Geld helpt de kunst (om zeep)

Een korte cursus

Dit artikel verscheen eerder in Tijdschrift Boekman nr. 65, winter 2005

Een kunstenaar is ongedurig. Als je een idee hebt, blijft het knagen totdat het is uitgevoerd. Omdat er steeds nieuwe ideeën komen, popelt het voortdurend van binnen, en vechten de plannen om uitvoering. Het is namelijk pure verspilling als dat wat in je hoofd zit niet geboren kan worden. Er is te veel in de wereld om op te reageren, om te verbeteren, om tegenin te gaan, om toe te voegen. Te veel gelegenheden om de mensen de oren te openen, de blik te verruimen, de gedachten te prikkelen.

Om niet gefrustreerd te raken door alle gemiste kansen, moet je vastberaden te werk gaan. Niet achter het Idee van de Dag aanhobbelen, of als een razende alles een beetje gaan doen, maar weten waar je heen wilt, wat daarbij de obstakels zijn, en hoe de obstakels uit de weg geruimd kunnen worden.

Daarom een korte cursus:

Wat is je doel?

A: Je ding doen

Wil je vooral lekker bezig zijn, en daarbij met rust gelaten worden? Dan is kunst vaak therapeutisch of prettig, en het houdt de praatjesmaker of zonderling van de straat. Je kunt rustig aansluiten en wordt vanzelf met zo nu en dan een subsidietje zoet gehouden. Fijn om gezellige mensen te ontmoeten tijdens premières en openingen.

Hier heb ik eigenlijk niet veel advies voor; recht zo die gaat zou ik zeggen…

B: de wereld redden

Kunst is de nar van de samenleving. Onschendbaar, prikkelend, door een zekere gekte in staat door te dringen tot achter het vangnet van de ratio. Kunst kan het starre losser wrikken, dialogen versnellen, uitelkaargedreven culturen in oog- en oorcontact brengen. Dit is niet alleen nuttig, dit is essentieel en er is haast bij.

Daarvoor hieronder mijn advies:

Wat zijn de obstakels?

1: tijd

Een kunstenaar is in tijdnood. Als je wilt reageren op de wereld om je heen, en de dialoog aan wilt gaan met je publiek, moet je bij de pinken blijven. Veel kunstenaars zijn niet bij de pinken, maar bij een sloot met oude koeien.

2: impact

Kunst bestaat bij de graad van haar overdracht. Als er niemand kijkt of luistert, bestaat er misschien wel een object, maar geen kunstwerk. Daarom moet je zorgen dat je werk impact heeft. Veel kunstenaars laten hun werk niet inslaan omdat ze alleen aan de bom denken, en niet aan het vliegtuig.

3: roest

Om houvast te krijgen bij het beoordelen van kunst, wordt kunst vooral met kunst vergeleken. De kwaliteit wordt afgemeten aan kunstwerken die eerder en voor een andere situatie gemaakt zijn. Pas als kunstenaars zich niet op laten fokken door de genialiteit van de gestorven meesters en niet persé werk voor de eeuwigheid willen maken, kan hun werk weer gaan praten.

4: schoonheid

Doordat kunst groot geworden is als verfijnde esthetiek en nog steeds graag wil dienen als vermaak voor de bovenlaag, wil kunst nog steeds graag mooi zijn. Een kunstenaar moet zich bewust zijn dat schoonheid heel sterk werkt om de aandacht te krijgen en het kunstwerk een ingang te geven bij de toeschouwer, maar dat het ook verslavend is, en af kan leiden van de kern van het werk.

5: activiteit

Niemand zit op een nar te wachten, hij wordt ook niet ingehuurd of besteld, maar is er gewoon. Er is geen plekje voor hem gereserveerd, geen rekening met hem gehouden. Hij zal daarom uit zichzelf op de mensen af moeten stappen, en botweg in moeten breken in de bestaande orde. De kunstwereld lijkt soms een opvanghuis voor klagende narren die niet begrijpen waarom ze steeds geen opdracht krijgen.

6: verleiding

De nar staat niet op de loonlijst, en al eet hij misschien soms stiekem een hapje mee, hij redt zichzelf en bedelt niet. De nar die mee aan tafel wil zitten, mag dat pas als hij belooft heeft geen verontrustende vragen meer te stellen en alleen een beetje gitaar te spelen.

Wat is de oplossing?

Bij 1: zorg dat je hulp krijgt. Investeer in mensen die het maakproces kunnen helpen versnellen. Maak een goede balans tussen het maken van het eerstvolgende werk en het versnellen van het creatieproces op de lange termijn.

Bij 2: als het idee gaat lukken, bezuinig dan nooit op manieren het werk naar buiten te brengen. Veel mensen vinden het genant om aandacht te trekken, maar kunst ontkent zichzelf als het niet om aandacht vraagt.

Bij 3: kunst is geen object, maar stroom in de hoofd van de waarnemer. Laat daarom je oude werk los als het niet meer vonkt. Je verleden is je grootste last. Bewaar alleen wat strikt noodzakelijk is om jezelf soms geloofwaardig te maken. Veel kunstenaars koesteren platgerold gras en poep als aandenken van een onvergetelijke nacht.

Bij 4: vorm is duur. Je idee is essentieel. Investeer daarom alleen in buitenkant wanneer het idee over die buitenkant gaat, en hou het simpel als het idee niets meer nodig heeft. Geef je publiek ingang, maar geen uitweg in de schoonheid van een werk.

Bij 5: Onbegrip voor een ongerealiseerd idee is geen onrecht. Naar iets onbekends is geen vraag. Je moet opdrachtgevers voor blijven, zelf het initiatief nemen en niet gaan zitten afwachten. Eerst iets maken, dan pas verkopen. Hiervoor moet je met geld durven gooien, lang voordat je er iets voor terug kan zien.

Bij 6: ga alleen commerciëel als het nodig is voor je idee. Durf vooruitstrevend werk te maken, ook voor heel voorzichtige opdrachtgevers. Liever dat je werk een keer wordt geweigerd, dan dat je kostbare tijd besteedt aan iets dat niet relevant is.

Of je met mijn tips snel rijk wordt weet ik niet. Een kunstenaar heeft een complexe relatie tot geld. Het kan helpen, maar ook veel verstoren.

A single golf clap? Or a long standing ovation?

By clapping more or less, you can signal to us which stories really stand out.