Fotograaf Anton Kusters over zijn succes

‘Blijf gewoon fucking hard werken!’

Het eerste fotoboek door Anton Kusters. ©Anton Kusters

In 2011 kwam de toen nog redelijk onbekende Limburgse fotograaf Anton Kusters in de aandacht met een opmerkelijke fotoreeks. Hij had twee jaar lang een Japanse gangsterfamilie gevolgd om ze in beeld te brengen. De collectie die daaruit voortvloeide werd gebundeld in het boek Odo Yakuza Tokyo (De maffia van Tokyo). Nu is hij bezig met opnieuw een boeiende reeks. The Blue Skies Project toont de lucht bekeken vanuit alle resterende concentratiekampen. Het begon allemaal in studentenstad Leuven, waar Anton zijn studies Politieke Wetenschappen afmaakte aan de KULeuven.

Yakuza

Een reclameposter van de expositie in Genk. ©Anton Kusters

Al meer dan 100 jaar worden de Japanse steden geteisterd door de Yakuza. Met meer dan 80.000 leden zijn ze de grootste criminele organisatie ter wereld. De Yakuza bestaat echter niet uit één geheel. Ze is opgesplitst in verschillende rivaliserende families, de zogenoemde kumi’s.

Het is één van die kumi’s die Anton Kusters twee jaar lang volgde. Hij kwam op het idee toen hij samen met zijn broer in een café in Tokyo zat. Hij vond dat hij niet vaak genoeg zijn broer kon bezoeken, die er woont. Ze zochten dus samen naar een reden om Anton vaker in Japan te krijgen. Wanneer er vervolgens een goed geklede man binnenkomt en enkele beleefde woorden wisselt met de barman om dan weer weg te gaan, blijkt dat het om een Yakuza-lid gaat.

Een Yakuza-lid toont zijn typerende tattoos. ©Anton Kusters

Het is barman Taka die Anton in contact brengt met de Yakuza. Taka regelt een eerste ontmoeting. Er volgen nog 10 maanden van onderhandelingen vooraleer de Yakuza-bazen Anton voldoende vertrouwen om hem inkijk te geven in hun cultuur en hun leven. Wanneer er uiteindelijk een contract wordt opgesteld, moet Anton dit plechtig en buigend overhandigen aan drie Yakuza-bazen. Er is echter nog een sinistere voorwaarde. Antons broer en barman Taka moeten met hun leven garant staan voor het contract. Anton moet dus zijn eigen broer als onderpand geven om het project te kunnen realiseren.

Anton moet zijn contract al buigend aanbieden aan drie Yakuza-bonzen. ©Anton Kusters

Magnumfotograaf

Als kind krijgt Anton een fototoestel. Aanvankelijk gebruikt hij het enkel om er wat mee te spelen. Later begint hij ook gerichter dingen te fotograferen. Nu omschrijft hij die momenten echter als ‘zich een beetje amuseren met een fototoestel’.

Ik besloot in Leuven om een cursus fotografie te gaan volgen aan het STUK. Voordien was ik op een minder intense manier bezig met fotografie. Ik amuseerde me gewoon thuis met mijn camera. Op dat moment had ik totaal geen idee wat het zou kunnen beteken om fotograaf te zijn. Dat is eigenlijk pas later gekomen.’

Anton op de expositie van zijn boek. ©Jean-Pierre SWIRKO

Na de cursus fotografie in het STUK valt het allemaal een beetje stil voor Anton. In 2006 beslist hij het toch terug op te pikken door lessen te volgen aan de Stedelijke Academie voor Schone Kunsten in Hasselt. Na drie jaar in die opleiding, vindt hij echter dat het allemaal nog steeds niet snel genoeg vooruit gaat. In plaats van het vierde jaar aan de academie te starten, trekt Anton naar de Verenigde Staten. Hij heeft zich ingeschreven voor een workshop van Magnumfotograaf David Alan Harvey.

‘Dat moment heeft alles op zijn kop gezet, maar op een goede manier. David heeft mij de ogen geopend. Daar heb ik pas echt beseft wat fotografie juist is, wat het allemaal betekent. En dan heb ik het niet puur over het visuele, maar over alles wat daarrond hangt. Ik kreeg het gevoel dat ik voorheen enkel bezig was geweest met een mooie foto te maken. Achteraf besefte ik veel meer dat het gaat om zelfstandig zijn, verhalen vertellen en niet gewoon over foto’s maken. Die workshop heeft voor mij veel ten goede veranderd.’

Yakuza-bazen worden behandeld als koningen door hun lijfwachten. ©Anton Kusters

STROOM

De luchtfoto’s vanuit concentratiekampen geven de fotoreeks een abstract karakter. ©Anton Kusters

In 2013 dient Anton een dossier in bij de provincie Limburg met zijn nieuwe project Heavens. De provincie reikt in totaal 65.000 euro uit aan jonge Limburgse talenten van wie ze de projecten het steunen waard vindt. De financiële steun die zo’n STROOM-beurs inhoudt, dient vooral om onderzoek van jonge kunstenaars mogelijk te maken. Het project is ondertussen omgedoopt tot ‘The Blue Skies Project’ en omvat een verzameling foto’s van de lucht, genomen vanuit verschillende concentratiekampen.

‘Ik diende mijn dossier bij de provincie in met de gedachte: “kijk, ik denk dat het misschien wel de moeite waard is om mij als Limburgse fotograaf te steunen met het grote project waaraan ik nu ga beginnen.’

‘De STROOM-beurs is een soort van onderzoeksteun. Ik heb zo’n twee jaar geleden een beurs ontvangen om onderzoek te kunnen uitvoeren. In het geval van The Blue Skies Project ging dat dan om onderzoek naar het aantal concentratiekampen dat nog overblijft. De beurs was een aanzet tot dat onderzoek. Het is immers nog steeds bezig. Dat er nog zo veel concentratiekampen zijn, had ik op dat moment niet durven denken.’

Concentratiekampen

Op de vraag vanwaar Anton die fascinatie voor concentratiekampen nu juist haalt, reageert hij een beetje verrast. Het is een project dat hij moet doen, voor zichzelf. Hij beschouwt het niet als een fascinatie. Het gaat hem er meer om dat hij steeds een persoonlijke insteek kan geven aan zijn projecten. In dit geval via zijn grootvader, die net niet gedeporteerd werd tijdens de Tweede Wereldoorlog.

‘De nazi’s zijn in 1943 bij mijn grootvader thuis binnengevallen. Hij is toen net op tijd kunnen vluchten langs het dak. Ik heb hem jammer genoeg nooit kunnen vragen waarom de nazi’s toen juist bij hem binnenvielen. Hij is zeven jaar geleden overleden, dat was nog voor ik er iets van af wist. Ik heb hem dus nooit kunnen vragen waarom de SS in Sint-Truiden specifiek op zijn deur is komen bonken. Dan moet hij toch ergens op een lijst hebben gestaan.’

Anton is het nooit te weten gekomen en bleef dus met veel vragen achter. Op dat moment vond hij dat hij minstens kon proberen te begrijpen waar de holocaust over gaat. Hij besloot alle concentratiekampen die nog resten te bezoeken. Dat is de manier waarop het project gegroeid is en hij is er naar eigen zeggen niet rouwig om.

‘Dat maakt het allemaal gewoon nog interessanter.’ 
Odo Yakuza Tokyo ©Anton Kusters

Doorbraak

Er zijn natuurlijk nog veel jonge talenten die hopen door te breken. Iemand als Anton Kusters kan voor hen een belangrijk rolmodel zijn. Hoe is hij nu kunnen doorbreken? Wat maakt hem anders dan alle andere Limburgse fotografen?

‘Daar valt zo veel belangrijks over te zeggen dat je het onmogelijk kan samenvatten in één zin. Ik kan er wel een van de belangrijkste dingen uitpikken.’

Ira Glass is een bekende Amerikaanse radiomaker. (bron: Barclay Agency)

‘Om dat uit te leggen, baseer ik mij op wat Ira Glass, een bekende Amerikaanse radiomaker, daarover zegt. Op een bepaald moment ben je als artiest redelijk goed in wat je doet. De werken die je maakt als schrijver, fotograaf of filmmaker zijn oké. Als je dan naar de groten der aarde kijkt, zie je echter het verschil tussen jouw werk en wat zij maken. Vanaf dan ben je niet meer tevreden met je eigen werk. Je wil eigenlijk verder kunnen. Dat is het moment dat de meeste mensen opgeven. De oorzaak daarvan is dat ze niet snappen dat ze nog heel veel moeten ploeteren om te geraken waar die groten zijn. Ze denken omdat ze het verschil kunnen zien en herkennen, dat ze het ook zelf kunnen.’

‘Dat is de grootste fout die de meeste mensen maken. Je moet uiteindelijk nog altijd proberen zo veel mogelijk — en liefst zo publiek mogelijk — fouten te maken en heel veel te doen. Je moet blijven fouten maken en steeds blijven doorgaan. Dat is de enige manier om op het punt te komen waar je wil geraken.’

‘Ik heb bijvoorbeeld nog steeds het gevoel dat ik mijn camera niet fatsoenlijk kan bedienen. Ik zit immers veel liever in die situatie dan dat ik een “gearjunkie” zou zijn met tonnen materiaal, maar dat ik niets te vertellen heb. Een camera kan je altijd leren bedienen, daar kan je op oefenen.’

Een voorbeeld uit het boek ‘Rich and Poor’ van Jim Goldberg. (bron: Blue Sky Gallery)

‘Je moet het wel doen, je kan niet gewoon een beeld bekijken van Jim Goldberg (een iconische Amerikaanse fotograaf) om dan te zeggen: “dat is inderdaad wel knap, ik wou dat ik ook kon.” Dat gaat niet, je kan er niet geraken op die manier.’

Een laatste tip die hij wil meegeven aan aspirant-artiesten: ‘blijf gewoon fucking hard werken!’ Dat laatste zegt hij wel nog met een glimlach, je moet het natuurlijk graag blijven doen.

Michiel Suls

Like what you read? Give Michiel Suls a round of applause.

From a quick cheer to a standing ovation, clap to show how much you enjoyed this story.