6 Cách Đơn Giản Sau Sẽ Giúp Bạn Thua Trong Thế Thắng

Hình thành tư duy đúng đắn sẽ giúp bạn đối mặt với sự thất bại.

Bạn có tin rằng những người thành công đều tài năng do thiên phú? Hay bạn có cho rằng tài năng được xây dựng và hoàn thiện theo thời gian?

Cách bạn trả lời câu hỏi này không chỉ chi phối quan điểm của bạn về người khác. Nó còn phản ánh cách bạn nhìn nhận bản thân. Và quan trọng hơn, nó đóng một vai trò then chốt trong cách bạn giải quyết thứ “tai ương khó tránh khỏi” trong cuộc sống, đó là: Thất bại.

Với tư cách là một nhà văn, tôi thấu hiểu tột cùng nỗi đau của bạn khi chứng kiến mọi sự nỗ lực cao cả đều thất bại và bị người ta loại bỏ nhiều đến thế nào. Cứ mỗi khi đặt bút viết, dù đó là tiểu thuyết, một bài báo cộng tác, hay bài blog này, tôi đều khiến bản thân biết mở lòng đón nhận sự bác bỏ của người khác. Chắc chắn rồi, tôi nghĩ mình có thể chỉ việc viết ra câu chuyện của mình và giấu chúng trong một ngăn kéo mà tôi sẽ chẳng bao giờ mở ra xem lại — sau cùng, đây chính là điều mà nhà văn J. D. Salinger làm sau khi ông không cảm thấy hài lòng về cuốn sách nổi tiếng của mình: Catcher in the Rye (Bắt trẻ đồng xanh) — tuy nhiên, hầu hết các nhà văn đều không đồng tình với lựa chọn này và tôi cũng vậy. Các nhà văn sáng tác không chỉ bởi vì chúng tôi muốn bày tỏ câu chuyện mà còn bởi chúng tôi muốn chia sẻ nó với mọi người (và ta hãy đối mặt với sự thực, đó là một vài trong số chúng ta muốn kiếm vài đồng nhuận bút nhờ sáng tác). Điều tương tự cũng đúng đối với bất kỳ ai chia sẻ nghệ thuật hoặc tác phẩm của mình với thế giới. Tuy nhiên, chia sẻ chắc chắn sử khiến ta mở lòng đón nhận sự bác bỏ nhiều hơn. Rất nhiều là đằng khác.

Sự bác bỏ và thất bại rất đau đớn, cho dù bạn đang đứng đâu trên con đường sự nghiệp. Tuy nhiên, nó rõ ràng tổn thương hơn khi bạn mới bước chân vào nghề. Đó là bởi lính mới sẽ dễ hiểu nhầm việc họ bị từ chối chính là một dấu hiệu cho thấy họ không có kỹ năng và tài năng cần thiết để thành công trong nghề. Vì vậy, bị từ chối không phải là điều duy nhất khiến ta tổn thương nhất. Mà chính là cách chúng ta hiểu về việc bị từ chối. Nếu một cây viết trẻ nhìn nhận thất bại như một dấu hiệu cho thấy họ thiếu kỹ năng, họ sẽ thấy tổn thương như bị đâm một nhát vào tim vậy.

Giờ, trở lại với câu hỏi ban đầu. Cuộc tranh cãi về việc liệu những người thành công nhờ tài năng thiên phú hay nhờ rèn luyện đã nổ ra qua hàng thế kỷ. Thí dụ, khi nói về liệu những nhà văn xuất sắc do thiên bẩm hay do khổ luyện, gần như toàn bộ các nhân vật làng văn đều tham gia tranh luận về vấn đề này. Nhà văn Jack Kerouac bày tỏ trong bài viết nhan đề Nhà văn thiên bẩm hay khổ luyện? năm 1962, cho rằng “5000 nhà văn tốt nghiệp đại học có thể phóng tác trong vòng một ngày tháng Sáu ở Dublin năm 1904, hoặc sáng tác trong những giấc mơ, nhưng sẽ không bao giờ làm nên kiệt tác như [James] Joyce đã làm được: Đơn giản, bởi ông ấy sinh ra là để viết văn.” Mặt khác, nhà văn Ralph Waldo Emerson lại cho rằng, “Mọi nghệ sĩ trước tiên đều phải là một kẻ nghiệp dư.”

Tuy nhiên, dù chúng ta có thể dễ dàng hoán đổi giữa “nhà văn xuất sắc” với “vận động viên xuất sắc”, “doanh nhân thành đạt” hoặc thậm chính “những người thông thái”, thì trong bất kể lĩnh vực gì, câu hỏi vẫn nguyên xi. Liệu tài năng là thứ gì đó mà người ta sinh ra đã có? Hay nó chỉ là thứ mà họ phát triển thông qua rèn luyện và làm việc chăm chỉ?

Giờ nếu bạn định về phe với Kerouac (nhà văn Mỹ tiên phong của thế hệ Beat) và cho rằng mọi người sinh ra đã vốn có tài, thì bạn đang sở hữu thứ mà các nhà tâm lý học gọi là: tư duy cứng nhắc. Bạn định quy chụp những thứ như trí tuệ, khả năng thể thao, và đúng vậy, cả tài năng văn chương, là những phẩm chất tự nhiên được cài đặt sẵn trong bộ não. Dù con người sinh ra đã có tài năng hay không, thì họ cũng chẳng thể làm gì nhiều để thay đổi nó. Từ quan điểm này, thành công ắt phải đến khá dễ dàng. Nếu bạn phải làm việc hết mình để thành công, thì có lẽ bạn sinh ra đã không tài năng đến thế và bạn cần phải tìm kiếm một con đường sự nghiệp khác.

Tuy nhiên, nếu bạn theo phe Emerson (nhà văn, nhà thơ, triết gia người Mỹ, đi đầu trong chủ nghĩa Tiên nghiệm) và cho rằng tài năng được hình thành nhờ nỗ lực không ngừng và rèn luyện, thì bạn sở hữu một tư duy tiến bộ. Bạn nhìn nhận tài năng như là một thứ đang liên tục được lập trình và nâng cấp trong bộ não. Kết quả là, các kỹ năng của bạn luôn biến hoá và có thể được cải thiện. Từ góc độ này, thành công không bao giờ đến dễ dàng và nỗ lực luôn là điều bắt buộc.

Vậy, tư duy nào tốt hơn?

Nếu chúng ta nhìn vào các bài viết khoa học về chủ đề này, ta sẽ thấy hàng đống nghiên cứu khẳng định con người với tư duy tiến bộ sẽ có khả năng đương đầu với thất bại và sự bác bỏ tốt hơn. Đó là bởi những người với tư duy cứng nhắc hiểu thất bại là dấu hiệu cho thất họ không có kỹ năng và năng lực cần thiết để thành công ( và họ sẽ không bao giờ thành công). Kết quả là, khi những người với tư duy cứng nhắc bị từ chối, họ sẽ trở nên tê liệt trước thất bại và thường bỏ cuộc.

Những người với tư duy tiến bộ sẽ hiểu thất bại theo một cách hoàn toàn khác. Đối với họ, thất bại cho thấy họ chưa nỗ lực hết mình. Vì vậy, khi những người có tư duy tiến bộ bị bác bỏ, thay vì chui vào vỏ bọc của mình. Họ làm việc thậm chí còn chăm chỉ hơn, điều này, đổi lại, làm gia tăng cơ hội thành công trong tương lai của họ. Những người tiến bộ nhìn nhận việc bị khước từ và thất bại không chỉ là một phần không thể thiếu trong cuộc hành trình mà còn là một lợi thế. Đối với họ, việc bị từ chối là ngọn lửa họ dùng để mài giũa các kỹ năng mình trở nên cứng rắn hơn.

Do những người với tư duy tiến bộ sẽ ít khi bỏ cuộc sau thất bại, họ có xu hướng thành đạt hơn. Đó là tin tốt nếu bạn vốn có tư duy tiến bộ; nhưng là tin xấu nếu bạn không có tư duy tiến bộ. Tuy nhiên, dưới đây là một số thông tin hữu ích dành cho tất cả mọi người. Nghiên cứu cho thấy bạn có thể thay đổi tư duy của mình. Trái với quan điểm chung (và trái với những gì mà những người có tư duy cứng nhắc tin vào), bộ não làm mới liên tục bằng cách loại bỏ những lối mòn kém hiệu quả và bổ sung những phương pháp mới (thuật ngữ chuyên ngành cho đặc trưng dễ thay đổi này đó là “neuroplasticity” (Tính dẻo của nơ ron)). Vậy theo khoa học thần kinh, chúng ta đều có thể cải thiện các kỹ năng của mình miễn là chúng ta sẵn lòng thực hành nó.

Vậy ta cùng xem xét nhé. Nếu bạn muốn ngừng khiến mình tê liệt bởi thất bại và sự từ chối, thì sẽ có ích nếu bạn chịu đón nhận tư duy tiến bộ. Nhưng làm thế nào? May cho bạn, tôi đã có 6 gợi ý khoa học sau:

1. Lưu Tâm tới Cuộc Đối Thoại Với Bản Thân và Phản Bác nó

Bước đầu tiên trong việc giải quyết mọi vấn đề đó là xác định nó. Vì vậy, điều đầu tiên bạn cần phải làm đó là thay đổi tư duy của bạn nhằm xác định khi nào bạn đang sa đà theo tư duy cứng nhắc. Thí dụ, một nhà văn tuổi trung niên (như tôi) có thể bị từ chối đến lần thứ n và nghĩ rằng, “Có lẽ mình đã quá già để có thể bắt đầu sự nghiệp cầm bút.” Tuy nhiên, nếu tôi nhắc nhở chính mình rằng đây chính là anh “tư duy cứng nhắc” đang phát ngôn, tôi sẽ phản bác lại bằng lý luận, “Rồi một lần nữa, anh không bao giờ là quá già để học một kỹ năng mới,” hay “Rất nhiều nhà văn xuất sắc đã khởi đầu sự nghiệp ở tuổi tôi hoặc thậm chí muộn hơn.”

2. Chú trọng vào Quá trình, không phải vào Kết quả

Tôi là người đầu tiên thừa nhận rằng khi bị từ chối, tôi chỉ muốn vung hai tay lên trời mà than, “tôi đã phí bao nhiêu thời gian vào việc vô ích. Thật là vô nghĩa!” Nhưng rồi tôi lại tự nhắc nhở rằng “thất bại” chỉ là cụm từ khác cho từ “học tập”. Thậm chí nếu kết quả không như tôi mong muốn, tôi vẫn học hỏi từ quá trình. Nhà văn Kristin Hannah đã nêu ngắn gọn nguyên lý này một cách rất hay, đó là “chẳng quan trọng nếu bạn đang cố gắng tiêu thụ cuốn đầu tay hay cuốn sách thứ 50 của mình, hoặc bạn đang cố định nghĩa lại sự nghiệp của mình, hoặc bạn đang cố tái thiết lại những gì mình làm, mọi việc luôn có khó khăn. Sẽ luôn có những kẻ xấu tính, và sẽ luôn dễ dàng hơn khi bạn hoặc bỏ cuộc hoặc theo đuổi con đường ít khó khăn nhất hoặc bạn viết những thứ sẽ trở thành lời đáp đơn giản cho câu hỏi thành công vào lúc đó. Những kỹ năng đó bạn hình thành khi còn là một nhà văn chưa được công chúng biết đến — sự kỷ luật, sự cống hiến của bạn — tôi cho rằng tất cả chúng đều giữ bạn ở mức rất ổn định nếu bạn tiếp tục tiến lên và dịch chuyển từ một nhà văn mới vào nghề thành một nhà văn viết thuê và rồi đến cây bút tiểu thuyết chuyên nghiệp.” Vậy nên tôi nhắc nhở bản thân rằng những thứ mình làm sẽ giúp tôi xây dựng sự nghiệp viết lách, bất kể kết quả xuất bản sách ra sao.

Hãy làm điều tương tự khi bạn trải qua thất bại. Hãy nhắc nhở bản thân rằng một ngày nào đó trong tương lai khi cuối cùng bạn cũng bứt phá, bạn sẽ đem theo bên mình một kho kỹ năng (trong đó có cả kỹ năng “mặt dày”) để giúp bạn chèo lái sự nghiệp mình.

3. Khám phá Sức mạnh của cái Chưa biết

Nhằm giúp học sinh đón nhận óc tiến bộ, một trường cấp 3 ở Chicago đã thực hiện một bước đi quyết đoán. Họ bỏ điểm F (điểm trượt) trong hệ thống tính điểm của mình. Khi học sinh trượt môn, thay vì nhận một con F, các em được nhận một điểm Chưa đạt. Vì vậy, lần tiếp theo bài làm của bạn bị đánh trượt, đừng hiểu nó như là minh chứng cho thấy bạn không có kỹ năng. Thay vào đó, hãy nhắc nhở bản thân rằng ý nghĩa của việc đó, đó là bạn chưa đủ kỹ năng. Hãy để ý làm sao sự bổ sung một từ có thể thay đổi nghĩa cả câu và truyền tải một thông điệp đầy hy vọng.

4. Mở Rộng Tâm Trí

Chỉ học những gì mà bộ não của bạn có thể thay đổi là đủ để làm mới tư duy của bạn. Một nghiên cứu tìm ra rằng giáo dục trẻ em về khả năng thay đổi của bộ não dẫn chúng đến việc tiếp nhận tư duy tiến bộ, thúc đẩy động lực của trẻ, và giúp các em kiên trì hơn trước thất bại. Bạn có thể làm điều tương tự khi tìm kiểm từ “neuroplasticity” (tính dẻo của nơ ron) trên google. Hoặc tốt hơn nếu chưa làm, bạn có thể xem buổi nói chuyện trên TED của anh bạn đồng nghiệp và chuyên gia tư duy tiến bộ của tôi, anh Carol Dweck. Và bạn cũng có thể tìm kiếm những dẫn chứng về tính dẻo của nơ ron trong cuộc sống của chính mình bằng cách suy nghĩ về một kỹ năng hoặc một sở thích mà bạn từng kém và giờ bạn đã thành thạo.

5. Tập Trung vào Nguyên Nhân Bên Trong cho những Mục Tiêu mà Bạn Theo Đuổi

Những người với tư duy cứng nhắc thèm khát sự công nhận của người khác bởi đó là cách duy nhất họ có thể khẳng định tài năng của mình. Họ muốn chứng tỏ tài năng của mình, thay vì cải thiện nó. Tuy nhiên, nếu lý do chính mà bạn muốn thành công là để được người khác công nhận (hoặc trở nên giàu có, điều này cũng đòi hỏi sự công nhận từ người khác), bạn đang trói mình vào một thế giới tự đầy đoạ. Vì vậy, khi cú đau không thể tránh khỏi mà sự bác bỏ gây ra, hãy nhắc nhở bản thân đó là bạn là những gì bạn muốn làm, trước tiên, là bởi bạn yêu mến chúng. Bởi bạn khao khát được làm thế. Người ta nói rằng một nhà văn chân chính viết, bất kể có nhận được sự công nhận hay không. Điểu tương tự cũng đúng đối với gần như mọi mục tiêu bạn theo đuổi, miễn là bạn theo đuổi nó bởi vì bạn yêu nó.

6. Khen Ngợi Người Khác cho những Nỗ Lực của họ

Cùng với việc thay đổi óc tư duy của mình, bạn nên cân nhắc lan toả và thay đổi óc tư duy của những người xung quanh bạn. Khi một đứa trẻ đem về nhà một điểm A trọn vẹn và bố mẹ nó nói, “Wow, con thật là thiên tài,” họ đang không biết mình đang khuyến khích đứa trẻ tiếp nhận tư duy cứng nhắc. Thay vào đó, nếu bố mẹ nó nói, “Wow, con chắc hẳn đã học bài rất chăm chỉ trên lớp,” họ sẽ khuyến khích một tư duy tiến bộ. Nghiên cứu cho thấy việc khen ngợi đứa trẻ cho những nỗ lực của chúng (thay vì tài năng thiên bẩm) giúp chúng đương đầu với thất bại và cải thiện khả năng của chúng. Vì vậy, lần tới bạn khen ai đó cho thành công của họ — dù đó là một đứa trẻ hay người lớn — hãy nhấn mạnh nỗ lực của họ, thay vì tài năng.

Đón nhận tư duy tiến bộ cần sự luyện tập. Tuy nhiên, nếu bạn thực hiện theo những lời khuyên trên, bạn có thể giải phóng mình khỏi nỗi lo sợ bị chỉ trích và từ chối. Giờ đây, điều đó không có nghĩa lần bị từ chối tiếp theo bạn nhận được sẽ không đau lòng — thậm chí những nhà văn và diễn viên thành công nhất cũng vẫn cảm thấy bực bội khi họ bị phê bình — song, điều đó có nghĩa giờ đây ta cảm thấy bớt tổn thương hơn khiến khi bị từ chối. Và quan trọng hơn, nó có nghĩa việc bị từ chối sẽ không còn là một trở ngại trên con đường đi đến thành công của bạn.

Hãy nhớ bạn không bị giới hạn bởi những gì bạn có thể làm. Bạn chỉ bị giới hạn bởi những gì bạn nghĩ mình có thể làm (hoặc không thể). Điều quan trọng chính là tư duy của bạn.

— — — — —

Tác giả: Melissa Burkley Ph.D.

Link bài gốc: Six Simple Tips for Overcoming Failure

Dịch giả: Nguyễn Việt Phương — ToMo — Learn Something New

(*) Bản quyền bài dịch thuộc về ToMo. Khi chia sẻ, cần phải trích dẫn nguồn đầy đủ tên tác giả và nguồn là “Dịch Giả: Nguyễn Việt Phương — Nguồn: ToMo — Learn Something New”. Các bài viết trích nguồn không đầy đủ, ví dụ: “Theo ToMo” hoặc khác đều không được chấp nhận và phải gỡ bỏ.

(**) Follow Facebook ToMo — Learn Something New để đọc các bài dịch khác và cập nhật thông tin bổ ích hằng ngày!

(***) Trở thành Cộng tác viên, Thực tập sinh Part-time tại ToMo để rèn luyện ngoại ngữ và đóng góp tri thức cho cộng đồng tại: http://bit.ly/ToMo-hiring