Baba Museum พิพิธภัณฑ์ ที่ฉันเฝ้ารอ

Max Journey
Sep 17, 2015 · 3 min read

เมื่อกล่าวถึงจังหวัด “ภูเก็ต” คงไม่มีใครไม่รู้จัก เพราะเป็นจังหวัดทางภาคใต้ของประเทศไทย ที่เป็นแหล่งท่องเที่ยวที่มีชื่อเสียงโด่งดังไปทั่วโลก จนได้รับสมญานามว่าเป็น “ไข่มุกแห่งอันดามัน” ที่มากไปด้วยทรัพยากรทางธรรมชาติอันงดงาม จนชาวต่างชาติพูดติดปากว่า ถ้ามาภูเก็ต คุณจะได้สัมผัสครบทั้ง Sea Sand Sun นั่นก็คือ น้ำทะเลใส หาดทรายขาว และแสงแดดในวันฟ้าสวย แต่ที่จะไม่พูดถึงไม่ได้เลย ก็คือ ประวัติศาสตร์ ประเพณีและวัฒนธรรมอันเก่าแก่ และมีเอกลักษณ์ของภูเก็ต เช่น วัฒนธรรม “บาบ๋า”

วัฒนธรรม “บาบ๋า” (Baba Culture)

และเมื่อพูดถึงวัฒนธรรม “บาบ๋า” หลายคนคงมีคำถามขึ้นมาในใจแล้วล่ะว่า “บาบ๋า” คืออะไร? โดยคำถามนี้ ก็ได้รับการไขข้อสงสัย โดย ผศ.ปราณี สกุลพิพัฒน์ ผู้รอบรู้เรื่องศิลปวัฒนธรรม ประวัติศาสตร์ของภูเก็ต และท่านก็เป็นบาบ๋าโดยกำเนิด ได้คลายความสงสัย พร้อมกับให้ความรู้ว่าแท้จริงแล้ว “บาบ๋า” ก็คือ ลูกผสมที่เกิดจากพ่อเป็นชาวจีนกับแม่ที่เป็นคนท้องถิ่น การเรียกลูกผสมจีนกับคนพื้นเมืองนั้นในมาเลเซีย ก็ใช้เรียกว่า “บาบ๋า” เช่นเดียวกัน แต่มีส่วนที่แตกต่างคือชาวมาเลเซียจะเรียกลูกผสมผู้หญิงว่า ยอนย่า (Nyonya) ส่วนลูกผสมผู้ชายเรียกว่า บาบ๋า (Baba) แต่สำหรับชาวภูเก็ตจะเรียกรวมทั้งหญิงและชายที่เกิดจากพ่อจีนแม่ไทยว่า “บาบ๋า” ทั้งหมด

ซึ่งคำบอกเล่าข้างต้น ก็ได้สอดคล้องกับคำกล่าวของ นพ.โกศล แตงอุทัย ที่ปัจจุบันท่านดำรงตำแหน่ง นายกสมาคมเพอรานากันภูเก็ต และรองนายกเทศมนตรีนครภูเก็ต ได้เคยกล่าวถึง “บาบ๋า เพอรานากัน” ในนิตยสาร ภูเก็ตบูลเลทิน (Phuket Bulletin) เมื่อฉบับเดือนตุลาคม พ.ศ.2551 ไว้ว่า คำว่า “เพอรานากัน” นั้นเป็นภาษามาเลย์ แปลว่า “ผู้ที่เกิดในท้องถิ่น” หมายถึง ลูกครึ่งที่เกิดจากชาวจีนแต่งงานกับชาวท้องถิ่นที่เป็นมาเลย์หรืออินโดนิเซีย หากเป็นชายเรียกว่า “บาบ๋า”(Baba) เป็นหญิงเรียก “ยอนย้า” (Nyoya) ในประเทศสิงคโปร์ มาเลเซีย นิยมใช้ “เพอนารากัน” ในการเรียกกลุ่มชน ต่างกับในจังหวัดภูเก็ต ที่เรานิยมเรียกคำว่า “บาบ๋า” หมายถึงกลุ่มชนและเรียกทั้งชายและหญิงว่า “บาบ๋า” ทั้งสิ้น แต่อย่างไรก็ตาม ถือว่ามีที่มา คือ เป็นลูกครึ่งชาวจีนเช่นกัน การใช้คำว่า “เพอรานากัน” จึงเพื่อเป็นภาษาสากลไว้ติดต่อกับเพื่อนบ้านชาวเอเชียตะวันออกเฉียงใต้เป็นสำคัญ

ทั้งนี้ นพ.โกศล ยังได้กล่าวถึงเอกลักษณ์ของ”บาบ๋า” ไว้อีกว่า มีหลายสิ่งที่แสดงความเป็นเอกลักษณ์ของบาบ๋า เพอรานากัน ไม่ว่าจะเป็นการแต่งกาย ภาษา สิ่งก่อสร้าง เป็นต้น แต่ต่างก็แสดงถึงจิตวิญญาณของผู้รักความเจริญ ความก้าวหน้าและความสงบ เป็นลักษณะของสังคมที่ยึดถืออุดมคติแบบตะวันออก แต่ในปัจจุบัน หากพูดในภาษานักการตลาดตะวันตก บาบ๋า เพอรานากัน เปรียบเสมือน แบรนด์ ชนิดหนึ่ง ที่ใช้ในการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมได้ดี ส่งเสริมรายได้เข้าจังหวัดและประเทศไทยเราอีกทางหนึ่ง เป็นการท่องเที่ยวที่ไม่ก่อมลภาวะต่อสิ่งแวดล้อมและไม่ทำลายทรัพยากรธรรมชาติ อีกทั้งยังเป็นการเชิดชูเอกลักษณ์อันงดงามของชาวภูเก็ตในอดีตอีกด้วย


แหล่งท่องเที่ยวเชิงประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมของจังหวัดภูเก็ต

ถ้าจะกล่าวถึงแหล่งท่องเที่ยวเชิงประวัติศาสตร์และวัฒนธรรม โดยเฉพาะ วัฒนธรรม “บาบ๋า” ในจังหวัดภูเก็ต ก็คงหนีไม่พ้น “พิพิธภัณฑ์ภูเก็ตไทยหัว” ที่มีการจัดแสดงเรื่องราวประวัติศาสตร์ ความเป็นมาของชาวจีนฮกเกี้ยนที่เดินทางมายังภูเก็ต ความเชื่อ วิถีชีวิตประเพณี ศิลปวัฒนธรรม ความสัมพันธ์ระหว่างชาวจีนกับชาวภูเก็ตตลอดจนประวัติของโรงเรียนภาษาจีนไทยหัวซึ่งเปิดการเรียนการสอนมากว่า 60 ปี ส่วนอีกแห่งก็คงจะเป็น “บ้านชินประชา” ซึ่งเป็นบ้านเก่าแก่สไตล์ชิโน-โคโลเนียล (การผสมผสานระหว่างสถาปัตยกรรมแบบจีนและยุโรป) ที่สร้างขึ้นเป็นแห่งแรกของเกาะภูเก็ต มีอายุกว่า 100 ปี เป็นบ้านของตระกูล ตัณฑวณิช ผู้เป็นเจ้าของได้อนุรักษ์ตัวอาคารและเครื่องเรือนเครื่องใช้ต่างๆ ในบ้านไว้เป็นอย่างดี โดยมีความมุ่งหวังให้สถานที่แห่งนี้เป็นพิพิธภัณฑ์ที่มีชีวิต ที่แสดงถึงประวัติศาสตร์ความเป็นมาของภูเก็ตผ่านการใช้ชีวิตของผู้คนชาวภูเก็ต ในช่วง 100 ปีที่ผ่านมา

พิพิธภัณฑ์ภูเก็ตไทยหัว

บ้านชินประชา


Baba Museum

แต่นอกเหนือจากแหล่งท่องเที่ยวทั้ง 2 แห่งข้างต้นแล้ว ทางสมาคมเพอรานากันภูเก็ต ร่วมกับ ชมรมวิชาชีพสถาปัตยกรรมแห่งภูเก็ต และเทศบาลนครภูเก็ต ระดมทุน 50 ล้าน เพื่อบูรณะอาคารชาร์เตอร์ดแบงค์–อาคารสถานีตำรวจตำบลตลาดใหญ่ สร้างเป็น “พิพิธภัณฑ์บาบ๋าเมืองภูเก็ต เฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ” โดยมุ่งหวังให้คนรุ่นหลัง-นักท่องเที่ยว ได้ศึกษาความเป็นมาของวัฒนธรรมบาบ๋า-เพอรานากัน ของเมืองภูเก็ตในอดีต

การบูรณะอาคารธนาคารชาร์เตอร์ด และ อาคารสถานีตำรวจตำบลตลาดใหญ่ บริเวณถนนภูเก็ต ซึ่ง อาคารเก่าทั้งสองนับเป็นอาคารประวัติศาสตร์ เนื่องจากเป็นธนาคารแห่งแรกที่ตั้งขึ้นในภูมิภาคนี้ประมาณปี พ.ศ.2450 สมัยรัชกาลที่ 5 มีอายุเก่าแก่มากกว่า 100 ปี ซึ่งเทศบาลนครภูเก็ตได้รับมอบอาคารดังกล่าวจากสำนักงาน ธนารักษ์พื้นที่ภูเก็ตมาแล้ว ตั้งแต่วันที่ 5 เมษายน 2550 เพื่อปรับปรุงเป็นพิพิธภัณฑ์ในย่านเมืองเก่าภูเก็ต

แต่ด้วยข้อจำกัดในเรื่องของงบประมาณ ทำให้ทางเทศบาลยังไม่สามารถดำเนินการได้ สมาคมเพอรานากันภูเก็ต จึงร่วมกับ ชมรมวิชาชีพสถาปัตยกรรมแห่งภูเก็ต เสนอตัวเข้ามาเพื่อร่วมปรับปรุงอาคารแห่งนี้ให้เป็นพิพิธภัณฑ์ที่พร้อมเปิดให้บริการแก่ประชาชนและนักท่องเที่ยว รวมทั้งเป็นแหล่งทัศนศึกษาที่สำคัญในย่านเมืองเก่า จังหวัดภูเก็ต แต่ที่ผ่านมา ยังติดปัญหาเรื่องของงบประมาณ ทำให้เกิดความล่าช้าในการดำเนินงาน ที่มีแผนว่าจะแล้วเสร็จตั้งแต่ปี 2553 ประกอบกับรายละเอียดในการบูรณะอาคารประวัติศาสตร์ทั้ง 2 แห่ง ที่จำเป็นต้องอาศัยผู้เชี่ยวชาญในการดำเนินงานทั้งในส่วนของการออกแบบและการปรับปรุง โดยยึดหลักวางผังการจัดแสดงและการใช้งานใหม่ให้สอดคล้องกับรูปแบบและข้อจำกัดของอาคารเก่า เพื่อให้มีผลกระทบหรือเกิดการดัดแปลงอาคารให้น้อยที่สุด


ความคืบหน้าในการดำเนินงาน “Baba Museum” (กันยายน 2558)

ปัจจุบัน (กันยายน 2558) การดำเนินงานในส่วนของโครงสร้างอาคารมีความคืบหน้าไปมาก จนคาดว่าจะสามารถเปิดให้ชาวภูเก็ตและนักท่องเที่ยวที่เดินทางมายังจังหวัดภูเก็ต ได้เข้าชมได้ภายในปี 2559 นี้

ซึ่งหากว่าโครงการนี้ดำเนินการแล้วเสร็จ ก็จะส่งผลให้ “พิพิธภัณฑ์บาบ๋าเมืองภูเก็ต เฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ” เป็นสถานที่รวบรวมสิ่งของที่เกี่ยวข้องกับเมืองภูเก็ตในสมัยอดีตที่ผ่านมา ทั้งในส่วนของโบราณวัตถุ เครื่องใช้เก่าแก่ที่หาชมได้ยากในปัจจุบัน หนังสือเรียบเรียงหลักฐานทางประวัติศาสตร์ ที่สะท้อนถึงความสัมพันธ์ของชาวภูเก็ตและชาวปีนัง ที่เดินทางติดต่อกันเพื่อค้าขายแร่ดีบุก อาหาร และ สินค้าต่างๆ จนก่อให้เกิดการแลกเปลี่ยนด้านอื่นๆตามมา เช่น การศึกษา การเมืองการปกครอง จนกลายมาเป็นวัฒนธรรมบาบ๋า-เพอรานากัน อันเป็นเอกลักษณ์เฉพาะของเมืองภูเก็ต อีกทั้งยังเป็นสถานที่สำหรับเรียนรู้วัฒนธรรมของสังคมภูเก็ตในสมัยอดีต อย่างยั่งยืนแก่คนรุ่นหลัง ตลอดจนส่งเสริมให้เป็นแหล่งท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมที่สำคัญของจังหวัดภูเก็ตควบคู่กับแหล่งท่องเที่ยวย่านเมืองเก่าถนนถลาง ในอนาคตต่อไป

“พิพิธภัณฑ์บาบ๋าเมืองภูเก็ต เฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ”

ที่ตั้ง: ทั้งสองตึกอยู่ตรงหัวมุม ถนนพังงา ตัดกับ ถนนภูเก็ต ต.ตลาดใหญ่ อ.เมือง จ.ภูเก็ต

Written by

Start-up Diary

Welcome to a place where words matter. On Medium, smart voices and original ideas take center stage - with no ads in sight. Watch
Follow all the topics you care about, and we’ll deliver the best stories for you to your homepage and inbox. Explore
Get unlimited access to the best stories on Medium — and support writers while you’re at it. Just $5/month. Upgrade