TRIZ-SuField Analizi

Prof. Dr. Metin O. Kaya

Altschuller 1970'in ortalarında yeni bir problem çözüm tekniği olan Madde-Alan (Substance-Field) veya kısaca SuField analizi ve bununla beraber kullanılan 76 standart çözümü ortaya atmıştır. Bu teknik, problemi çözmek için çelişkileri ortaya koyup daha sonra da çözme yoluna gitmez. Bunun yerine sistemdeki eksikleri, zararları arama ve çözüm önerme, sistemde bazı parametrelerin ölçülmesi, aranması ve son olarak da sistemin evriminin bulunmasını amaçlar.

Bir problemi madde-alan tekniğiyle çözebilmek için öncelikle problemin grafiksel gösterimi elde edilir. Bu gösterimde iki madde ve bunlar arasında etkileşim (field) çizilir. Başka kaynaklarda farklı tariflere rastlayabilirsiniz (örneğin: object-tool-energy triangle), ama sonuçta hepsi aynı yere varacaktır. Madde (substance) denilince aşağıda görüldüğü gibi her şey olabilir. Field (alan) ise tabloda verilmiştir.

Su (Subject-Cisim) : Çivi,Klavye,Gemi…

Field (Alan): Mekanik, Kimyasal, Termal, Manyetik…

Su-Field Yönteminin Uygulanması

Aşağıdaki şekilde görüldüğü gibi, teknik sistemin öncelikle Su-field modeli oluşturulur. Bu Su-field modeline karşı gelen çözüm, 76 Standart Çözüm arasından seçilir. Bu standart çözümün fiziksel karşılığı bulunur. Bu aşamalar için gerekirse beyin fırtınası kullanılabilir.

Evvelden de belirtiğimiz gibi çözümden önce teknik sistemin grafik modeli çizilmelidir. Aşağıda minimum model resmi görülmektedir. Mavi ve kırmızı renkli yuvarlaklar madde(nesne)’yi gösterir. Bu iki madde arasındaki alan(field) F ile gösterilirken, aşağıdaki ok ilişkinin durumunu gösterir. Aşağıdaki sağa yönlenmiş ok S2'nin S1 üzerine F alanı uyguladığını gösterir. İki nesne arasındaki çizgi noktalı, dalgalı, oksuz vb olabilir. Farklı kaynaklarda farklı gösterimlere rastlayabilirsiniz.

Aşağıdaki resimlerde S2'nin S1 üzerine etki durumu gösterilmiştir. Aradaki etkileşim (field) F ile belirtilmiştir. F harfi mekanik, kimyasal vb etkiyi (alan) temsil etmektedir. Aradaki ilişki faydalı etki, zararlı etki, aşırı etki vb şeklinde olacaktır.

Su — Field Model Örnekleri

Örnek 1

Ahmet, arkadaşına soğuk bir içecek ikram etmek istediğinde içeceklerin buzdolabının dışında kaldığını farkeder. Hemen buzluğa koyup soğumasını bekler. Ancak aradan 15 dakika geçmesine rağmen içeceklerin yeterince soğumadığını farkeder.

Su-Field modelini çiziniz

Örnek 2

Ocak ayında bazı illerimizde sıcaklık 0° nin altına düşmektedir. Bu durumda boru içindeki su donduğu için genleşmekte ve borunun çatlamasına neden olmaktadır.

Su-Field modelini çiziniz

Örnek 3

Ayşe piknik için sandviç hazırlamaktadır. Sandviçleri bıçak ile keserken elini yaralar.

Su-Field modelini çiziniz

76 Standart Hakkında Özet Bilgi

Su-field modelini çizdikten sonra ilgili standart araştırılıp bulunacaktır. Burada çok kısa bilgi verilmiştir. Tüm standart en alttaki bağlantıda bulunabilir. Standartların ortaya çıkarılması, aşağıdaki grafikten de görüldüğü gibi 10 sene içinde gerçekleşmiştir.

Yöntemin Uygulama Örnekleri

Problem 1

Kumlu bir bölgede tarım fırsatlarının iyileştirilmesi istenmektedir. Boru sistemi ile, mevcut su alana geniş bir şekilde dağıtılmaktadır, ancak buna rağmen bitkilerin büyümesi çok yavaş olmaktadır. Ne yapılmalıdır ?

Adım 1: Kumlu bölgede bitkilerin büyüme hızını arttırmak istiyoruz. Bitkiler uygun bir şekilde sulanmalarına rağmen besinsel gereksinmeleri uygun bir şekilde karşılanamamaktadır.

Adım 2: Bitki ile toprak arasında yararlı ama yetersiz kimyasal alan bulunmaktadır. Modelimizi çizelim.

Adım 3: Su-Field etkileşiminin pozitif etkisini iyileştirmek için 76 Standart Çözümde Sınıf 1.1’e bakılır. En uygun standartımız 1.1.2’dir. Bu aşama tecrübe gerektiren kısımdır.

Adım 4: Kavramsal çözümden pratik sonuç elde edebilmek için özel durumu gözönüne almamız gerekir. Ek maddeyi gerek kuma gerekse bitkiye ekleyebiliriz. Bizim problemimizde kuma ek madde eklenecektir?

Kuma gübre eklendiğinde bitki ile olan kimyasal etkileşim iyileşir.

Problem 2

Bilimsel bir deney için, hassas ölçekte 0.01 mm kalınlığında (aluminyum folyodan yapılmış) bir kaç bin disk bir araya getiriliyor. Ancak bu ince aluminyum disk yığınını tornalamaya çalıştığımızda eğilme ve kenarlarından yırtılmalar gözlemleniyor.

Tornalarken yırtılmayı nasıl önleriz ?

Adım 1

Diskin kesilmesi yararlı bir eylem iken, hasara uğraması zararlı bir eylemdir.

Adım 2

Adım 3

Çözüm

Diskler içi su dolu bir kaba konulup dondurulur. Buz bloğu içindeki diskler zarar görmeden tornalanırlar.

İlgili Yazılar

TRIZ-76 Standarts