Biologlar ilk o’simliklar sayyoramizda paydo bo’lish vaqtini aniqladilar

Xloroplastlarning molekulyar analizi, ular protoo’simlik hujayrasida qaysi payt paydo bo’lib qolganligini aniqlashga imkon berdi. Aynan shu unikal hodisa butun sayyoramizning yuz ko’rinishini o’zgartirib yubordi.
Quyosh energiyasini “tutib”, bu energiyani suv molekulalari va karbonat angidrid bilan shakar molekulalariga birlashtirishda o’simliklarga xloroplastlar yordam beradilar. Bu hujayra ichi organellalar qachonlardir “protoo’simlik” tomonidan zabt etilib, borgan sari u bilan ittifoqqa kirishgan sianobakteriyalar, ko’k-yashil suv o’tlarining tanazzulga uchragan va juda uzoq ajdodlari hisoblanadi. Bu g’aroyib simbioz bir tomonni universal resurs manbai, ikkinchi tomonni esa barqaror va himoyalangan yashash joyi bilan ta’minlab berdi.

Proceedings of the National Academy of Science jurnalida chop etilgan yangi maqola mualliflari bu ittifoqning ro’y berishi oni haqida ayrim tafsilotlarini aniqlashtirdilar. Darhaqiqat, hozirgi vaqtgacha aynan qaysi sianobakteriya xloroplast ajdodi bo’lganligi, va hattoki aynan qachon va qay tarzda uning boshqa hujayraga qo’shilishi sodir bo’lganligi aniq emas. Patrisiya Sanches-Barakaldo (Patricia Sánchez-Baracaldo) va uning Bristol unversiteti kasbdoshlari, bir tomondan xloroplastlar biomolekulalari, ikkinchi tomondan sianobakteriyalardagi yig’ilib borgan o’zgarishlarini kuzatib turgan holda “molekular soat" uslubini qo’lladilar. Bunday solishtirish natijasi ularning ajralish vaqtiga ishora berdi. Hodisa 2.1 mlrd yil avval sodir bo’lgan deb tahmin qilinmoqda.
Nazarda, bu hodisa rostdan ham bir martda sodir bo’lib, “ikkilangan” hujayra avlodlariga esa simbioz batamom tugashi uchun yana tahminan 200 mln yil kerak bo’ldi. Xloroplastlar ajdodlari tarkibida bo’lgan oqsillar hossalariga asoslangan holda, ularning uchrashuvi chuchuk suv havzasi sharoitlarida sodir bo’lib, uzoq vaqt davomida barcha o’simliklarning ajdodi hisoblanib kelgan sho’rsevar suv o’tlarining gullab yashashi davri keyinroq, tahminan 1.3 mlrddan so’ng boshlangan.
Asl manba: https://naked-science.ru/article/sci/biologi-vyyasnili-vremya-poyavleniya
