Stoppen met wat je kapot maakt.


Op 22 oktober 2012 stopte ik definitief met drinken, roken en blowen. Ik ben mijn hele volwassen leven hevig verslaafd geweest aan deze middelen, en heb vele pogingen gedaan te kappen. Laat me je uitleggen hoe ik over verslaving denk, en waar wat mij betreft de kansen liggen om ermee af te rekenen.

Als het gaat om het stoppen met een verslaving, is wilskracht de Heilige Graal. Dat is zowel terecht als onterecht, want je hebt het wel degelijk nodig als je ergens mee stopt, maar het is niet wat veel mensen dénken dat het is. Motivatie en wilskracht staan hoog aangeschreven als deugden van de echte winnaar. Veel mensen verdelen de wereld in doorzetters en afhakers, waarbij de laatste categorie altijd smalend nagewezen wordt, want dat zijn zwakkelingen die hun armzalige lot gewoon verdienen. Want niet kunnen volhouden wordt gezien als zwakte.

Ik denk daar compleet anders over.

Ik zie wilskracht als iets wat je al in je moet hebben. Als een talent, of een deugd, of een vermogen. En dat is eigenlijk volstrekt logisch. Wilskracht is namelijk gebaseerd op volhouden. En als je wilt volhouden, kun je niet zonder doorzettingsvermogen. Je hebt wilskracht nodig, om het überhaupt verder te ontwikkelen. Als je van nature niet in staat bent vol te houden, kun je het dus ook niet leren. Dat houd je immers niet vol. Met andere woorden: hoe kun je ooit iets volhouden als je dat vermogen niet al in de basis bezit?

Enfin. Ik heb een grote aanleg voor wilskracht. Mijn hele leven al. Het is een talent dat je kunt ontwikkelen onder de juiste omstandigheden. Doorzetten is het vermogen keer op keer iets te blijven doen of juist te negeren, ook al is de beloning ver weg, en moet je het doen met een soort symbolische worst die ergens onzichtbaar ver voor je hangt. Dat is lastig en vaak ontzettend zwaar, want we zijn allemaal korte termijn-denkers. Alles wat nú een klein beetje goed voelt, pakken we over het algemeen liever op dan wat uiteindelijk structureel veel beter voelt, maar waarvoor we eerst pijn of ongemak zullen moeten verdragen. Daarom is het ook zo lastig om van een verslaving af te komen: elk peukje of wijntje bevredigt metéén, en dat hebben we liever dan die knagende leegte van niet gebruiken waar we doorheen moeten om écht bevredigend resultaat te boeken. Dat is niet slap, maar puur menselijk, en logisch.

Met mijn gave voor uitzonderlijke discipline (gratis gekregen bij mijn genenpakket) heb ik er meerdere malen voor gekozen m’n intense afhankelijkheid aan te pakken. En hoewel dat soms máánden goed ging en ik vele duizenden verleidelijke pogingen van mijn op hol geslagen hoofd wist te pareren, mislukte het uiteindelijk toch steeds weer. Omdat de wilskracht opraakte. Omdat de aanvankelijke euforie van het stoppen verdween. En omdat ik er niet meer tegen kon om keer op keer die stem te horen met zijn sluwe boodschappen, variërend van ‘Tja, echt leuker is je leven niet geworden dus pak toch gewoon een lekker glas man!’ tot ‘Goed bezig, je kunt dus zonder! Nou mag je er wel weer eentje!’.

Uiteindelijk ging ik keer op keer weer overstag. Het was simpelweg niet te doen. Ik had er in die periodes altijd een soort extra leven bij waarin ik de hele dag vocht tegen aandrang, bezwerende gedachten en een leegte die erom schrééuwde gevuld te worden. Het vervelende is namelijk dat motivatie alleen niet genoeg is: je moet doorzien dat de stem die je kwelt en aanzet tot gebruiken niet is wie jij bent, en dan zal zijn macht uiteindelijk uiteenvallen. Je moet op de een of andere manier begrijpen dat je niet dat behoeftige figuur bent waarvan je altijd dacht dat je het was. En dat je simpelweg niets nodig hebt om completer te worden dan je al bent.

Als je er klaar voor bent te stoppen, maakt de methode op zich niet veel meer uit. Er is geen universele oplossing anders was er niemand meer verslaafd en/of zouden mensen niet meer zo massaal terugvallen. Verslaving is in feite nog steeds een raadsel, en om te kunnen stoppen, moet alles kloppen.

Op 22 oktober 2012 was ik er blijkbaar écht klaar voor om de onvoorstelbaar ingewikkelde reis te maken die ontnuchtering heet. Want het betekende niet alleen het doorstaan van talloze ontwenningsverschijnselen en het trotseren van álle vuiligheid die ik mijn hele leven hardnekkig en weinig elegant had vermeden en weggestopt; het betekende vooral een onvoorstelbaar diep onderzoek naar mijn chronische onzeker- en ontevredenheid, en alle misvattingen die ik had over mijn bestaan en de ‘ik’ die ik dacht te zijn.

Om een lang verhaal even samen te vatten: ik kwam terecht in de hel. Maandenlang heb ik geleefd in een wereld waaruit langzaam maar zeker al het licht verdween, mijn energievoorraad volledig opraakte, en een woeste rivier van loodzware pijn en giftige schaamte eindeloos door mijn lichaam kolkte. Terwijl mijn enige en levenslange methode om te dealen met tegenslag en obstakels middelengebruik was, moest ik een compleet nieuwe manier leren om met gruwelijke innerlijke pijn om te gaan. Ik moest nu niet alleen de ellende uit het verleden weerstaan op de meest rauwe manier mogelijk, maar ook nog eens leren omgaan met de stem in mijn hoofd die een steeds reëler verhaal leek te vertellen over gelukzalig wegzinken in een eindeloze hoeveelheid drank. En dat dag na dag, seconde na seconde. Terwijl ik het leven uit me weg voelde glippen. Kortom: ik moest mezelf volledig opnieuw uitvinden, zonder dat ik ook maar énig idee had van hoe dat eruitzag.

By the way: mijn ontnuchtering ging gepaard met een depressie die ik mijn ergste vijand niet zou toewensen. Intense pijn hebben is één ding; leven in het epicentrum van het kansloze gevoel dat je continu kapot gaat is een heel ander verhaal. Ik lag soms dagen in mijn huis op de grond, afwisselend huilend en schreeuwend naar het plafond, omdat ik me van moment tot moment tot in elke vezel realiseerde dat ik het zelf niet meer in de hand had, en dat ik was overgeleverd aan het leven. Ik, Mister Controlfreak, was iedere illusie van macht over mijn wereld kwijt. Het enige wat ik steeds maar kon denken was ‘Waarom overkomt mij dit?’. Er was geen enkele manier meer om de pijn te ontvluchten.

Twee jaar later. Ik ben er doorheen gekomen (misschien overbodig te vermelden, maar ik zeg het toch maar even), en het gaat bijzonder goed met me. Ik heb het volgehouden, ook al was ik minstens tienduizend keer vlakbij een hernieuwde overgave aan de drank of drugs. Niemand is voorbereid op dit soort intense kwellingen, je kunt het niet vooraf leren of oefenen, en ik kon uiteindelijk niets anders doen dan me volledig overgeven. Ik kon niets anders doen dan toegeven dat ik het gewoon niet meer wist en hopeloos verloren was. In die situatie van complete uitputting en kansloosheid, nam mijn instinct het over. Als ik destijds op het punt stond overstag te gaan (vaak) of létterlijk niets meer kon bedenken om voor te leven, was er een minimaal, bijna onvoelbaar vonkje dat me bij de les en overeind hield. Het had geen echte inhoud en was niet gekoppeld aan beloftes of resultaat, maar gaf me het marginale beetje leverage dat ik nodig had om niet voorgoed om te vallen. Ik was inmiddels suïcidaal geworden.

Mijn definitieve stoppen is op zich een mooi en dramatisch verhaal van heldendom en doorzettingsvermogen, duizend keer vallen en opstaan, van de bodem bereiken en daar uiteindelijk zelfs nog doorheen zakken (ook al weet ik serieus niet waar ik de kracht vandaan heb gehaald). Die reis is je reinste boekmateriaal en stof voor een verfilming, maar het heeft me vooral een paar dingen geleerd die ik met je wil delen. Misschien sta je toevallig voor een keerpunt, weet je dat er écht iets moet veranderen in je leven, en helpt dit je een beetje op weg. Dat zou prachtig zijn.

Bijvoorbeeld: stoppen met iets dat je gebruikt om niet te voelen is alleen succesvol als je volledig bereid bent (alsnog) te voelen. Alles wat je ooit hebt weggestopt, en alles wat zich vanaf dat moment aandient. Balen van een gewoonte of een rationele afkeer voelen is simpelweg niet sterk genoeg, helemaal niet als je die gewoonte al jaren met je hebt meegedragen of zelfs denkt dat je die gewoonte bént. Je motivatie moet volkomen oprecht zijn.

Over de mening van buitenstaanders: mensen die een terugval ‘zwak’ noemen hebben zelf nooit een afkickperiode meegemaakt (‘joh, stoppen is gewoon een kwestie van iets niet meer doen!’), of ze zijn daar juist wél doorheen gekomen, maar hebben het idee dat hun volharding een persoonlijke prestatie is die ze superieur maakt. In beide gevallen: fuck ‘em.

Stoppen doe je voor jezelf en iedere Jan Lul die er zijn slappe irreële maakbaarheidsverhaaltje op loslaat moet je keihard negeren.
Stoppen lukt alleen als je inziet, op het allerdiepste niveau, dat doorgaan je niets meer brengt.
Stoppen lukt pas als je de kracht in jezelf weet aan te boren om de periode van twijfel en onrust en heimwee naar jouw middel te kunnen overbruggen, tot je er vanaf bent, tot de rust in jou is weergekeerd. En als het een of meerdere keren mislukt is dat helaas wat er gebeurt, maar ben jij nog geen mislukkeling.
Stoppen is een complex proces waarbij alles precies moet kloppen, ook al kent iedereen wel iemand die op een dag gewoon kapte en nooit meer heeft gebruikt. Maar die iemand zijn wij meestal zelf niet. Nooit, eigenlijk.

Excessief middelengebruik of verslaving heeft volgens mij niet alleen een genetische/erfelijke component, maar ook nog eens een duidelijke leerfunctie. Een verslaving wil je iets duidelijk maken. Het heeft te maken met teleurstelling, gebrek aan eigenwaarde, schaamte, een chronisch gevoel van leegte en allerlei andere emoties die allemaal wijzen naar één hartverscheurende misvatting: dat je niet goed genoeg bent zoals je bent.

Een verslaving is een opeenvolgende reeks pogingen om jezelf compleet te voelen, of op zijn minst de stem in je hoofd die beweert dat het je aan heel veel ontbreekt het zwijgen op te leggen. Een verslaving is een lompe en onhandige poging om niet meer te hoeven voelen, en om niet meer gekweld te worden door zelfverwijt, angst, en diepe gevoelens van incompetentie. Niets om je voor te schamen, want het is gewoon de enige remedie die je tot je beschikking hebt. Het is een systeem dat zichzelf in stand houdt door als enige oplossing van je probleem het probleem tot oplossing te maken. Dit geldt voor alle verslavingen, van alcohol en coke en tabak tot eten/niet eten, seks, shoppen of denken. Want aan dat laatste zijn we zo’n beetje allemáál verslaafd.

Stop vooral met dat waarvan je weet dat het je niks brengt, maar realiseer je heel goed dat het middel zélf uiteindelijk nooit het probleem is. Het zijn de verhalen. De verhalen over dat je het leven niet aan kunt zonder gebruik, dat stoppen je saai en ongezellig maakt, dat je niet meer kunt functioneren zonder, en dat het opgeven van een gewoonte je zogenaamd meer stress oplevert dan de gewoonte zelf. Allemaal gelul, maar wel zó hardnekkig en overtuigend dat mensen na een jaar abstinentie tóch maar een peukje nemen voor de gezelligheid en een paar weken later weer compleet hooked zijn, of na vijftien jaar strikte alcoholonthouding keihard in een delirium duiken. Omdat ze de stem hoorden die vertelde dat het weer tijd was, en vergaten waren wat een asociale, kansloze asshole het is. Mensen vergeten snel, en verslaafden zijn natuurlijk notoir cognitief dissonant.

Stoppen betekent de verhalen doorzien, en je er niet meer door mee laten slepen. Het is het doorprikken van uitermate solide illusies die je in jaren hebt opgebouwd. Of het lukt of niet is helaas nooit te voorspellen. Ik zat ooit een paar maanden in een kliniek waar -naast veel mensen met een psychische stoornis- ook verslaafden verbleven, en iedereen behalve ondergetekende ging uiteindelijk weer overstag. Dat zegt niet veel over die kliniek (die geweldig was), maar alles over de hardnekkigheid waarmee een verslaving aan je blijft kleven. Het vergt een unieke mix van moed, doorzettingsvermogen, timing en inzicht om te stoppen, plus een shitload aan geheime ingrediënten. Alles moet kloppen, anders wint de stem in je hoofd die nu eenmaal moeiteloos en vooral heel creatief steeds weer blijft doorkomen met redenen om tóch weer die sigaret op te steken, die ene snuif of dat glas whisky te nemen, of jezelf weer fanatiek uit te hongeren. En die stem met zijn ondermijnende suggesties is legendarisch geduldig.

Maar één ding: vervloek die stem niet, want dat brengt je niet verder. Ruzie maken met de ideeën in je hoofd zorgt voor weerstand en weerstand resulteert meestal weer in gebruik om te ontspannen of te vluchten (omdat je geen andere methode weet). Realiseer je dat al die verhalen in je hoofd slechts pogingen zijn je onderuit te krijgen, vanuit elke insteek en mogelijke invalshoek, en dat iedere poging je wil te breken vanzelf stopt als je je er niet tegen verzet maar ‘m ziet voor wat hij is: een radeloze suggestie van een op hol geslagen denksysteem. Het verlangen wordt zwakker, en zwakker, tot het uiteindelijk zijn dwingende kracht verliest.

Als het voor jou tijd is om af te rekenen met een afhankelijkheid, zal het je lukken. Dat kan moeiteloos gaan, misschien met wat ups and downs, of, zoals in mijn geval, terwijl je maandenlang vlak langs de afgrond schuifelt. Maar als het moment daar is dat je eindelijk doorziet dat je verslaving niet is wie jíj bent, zullen wilskracht en hulp en inzicht zich aandienen in precíes de mate die je nodig hebt.

En als het voor die tijd mislukt, is er geen enkele reden om jezelf dat kwalijk te nemen. Niemand zal er ooit bewust voor kiezen verslaafd te zijn, dus als je nog wat langer afhankelijk blijft is dat gewoon wat het is. Kut. Jammer. Naar. Vervelend. Zonde. Whatever. Maar geen persoonlijke nederlaag. Jezelf verwijten dat je gefaald hebt is op geen enkele manier constructief, sterker nog: het zal de berg schaamte die je waarschijnlijk tóch al voelt en die vaak de katalysator van de verslaving is, alleen maar groter maken, en het verlangen naar het middel aanwakkeren.

Dus stop met je verslaving als je er klaar voor bent, maar stop vooral ook meteen met het idee dat je gefaald hebt als het niet lukt. Geloof de verhaaltjes niet meer.

Heel veel succes.

Like what you read? Give MarnixAmsterdam© a round of applause.

From a quick cheer to a standing ovation, clap to show how much you enjoyed this story.