige en altijd onomkeerbare schade. […] Opeenvolgende seksuele ontmoetingen ondermijnen en vernietigen snel alle mogelijkheden van projectie van een emotionele en romantische soort.”

Zelfs als veel seks emotionele en romantische liefde al ondermijnt, lijken uitgaansgedrag en seksuele partners me toch echt keuzes van Véronique zelf. Veronique wordt daarnaast denk ik ook niet zo graag de les gelezen over haar discotheekbezoek en seksleven door een Franse witte man van 63 (Houellebecq) — of een Thierry Baudet. Zo langzamerhand mag je je inderdaad beginnen afvragen waarom er alleen voorbeelden van vrouwen en hun vrijheden (die hen verpesten, jawel!) genoemd worden in Baudet’s artikel. Stel je voor dat er zou staan: “Rik heeft teveel clubs bezocht en teveel rondgeneukt; daardoor leidt hij nu een leeg leven en is hij niet in staat tot emotionele of romantische liefde”. Hoe ongelukkig Rik daarvan misschien ook is, hij zal niet bepaald blij zijn als we die vrijheden van hem afpakken. Daarnaast zijn er natuurlijk nog een boel Véronique’s en Rik’s die wél gelukkig worden van al deze vrijheden.

Baudet vervolgt: “Wat bemoedigend om eindelijk een moderne schrijver te lezen die het probleem van seks serieus neemt!”. Hij schrijft dat er enige waarheid zit in dat we voorzichtig moeten zijn in het verwerven van amoureuze ervaringen: “seks kan een bedreiging zijn voor intimiteit en liefde”. Zulke uitspraken zijn problematisch omdat Baudet geen psycholoog is, of relatietherapeut. Baudet is een politicus, die daadwerkelijk beslissingen kan maken over onze vrijheden en invloed heeft op ons dagelijkse leven. Op de dag dat het artikel uitkomt staat Forum voor Democratie in de peilingen op zevenentwintig zetels. Bijna 1/5e van de Nederlandse bevolking stemt op een partij waarvan de lijsttrekker seksuele vrijheid een bedreiging vindt voor onze samenleving.

Voordat Baudet conclusies trekt over wat we precies aan al die problemen kunnen doen heeft hij het ook nog over de spirituele vrijheid. Hij heeft het over “een crisis die we allemaal herkennen: we zijn vrij en we zijn blij dat we vrij zijn. Maar we zijn ook verdrietig, fundamenteel ontworteld, altijd wankelend, nooit thuis, nooit veilig”. Met een snel veranderende wereld die momenteel in de fik lijkt te staan is dit niet eens zo’n heftige bewering. Maar dan worden toch weer de zuur verworven vrijheden van vrouwen als voorbeeld genoemd en hoe verschrikkelijk die de wereld wel niet hebben gemaakt.

“Denk aan de emancipatie van vrouwen en de feministische ideologie die hieraan ten grondslag ligt (een favoriet onderwerp in het werk van Houellebecq). De “vrijgemaakte” status van vrouwen wordt meestal gevierd als een van de grote triomfen van de laat-liberale samenleving. Tegenwoordig worden vrouwen vanaf jonge leeftijd aangemoedigd om carrière te maken en financieel onafhankelijk te zijn. Van hen wordt verwacht dat zij de traditionele rol van het ondersteunen van een echtgenoot verwerpen en in plaats daarvan streven naar een “gelijke” relatie waarin “genderrollen” uitwisselbaar zijn.”

Afgezien van de twijfelachtige ‘haakjes’ kunnen we het volgen, toch? Maar dan vervolgt Baudet:

“Maar hoe heeft dit echt voor hen uitgepakt? Wat gebeurt er als ze de dertig naderen? Als ze de hele dag blijven werken, wordt het opbouwen van een gezin buitengewoon moeilijk, zo niet onmogelijk. Dit is de reden waarom vrouwen in de Westerse wereld steeds vaker minder kinderen hebben — als ze die überhaupt hebben. Werk en kinderen beperken dan vaak de beschikbare tijd voor het onderhouden van een geëngageerde relatie, en geliefden die allebei volledige uren werken, kinderen opvoeden en voldoende in elkaar investeren om het huwelijk in de loop van de tijd gezond te houden zijn zeldzaam. Een onvermijdelijk gevolg van dit alles is de demografische achteruitgang van Europa. Een ander resultaat is constant conflict, voortdurende concurrentie — en uiteindelijk vechten, echtscheiding en sociaal isolement — en een nieuwe generatie jongens en meisjes die opgroeien in een dergelijke mismaakte omgeving.”

Het staat er zwart op wit. Thierry Baudet legt de last van kinderen opvoeden bij vrouwen en zegt dat het opbouwen van een gezin moeilijk wordt als de vrouw werkt. Thierry Baudet suggereert dat een goede, liefdevolle relatie moeilijk wordt als de vrouw werkt en geeft de schuld van relatieconflicten aan de werkende vrouw. Thierry Baudet legt de last van ‘demografische achteruitgang’ van Europa bij vrouwen en vindt dat Nederlandse vrouwen kinderen moeten baren om Europa’s identiteit (lees ‘wit’) te behouden, hij noemt later in het essay de “Westerse wil om te leven” — yikes. Vrijheden van de vrouw hebben geleid tot een “onwelwillendheid om te reproduceren” en behalve dat Baudet dat een probleem vindt, legt hij vervolgens de last van een kind krijgen bij vrouwen. En ik maar denken dat ik ook een man nodig had om een ​​kind te maken: silly me. De man wordt in het essay geen enkele keer genoemd, laat staan zijn verantwoordelijkheden, lasten, maar ook zijn vrijheden. Een echte discussie over man-vrouw verschillen die deze lasten en verantwoordelijkheden verdedigen gaat Baudet hier dus ook niet aan.

Baudet vervolgt vrolijk met een citaat over zure feministen uit een ander boek van Houellebecq:

“ze hebben het altijd maar over afwassen en slaagden erin om elke man die ze kenden om te zetten in een impotente, jankende neuroticus. Toen ze dat eenmaal hadden gedaan, was het altijd hetzelfde: ze klaagden dat er geen echte mannen meer waren. Ze maakten het uit met hun vriendjes voor een snelle wip met een macho Latino idioot. […] Hoe dan ook, ze neuken zich een weg door twee of drie mannen, misschien meer als ze mooi zijn, en blijven dan zitten met een kind. Daarna gaan ze jam maken van recepten uit de Marie Claire”.

Vrouwen én mannen, wordt wakker. Dit is hoe Thierry Baudet denkt over vrouwen, feminisme en gelijke rechten. Een politicus die meerdere keren hatelijke quotes gebruikt om de gelijke positie van vrouwen in twijfel te trekken. Een politicus die vrijheden de schuld geeft van alle ellende die we nu ervaren, en deze vrijheid vervolgens van één groep af wil pakken. Onbeschrijfelijk gevaarlijk.

Zelfs als het waar is dat een groot deel van de vrouwen part-time wil werken om hun kinderen op te voeden (iets wat Baudet eerder meermaals benadrukte) wil dat niet zeggen dat alle vrouwen dat willen. Sterker nog: Baudet heeft als politicus helemaal niets te zeggen over wat vrouwen willen: *mensen* hebben de vrijheid om hun leven in te richten zoals ze dat willen en de laatste keer dat ik checkte vielen vrouwen ook onder die categorie. Daarnaast kunnen we ook nog vragen stellen waarom veel vrouwen nog steeds kinderen willen opvoeden en of dat te maken heeft met het opgroeien in een samenleving die hen constant heeft klaargestoomd voor een rol als moeder en ze zich tegelijkertijd niet gerepresenteerd voelen als CEO of minister-president.

Maar zulke rollen zijn volgens Baudet niet voor vrouwen weggelegd. Baudet verlangt naar een tijd waarin we dezelfde waarden en idealen deelden, maar hij vergeet dat — als die tijd al ooit heeft bestaan — we die waarden vooral deelden omdat bepaalde groepen nog vakkundig de mond werd gesnoerd. Behalve de gelijke positie van vrouwen trekt Baudet in het essay ook andere zaken in twijfel, zoals immigratie en “the quasi-religion of climate-change”. Baudet is tegen migratie en voor de Nederlandse identiteit, maar stelt dat wat onze Westerse cultuur kenmerkt, individuele vrijheid, ter discussie. Het is steeds meer een raadsel waarom zijn partij Forum voor Democratie heet, wanneer hij één van de grondslagen van de democratie aanvalt.

Ik ben een vrouw van 28 en ben eerlijk gezegd fucking bang. Sommigen vinden die angst overdreven. Sommigen vinden een mediageile Baudet de energie en aandacht niet waardig. Maar het is te makkelijk om deze opmerkingen af te schrijven als ‘grap’ of ‘slechts een boekbespreking’. Ik dacht dat een jonge vrouw zijn (zeker met een carrière in een mannenwereld) al uitdagend was. Maar in plaats van vechten voor méér gelijkheid moet ik me nu serieus zorgen maken of ik mijn huidige vrijheden überhaupt kan behouden. Vrijheden waar zoveel vrouwen afgelopen decennia (meer dan een eeuw zelfs) keihard voor hebben geknokt. Thierry Baudet vindt namelijk dat, in plaats van mijn proefschrift te schrijven, ik deze vruchtbare jaren beter kan gebruiken om kinderen voor de Nederlandse natie te baren. Dat twintig procent van de Nederlandse bevolking momenteel overweegt om op Baudet’s partij te stemmen is van Handmaid’s Tale achtige proporties. Ik ben bang. Als jij geeft om je vrijheden zou jij dat ook moeten zijn.

Lotte Spreeuwenberg is filosoof in de ethiek en morele psychologie aan Universiteit Antwerpen en was eerder maatschappijleerdocent.

Lotte Spreeuwenberg is filosoof in de ethiek en morele psychologie aan Universiteit Antwerpen en was eerder maatschappijleerdocent.