Muốn Có Sức Khỏe Tốt, Bạn Cần Hiểu Đúng Về Hệ Vi Sinh Vật Đường Ruột!

Nhiều người hay lo sợ mình ăn/uống phải vi trùng (hay vi khuẩn) vô bụng, nhưng liệu bạn có biết rằng: có khoảng 40–100 nghìn tỷ vi khuẩn sống trong ruột mỗi người (Vậy nếu lỡ có ăn vài chục, vài trăm, trăm ngàn, triệu con nữa vô bụng thì cũng có nghĩa lý gì, như muối bỏ biển ấy mà! :D ) Chúng thường sống chủ yếu ở ruột già và một phần của ruột non. Môi trường axit trong dạ dày không cho phép sự phát triển của vi khuẩn.

Mấy chục nghìn tỷ vi khuẩn, (hồi xưa thấy con số này rất rất nhiều, nhưng bây giờ nghĩ lại cũng không bao nhiêu, cũng cỡ 1 hoặc vài lần thua lỗ kinh doanh hoặc thất thoát tiền của nhà nước, thấy hoài trên báo ấy mà!) :((( , tuy nhiên, con số này nhiều hơn số lượng tế bào tạo nên con người bạn (~10–75 nghìn tỷ tế bào). Và người ta cũng ước tính rằng có nhiều vi khuẩn trong miệng của bạn hơn 7 tỉ người trên hành tinh này. (Đó, hun nhau cho nhiều vô!!! hihi, đùa chút mà! :D) May mắn thay, đại đa số chúng là những vi khuẩn có lợi cho sức khỏe, vì vậy cứ mạnh dạn đi bà con. Rất tốt cho sức khỏe mà! hihihi :D

Cái cần quan tâm hay đáng lo sợ hơn khi nói về vi khuẩn đó là độc tố do vi khuẩn tạo ra hơn là chính bản thân nó. Tuy nhiên, có rất nhiều vi khuẩn hiền lành, vô hại, không gây độc hơn là số lượng “bọn ác ôn” kia! Đối với đường ruột, tỉ lệ này thường là 85% tốt, 15% xấu.

(Thông thường nhiều người hay đặt sai mối lo sợ. Cũng như câu chuyện GMO, chúng ta không nên sợ GMO mà nên sợ những hóa chất sử dụng trong trồng trọt và chế biến GMO thì đúng hơn. Đối với vi khuẩn cũng vậy, chúng ta cũng không nên sợ vi khuẩn mà nên sợ độc tố tạo ra bởi MỘT SỐ loài vi khuẩn, chứ không phải tất cả.)

Vi khuẩn đường ruột có nhiều vai trò trong cơ thể. Ví dụ:

. Sản xuất vitamin B12 và vitamin K. 
. Kiểm soát sự phát triển của các vi khuẩn có hại, gây bệnh.
. Loại bỏ chất độc trong ruột già.
. Chia nhỏ/phân cắt một số chất trong thức ăn không thể tiêu hoá, như chất xơ, một số tinh bột và đường. Hầu hết giá trị dinh dưỡng của thực vật (rau, củ, quả, hạt) sẽ bị lãng phí nếu không có những vi khuẩn này.

Vi sinh vật đường ruột. (Nguồn: Science)

Các vi khuẩn trong hệ thống tiêu hóa của bạn nằm trong khoảng 300 và 1000 loài. (Việt Nam chỉ có 54 dân tộc anh em thôi các bạn ạ!). Chúng bắt đầu tích tụ trong hệ thống tiêu hóa của con người ngay sau khi chúng ta được sinh ra. Một số giống vi khuẩn trong ruột thường gặp là Lactobacillus (hay được sử dụng trong các loại thực phẩm probiotic như sữa chua — một câu chuyện sẽ được nói thêm về sau) và vi khuẩn E. coli. Khoảng 1/3 số vi khuẩn trong ruột là thành viên của loài Bacteroides. Bacteroides là chìa khóa giúp chúng ta tiêu hoá thức ăn từ thực vật.

Có ai tự hỏi tại sao các vi khuẩn đường ruột lại có thể sống chung với cơ thể người mà không bị hệ miễn dịch xem chúng như những “kẻ xâm lược” để tấn công và tiêu diệt chúng như với những loài gây bệnh khác?!

Rất khôn khéo theo kiểu “ngụy trang kiểu Úc!”, các vi khuẩn này bao bọc mình với các phân tử đường lấy từ bề mặt các tế bào của hệ tiêu hóa sau khi chúng chết đi. Và với bề mặt được gắn kết các phân tử đường “quen thuộc”, vi khuẩn đã đánh lừa hệ miễn dịch của chúng ta rằng “bọn em là người nhà”, giống như các tế bào của hệ tiêu hóa các anh, chứ không phải người lạ đâu. Thú vị và khôn khéo phải không các bạn! Và vì các em ấy cũng ngoan ngoãn sống chung và làm nhiều điều có lợi cho sức khỏe con người, nên các anh cảnh sát hệ miễn dịch cũng bỏ qua, không truy cứu quá sâu nữa. (WIN — WIN mà!) (Sao cứ như kiểu mặc áo cà sa thì là thầy tu hết vậy nè! Cứ khoát “áo đường” lên người thì 1000 loài vi khuẩn khác nhau đều trông giống như nhau và giống phe ta hết trong mắt hệ miễn dịch của chúng ta. Tụi nó khôn hay mình ngu đây ta?!!! :D)

Và vì sao các em vi khuẩn ấy lại muốn sống cùng với chúng ta?! (phải gọi là ông … mới đúng vì vi khuẩn xuất hiện trước động vật và con người chúng ta cả vài tỷ năm! nhưng thôi gọi em cho nó tình cảm. :))

Đơn giản là “đất lành chim đậu”! Các em ấy muốn được sống trong một môi trường an toàn, ổn định (và có đồ ăn sẵn, haha, câu này chế thêm :D). Nghĩ cũng đúng thôi, một mưu cầu vô cùng chính đáng. Vì đã sống già, sống quá lâu, trải qua mấy tỷ năm trước cùng với sự hình thành của trái đất, trong điều kiện khí hậu, môi trường vô cùng khắc nghiệt (nóng như dung nham, lạnh như băng hà), thế nên tự nhiên tìm được “mấy thằng 37oC” quanh năm ấm áp, dễ thương, (còn hay cho ăn nữa chứ) tội gì không xin vào ở chung, ở ké. Đúng không bà con. :D Thế cho nên đã phát sinh những mối quan hệ cộng sinh giữa người/động vật và vi sinh vật diễn ra suốt từ hàng triệu năm nay.

Và ở đâu cũng có kẻ tốt người xấu! Như đã nói ở trên, hệ vi sinh vật đường ruột của người bao gồm khoảng 85% vi khuẩn tốt/có lợi và 15% vi khuẩn xấu/có hại cho sức khỏe con người. Khi tỷ lệ 85:15 này giảm xuống, nó được gọi là dysbiosis (có thể hiểu là mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột). Khi dysbiosis xuất hiện, những hậu quả nghiêm trọng có thể xảy ra, như hội chứng ruột kích thích, viêm ruột, bệnh Crohn, viêm loét đại tràng, viêm túi mật, loét, tiêu chảy, táo bón, nhiễm trùng vi khuẩn, tăng men, chứng đau nửa đầu, trầm cảm, mệt mỏi, rối loạn hệ thống miễn dịch, bệnh vẩy nến, eczema và hàng chục các vấn đề khác. (Thấy ghê chưa!)

Vậy đó, quảng cáo sơ sơ về sự tồn tại của cả trăm nghìn tỷ người anh em bé nhỏ với cả 1000 loài khác nhau đã sống cùng với chúng ta từ khi ta mới được sinh ra đời. Vẫn còn nhiều thứ khác liên quan đến hệ vi sinh đường ruột và sức khỏe con người, sẽ từ từ nói thêm nhe bà con.

*** Một số điều cần ghi nhớ:

  1. Có rất, rất nhiều (~ 10¹⁴ — trăm nghìn tỉ với khoảng 300–1000 loài) vi sinh vật sống cộng sinh cùng với chúng ta trong bụng (chủ yếu là ở ruột non và ruột già)
  2. 85% tốt, 15% xấu. Khi tỉ lệ 85:15 giảm (hay dysbiosis), chúng ta dễ mắc nhiều bệnh. (do đó, ăn nhằm vi khuẩn tốt thì không sao, đừng ăn vi khuẩn xấu tạo độc tốt là được!)
  3. Vi sinh vật đường ruột giúp con người tiêu hóa thức ăn, loại bỏ chất độc trong ruột già để tăng cường và bảo vệ sức khỏe con người.
  4. Bằng cách gắn các phân tử đường (sugar) của các tế bào trong hệ tiêu hóa, vi sinh vật đường ruột có thể đánh lừa hệ miễn dịch con người để không bị tiêu diệt như những “kẻ xâm nhập” lạ mặt khác.

(Lần sau chắc nói về “probiotic và prebiotic” ha. Tạm biệt! (for now) :D )

Sẵn đây nói chuyện này 1 chút: Bình thường tui viết không có “cite references” (trích dẫn chứng khoa học) trong bài viết của mình vì đây là những kiến thức khoa học rất cơ bản, có thể dễ dàng tìm thấy và kiểm chứng. Nếu ai cần hoặc muốn nguồn mang tính khoa học để kiểm chứng lại thì liên hệ nhé. Chứ để viết mà cứ “cite references” cho nó PRỒ thì nó lại không vui nữa rồi. Nhưng tui hứa là tui không nói bậy/phản khoa học/phi logic. Với lại khoa học hay cái gì cũng vậy, không ai hoặc không có cái gì có được sự đồng thuận hoặc bị phản đối 100%. Do đó, nếu bạn đồng ý với những gì tui nói/viết thì tin/nhớ/làm theo, còn nếu không đồng ý với tui thì bỏ qua! “No table” (miễn bàn nhé :D )

Phần tiếp theo: Ăn Yogurt Có Chứa “Lợi Khuẩn” (Probiotics) Hằng Ngày Có Thật Sự Có Lợi Cho Sức Khỏe Lâu Dài Của Bạn Không?! http://bit.ly/2pIgAJk