Hisse Senedi Yenir Mi?

Önceki yazımda yatırımcıların borsayla nasıl tanıştığına değinerek piyasa hakkında küçük bir giriş yapmıştım ve bu yazıma Sermaye Piyasalarına Hoş Geldiniz başlığı atmıştım. Aslında yazıya başlık atarken “Mali Piyasalar” terimini kullanacaktım ama orta ve uzun vadeli hisse senedi yatırımcısı olduğum için “Sermaye Piyasaları” başlığını kullandım. Bu yazıda piyasalara değindikten sonra hisse senetleri özelinde bazı piyasa terimlerine yer vermek istiyorum. Önce bu terimleri açıklayayım.

Mali Piyasa parasal işlemlerin üst başlığıdır ve kabul gören tanımı şu şekildedir: “Bir ülkede fon kullananlar ile fon arz edenler arasında fon akımları düzenleyen kurumlar, akımı sağlayan araç ve gereç­ler ile bunları düzenleyen hukuki ve idari kurallardan oluşan yapıya mali piyasa denir.” İşleme konu finansal ürünlerine ve bu ürünlerin vadesine göre bakıldığında Mali Piyasa ikiye ayrılır.

a) Para Piyasası: Kısa vadeli fon arz ve talebinin işleme konu olduğu piyasadır. Likit, vadesi bir yıldan az olan kısa vadeli yatırım araçlarının bulunduğu piyasadır. Bu piyasadaki vadeler çoğunlukla bir yıldan kısadır.

b) Sermaye Piyasası: Orta ve uzun vadeli fon arz ve tale­binin işleme konu olduğu piyasadır. Hisse senedi ve devlet tahvili gibi orta ve uzun vadeli yatırım araçlarının yer aldığı piyasadır.

Piyasaları kısaca tanıdıktan sonra bu piyasalarda işlem gören bazı ürünleri de sizlerle paylaşayım. Para piyasasının başlıca finansal ürünleri: hazine bonoları, finansman bonoları, mevduat sertifikaları, repo, varlığa dayalı menkul kıymetler, banka mevduatları,… Sermaye piyasasının başlıca finansal ürünleri: hisse senetleri, tahviller, gelir ortaklığı senetleri, kar ve zarar ortaklığı senetleri, katılma intifa senetleri, … Görüldüğü üzere mali piyasalarda işleme konu bir çok finansal ürün var ancak ben yoğun olarak Borsa İstanbul’da yatırım yaptığımdan hisse senedi özelinde yazıma devam ediyorum.

Borsa İstanbul’da yatırım yapmak isteyen bireysel yatırımcının hisse senedi alım-satım yapabilmesi için, önce bir aracı kurumda yatırım hesabı açtırması gerekir. Aracı kurumlar için ileride farklı yazılarım olacak…

Hisse senedi: Anonim ortaklıklar tarafından çıkarılan, şirket sermayesine katılımı temsil eden ve yasal şekil şartlarına uygun olarak çıkarılan kıymetli evraktır. Borsamızda bir adet hisse senedinin (bir payın) nominal değeri 1,00TL’dir. Örnek vermek gerekirse 25.000.000 TL sermayeli bir şirketin 1,00TL nominal bedelli 25.000.000 adet hisse senedi vardır. %40 halka açık olan (dolaşımdaki pay) bu şirketin 10.000.000 adet hissesi borsada işlem görüyor demektir. Borsada işlem gören hisse senetleri, halka açılmış ve borsaya kayıt edilmiş olan hisse senetleridir.

Borsa İstanbul hisse senedi piyasasında işlem gören hisse senetleri belli kriterlere göre A grubu, B grubu, C grubu ve D grubu diye sınıflandırılır. Hisse senetlerinin gruplandırılma kriterleri aşağıdaki tablodadır.

Hisse senetlerini türlerine göre şu şekilde sıralamak mümkündür:

  • Adi ve İmtiyazlı Hisse Senetleri
  • Nama ve Hamiline Yazılı Hisse Senetleri
  • Bedelli ve Bedelsiz Hisse Senetleri
  • Primli ve Primsiz Hisse Senetleri
  • Kurucu ve İntifa Hisse Senetleri

Hisse senedi türlerine tek tek girmek istemiyorum ancak imtiyazlı hisse senedini anlatmadan geçmeyeyim. Borsalarda en çok işlem gören hisse senedi türü, adi ve imtiyazlı hisse senetleridir. Hisse senetleri ana sözleşmede aksine bir hüküm yoksa sahiplerine eşit haklar sağlarlar. Bu tip hisse senetlerine adi hisse senetleri denir. Bazı hisse senetleri ise adi hisse senetlerine göre ayrıcalıklıdır. Genellikle aile şirketlerinde görülen imtiyazlı hisse ile yönetim ve denetim kuruluna üye seçiminde, karar almalarda, oy hakkında ana sözleşmeye dayanarak bu hisse sahiplerine imtiyazlı haklar tanınmaktadır.

Her ne kadar bizim yatırımcılarımız bilmese de hisse senetlerinin sahiplerine verdiği haklar vardır. Bu haklar:

  • Ortaklık hakkı,
  • Yönetime katılma (oy) hakkı,
  • Kar payı (temettü) ve temettü avansı alma hakkı,
  • Rüçhan hakkı (yeni pay alma hakkı),
  • Bedelsiz pay alma hakkı
  • Tasfiyeden pay alma hakkı,
  • Bilgi edinme hakkı’dır.

Hisse senedine ve hisse senedinin yatırımcılar olarak bizlere sunduğu haklara da değindikten sonra Borsada alım-satım emirlerini ve Borsa İstanbul işlem saatlerini konuşalım.

Borsada alım-satım, aracı kuruma verilen “alım” ve “satım” emirleriyle gerçekleştirilir. Borsa Emri aracı kurumların yatırımcılar tarafından gelen alım ve satım kararlarını Borsa İstanbul sistemine iletmeleridir. En çok kullanılan ve bilinen limitli emir kabaca yatırımcının alım veya satım fiyatını ve miktarını kendilerinin belirlediği emirlerdir. Diğer emir tipleri için Borsa İstanbul’un sitesinden faydalanabilirsiniz. En çok merak edilen konulardan biri de açığa satış işlemidir. Açığa satış işlemi sahip olunmayan sermaye piyasası araçlarının satılmasını ya da satışına ilişkin emrin verilmesini ifade eder. Açığa satış yapılan sermaye piyasası aracında alım işlemi yapılarak pozisyon kapatılır.

Alım satım emirleri aracı kuruma gidilerek verilebileceği gibi, yatırım hesabı sözleşmesine hüküm eklenerek, telefon ve internet kanalıyla da verilebilir. Hisse senedi alım ve satımlarında aracı kurumlar işlem başına komisyon alır. Peki, borsa hangi saatler arasında açık? Ne zaman işlem yapabilirim? Borsamız resmi tatil olmayan iş günlerinde açıktır ve bu günlere seans denir. Seans piyasanın açılışından itibaren aralıksız devam ettiği süredir. Yaz ve kış saati uygulamasına göre değişebilmekte olan güncel Borsa İstanbul’daki işlem saatlerini tabloda bulabilirsiniz. Kaynak: BIST

Buraya kadar piyasayı ve bazı temel kavramları anlatmaya çalıştım. Temel kavramlar sıkıcıdır ancak bunları bilmeden başarı elde etmemiz de zordur. Yalnızca lazım olan terimleri anlatmaya çalışıyorum. Konu sıkıcı başlık bari eğlenceli olsun istedim. Bu sıkıcı kavramlar bitince temel ve teknik analize geçeceğiz.

Yazıları daha fazla kişinin okuyabilmesi için lütfen paylaşın…

Hoşçakalın…

Show your support

Clapping shows how much you appreciated Naif RESUL’s story.