De man, de overgang

De man zit in de overgang. Het schijnt zomaar ineens te gebeuren, maar het betekent in dit geval dat het allang aan de gang is. Ongeveer 80% van alle mannen die de menopauze nadert heeft klachten die bij deze lastige fase horen, zoals opvliegers en nachtelijk zweten. Mannen praten niet graag over die kwaaltjes, maar de symptomen zijn veel voorkomend. 
 Hier volgt een opsomming van de meest gehoorde overgangsklachten die mannen ervaren.
 
 -Broze nagels
 -Aanhoudende twijfel
 -Een opgeblazen gevoel 
 -Prikkelbaarheid
 -Stemmingswisselingen
 -Slapeloosheid
 -Pijn in de borst
 -Paniekstoornissen
 -Het gevoel dat alle oude overtuigingen niet meer passen in onze huidige tijd
 -Angst
 -Depressie
 
 De overgang die in gang is gezet, gaat ertoe leiden dat ‘man’ binnen nu en afzienbare tijd niet meer dan een woord is. Een woord dat niet langer strookt met een eenduidige betekenis. En zo’n woord verliest aan daadkracht, aan impact, aan weerklank. Zo’n woord wordt een gulden in een wereld waarin de euro inmiddels is ingevoerd als wettelijk betaalmiddel. 

 Want vroeger, toen de mannen van nu nog jongens waren of misschien nog niet eens waren verwekt, toen betekende man nog iets.
 
 Laten we die oude man een naam geven. Laten we hem Joop noemen. We kennen allemaal een Joop. We zijn wellicht zelfs door hem opgevoed. 
 
 Wanneer Joop thuiskwam, ging het gezin aan tafel. Als Joop aan het woord was, zwegen zijn vrouw en kinderen. Wanneer Joop de laatste gehaktbal op zijn bord kwakte, zei niemand daar iets van. Wanneer Joop een racistische opmerking maakte, wees niemand hem terecht. ‘Zo is Joop,’ zeiden ze al schouderophalend. ‘Recht voor z’n raap.’ 
 Na die twee gehaktballen en de zelfvoldane opmerking die onbestraft bleef, slenterde Joop richting de bank. Joop bepaalde op welke zender de televisie was afgestemd. Joop keek graag naar SBS6.
 Laten we zeggen dat ik Joop’s jongste zoon was. Ook ik kreeg graag naar SBS6. Ook ik at graag gehaktballen.

Gedurende de jaren ’90 zond SBS 6 twee dingen uit. Programma’s waarin nietsvermoedende voorbijgangers werden overgehaald mensonterende dingen uit te voeren in ruil voor duizend gulden en eindeloze herhalingen van jaren ’80 klassiekers zoals Brooke Shields-vehikel The Blue Lagoon. De laatste werd ongeveer eens per maand op zaterdagavond rond 12 uur uitgezonden. Ik prees mezelf op zaterdagavonden dan ook gelukkig met het rijk gevulde sociale leven van mijn ouders. Mijn moeder bracht haar weekenden meestal bridgend door, Joop hing God weet waar uit.

The Blue Lagoon vertelt het verhaal van twee jonge kinderen die na een schipbreuk stranden op de idyllische kust van een tropisch eiland dat toebehoort aan Fiji, alhoewel ik niet meer weet of dat in de film ook wordt benoemt. In de films die op SBS6 werden herhaald was de aanduiding ‘tropisch eiland’ meestal specifiek genoeg. Bovendien wisten de kinderen Emmeline en Richard natuurlijk zelf ook niet waar ze terecht waren gekomen, op welk strand het onverbiddelijke zeewater hun jonge kinderlijven had uitgespuugd. 
 In de eerste tien minuten van de film is de scheepskok er ook bij, maar die overlijdt al snel onder dubieuze omstandigheden. Als ik het me goed herinner zuipt hij zichzelf dood. Voordat hij dat doet, heeft hij als enige volwassene de twee nog wel wat basisregels mee: Hij vertelt de twee welke bes ze vooral niet moeten eten en aan welke kant van het eiland ze niet terecht moeten komen. 
 Na zijn dood wordt die tweede regel al snel gebroken. Emmeline en Richard, wat ik overigens nog steeds belachelijke namen vindt voor twee kinderen, verhuizen als een echte Adam en Eva naar dat deel van het paradijs dat hun werd ontzegd.
 Van die kok weet ik de naam niet meer. Hij is dan ook niet belangrijk: zijn afwezigheid is van belang. Want niet alleen leren de twee kinderen met de dood omgaan, ze worden dankzij zijn overlijden volledig aan hun lot overgelaten. 
 De kijker is daardoor getuige van een puur, coming of age-liefdesverhaal. Home Alone meets Expeditie Robinson meets The Catcher in the Rye. Een jongen en een meisje ontwikkelen zich buiten de samenleving tot man en vrouw. De vraag is: bestaat mannelijkheid en vrouwelijkheid nog wel als er geen vaders, moeders, broers en zussen, vriendjes en vriendinnetjes in de buurt zijn? Wat betekent een jongen of meisje zonder Bart Smit en K3, zonder Barbies en Bobs de Bouwers? 
 
 Het antwoord is: natuurlijk bestaat die tweedeling nog. Mannelijkheid en vrouwelijkheid zijn sociale constructies, maar ze zijn wel degelijk gebaseerd op biologische verschillen. Het streven zou ook niet moeten zijn van dat onderscheid af te willen. Wat we moeten doen is de ruimte tussen de al bijna uitgeholde woorden ‘man’ en vrouw’ verkennen. Het is tussen die twee werelden namelijk een feest. 

 Voor de meeste jongetjes van mijn leeftijd die zonder ouders met een zak chips op schoot naar deze B-film keken was Richard een rolmodel. 
 Hij leert vissen en parelduiken, hij bouwt een soort huis waar Brooke Shields en hij kunnen schuilen als het regent, hij wordt kwaad op Brooke Shields wanneer dat nodig is, hij is gespierd, capabel, hij zorgt voor Brooke Shields nadat ze op een steenvis trapt, hij blijkt viriel genoeg een kind bij Brooke Shields te verwekken zodra ze weer beter is, hij is de gedroomde jager en verzamelaar, en boven alles één die het zichzelf allemaal aanleert: Een stok pakt en er zonder moeite een speer van maakt. En met die speer dan weer een vis vangt en die vis dan weer boven een eigengemaakt vuur bereid.

Dat zagen de meeste kijkers. De jongens, meisjes, mannen en vrouwen zagen The Blue Lagoon en kregen een stuk Hollywoodpropaganda te zien dat onze afgebakende ideeën over gender bevestigt. Ze zagen de held en de vrouw in nood, de halfgod en de nimf.
 Voor mij vervulde Richard een heel andere rol. Hij was niet de ideale hunter gatherer, niet de gedroomde overlever, geen Hercules. 
 Richard was voor mij, wat Brooke Shields voor de meeste andere jongetjes was: een lustobject.
 
 Zes jaar geleden werd ik voor het eerst meneer genoemd door de verkoopster van de kiosk op Eindhoven Centraal. Ik bleef verbouwereerd achter met een kaasbroodje en flesje spa rood. Ik had niet zozeer moeite met het woord omdat ik mezelf nog te jong vond voor een dergelijke benaming, ik was gewend dat meneer iemand anders was, en diep van binnen dacht ik dat meneer ook altijd iemand anders zou blijven. Het woord kwam me net zo vreemd en onjuist voor als het woord mevrouw. Het was gereserveerd voor mensen als Joop of Wim Kok, of Joost Prinsen. Dat zijn meneren.
 
 Toen ik in het kader van deze avond nadacht over mannelijkheid en wat het voor mij heeft betekent, ontdekte ik dat ik masculiniteit nooit echt serieus heb genomen. Ik ontweek het net zo hard als de mannenafdeling van de H&M. Een plek waar voor mij simpelweg niets te halen viel. 
 Van jongs af aan wist ik al dat ik voor mijn volwassenwording niets hoefde af te kijken bij mannen. Niet dat mijn vader zo’n slecht voorbeeld was. Hij was geen Joop, al pakte hij wel altijd de laatste gehaktbal. Dat hele manzijn moest ik zelf uit zien te vinden. Het was overigens nog maar de vraag of ik een man wilde worden. Nee, ik wilde mens worden. En dat mens worden keek mijn jongere zelf veel liever af bij vrouwen. 
 
 Ik vond vrouwen vele malen interessanter, empathischer, spitsvondiger, gevoeliger dan mannen. Ik vond ze meer eigen, meer oprecht. Vrouwen waren in mijn ogen charmanter, subtieler verrassender, slimmer, kraniger en vriendelijker.
 Ik kan niet zeggen dat mijn liefde voor vrouwen wordt versterkt door mijn lustgevoelens voor mannen, maar ik kan wel toegeven dat mannen in mijn hoofd niet veel meer vervulde dan lijfelijke verlangens. 
 
 Als je queer bent, betekent dat dat je algemeen geaccepteerde constructies tegen het licht houdt, bevraagt, kantelt, in twijfel trekt. 
 Althans, ik geloof dat queers die kans krijgen, omdat we immers al buiten de kaders vallen die de maatschappij voor ons heeft uitgezet. Het is onze taak de wereld uit te dagen. 
 
 Zolang het woord man of meneer nog iets betekent, zal de nieuwe man, verder moeten denken dan Joop. Want mannen als Joop maken in de VS 95% uit van de gevangenen. 72% van de volwassenen die vermist raken heten Joop, 87% van de mensen die op straat leven ook. De kans dat Joop verslaafd raakt aan alcohol of drugs is drie keer zo groot als dat een vrouw dezelfde kant op gaat. 
 In de VS behoren vier van de vijf mensen die zelfdoding plegen tot het mannelijke geslacht. Voor mannen onder de vijfendertig jaar is zelfmoord de meest voorkomende doodsoorzaak. In Nederland plegen mannen twee keer zo vaak zelfmoord als vrouwen. Toch worden veel minder mannen behandeld voor depressie of suïcidale neigingen, omdat Joop niet zegt wat hem bezighoudt, want Joop heeft nog een gehaktbal in zijn mond. 

 Die overgang waar ik het in het begin over had, de menopauze die wordt gekenmerkt door nachtzweten en breekbare nagels, die komt precies op het juiste moment. Het geeft de man de ruimte zijn rol opnieuw te definiëren en af te kijken van de vrouw.

Mannen als Joop horen nu al decennia lang over hun privilege. Het wordt nu tijd dat privilege om te zetten in zelfonderzoek. 
 Dus mannen, druk de vrouw tegen de borst. Lees boeken die door vrouwen zijn geschreven. Kijk films die door vrouwen zijn gemaakt. Luister naar vrouwen. Bel met ze. Vraag ze eens naar hun mening. Spiegel hun gedrag. Leer van hun kwetsbaarheid. 
 En pas de grootste les toe die ik van vrouwen heb mogen leren: durf zacht te zijn!

One clap, two clap, three clap, forty?

By clapping more or less, you can signal to us which stories really stand out.