It’s an ant’s life… Kiến!

Kiến là mấy bạn mà Nie Chie vẫn gặp thường ngày, nhưng thật sự mình và con chẳng biết gì nhiều về kiến cả. Hôm nay con phát hiện ra cuốn “It’s an ant’s life” (Steve Parker, Reader’s Digest Children’s Books); nhờ mẹ đọc cho thì mẹ mới thấy quá nhiều thứ mình chưa biết về kiến.

Liệt kê ra một số điều thú vị này nhé:

(1) Tổ kiến toàn là phụ nữ không đó nha: Từ kiến chúa, kiến lính (bảo vệ), kiến thợ, kiến lo lương thực, tất tần tật đều là phụ nữ con gái hết á. Mấy anh con trai chỉ được sinh ra vào mùa sinh sản thôi. Và khi sinh ra thì mấy anh này, cùng mấy chị cùng lứa, đều có cánh để bay đi tìm bạn đời. Khi gặp bạn tình (cùng loài khác tổ) thì mấy anh này làm nhiệm vụ thiêng liêng là giúp cho mấy chị đẻ trứng, xong rồi chết trước khi trứng nở luôn. Túm lại ở loài kiến thì đàn ông con trai chỉ có nhiệm vụ duy trì nòi giống thôi, chả làm gì nữa cả.

(2) 4 hình dạng khác nhau của kiến: trứng, ấu trùng, kén và kiến trưởng thành.

(3) Óc của kiến rất rất nhỏ. Kiến thường không có học thêm gì nhiều. Khi sinh ra, kiến đã biết tất cả mọi thứ cần phải biết: cách làm việc, làm và làm, làm cả đời.

(4) Công việc và vai trò của các loại kiến:

- Kiến chúa: chỉ có một công việc duy nhất: đẻ trứng. Kiến chúa đẻ hơn chục trứng một giờ đó nha. Kiến chúa nằm trong phòng hoàng gia. Ăn có người đút, ị có người dọn, đẻ có người mang trứng đi chăm. Kiến chúa chỉ việc đẻ thôi.

- Kiến lính (bảo vệ): Bảo vệ tổ.

- Kiến thợ: Cực khổ nhất đó (Khi lớn lớn già già thì kiến thợ được thuyên chuyển sang làm kiến lo lương thực, nhàn hơn tí nhưng nguy hiểm hơn). Các công việc của kiến thợ: chăm sóc, sửa sang hang, nới rộng hang khi cần; chăm lo cho trứng (làm sạch, lật trở trứng để cho trứng không bị hư, buổi trưa trời nóng thì dùng chân và ăng ten để quạt cho trứng mát, di chuyển trứng/ ấu trùng từ nơi này đến nơi kia. Buổi tối là phải đem mấy ẻm tới chỗ sâu và ấm nhất tổ vì trời lạnh), chăm lo cho ấu trùng (làm đồ ăn nuôi mấy em bé ấu trùng này: trộn nhựa cây, mật hoa, các loại hạt, thịt giun đã nhai/nghiền sẵn… thành đồ ăn cho mấy bé; đút cho mấy bé ăn; dọn dẹp da rớt ra (mấy bé ấu trùng ăn nhiều lớn nhanh nên thay da liên tục, đặt biệt là lúc chuyền thành kén á); chà lưng, gãi ngứa cho mấy bé, dọn phân của mấy bé…), chăm lo cho kiến chúa (vinh hạnh lắm đó nha). Kiến thợ cũng nằm trong dạng dự bị cho các trường hợp khẩn cấp: bảo vệ hang, chống lại kẻ thù, sơ tán trứng, ấu trùng, kén, lương thực. Lo cho các vị khách được mời và cả khách không mời mà tới hang nữa (sẽ kể sau).

- Kiến lo lương thực: Đi tìm thức ăn. Kiến có 2 dạ dày: cho cá nhân kiến và một cái để trữ đồ ăn đem về cho kiến ở nhà.

- Trong nhóm kiến lo lương thực có 1 nhóm nhỏ là kiến “nông dân” (farmer ants). Hôm trước cho con xem về cánh cam. Có một clip thấy kiến với cánh cam đánh nhau. Cánh cam cắn 1 bạn kiến ra làm đôi luôn. Kiến thì cùng nhau kéo tới ngày một đông, tấn công quyết liệt: cắn cánh cam, xịt acid vào mắt, ăngten (là những chỗ nhạy cảm của cánh cam)… Cuối cùng cánh cam bỏ đi. Khu vực này có nhiều bạn rệp cây (aphid) lắm, thế nên mẹ cứ tưởng kiến cũng ăn rệp cây, và kiến với cánh cam đánh nhau giành đồ ăn. Nhưng thật ra không phải vậy: Kiến và con người là 2 loài duy nhất biết chăn nuôi: Kiến chăn nuôi rệp cây và leafhopper (bọ lá nhảy?!).

Rệp cây ăn cây rồi tạo ra dịch ngọt (honeydew) cung cấp cho kiến. Kiến bảo vệ cho rệp cây khỏi các kẻ thù (như cánh cam). Nhiệm vụ này do kiến “nông dân” đảm nhận. Nhiều khi kiến “nông dân” còn phải di chuyển rệp cây đến nơi an toàn nữa, vất vả lắm (vì rệp cây chậm chạp và ngốc nghếch, không nghe lời nữa).

Nhiều nghiên cứu cho thấy kiến biết chăn nuôi trước cả con người, kiến còn tha lá cây về nuôi nấm làm nguồn thức ăn nữa.

(5) Một số loài kiến còn biết chiếm hữu và sử dụng nô lệ nữa. Kiến chúa giết kiến chúa của loài khác, bắt hết kiến về làm nô lệ. Kiến tấn công tổ kiến khác, mang kén/nhộng về, hễ nở ra cái là bắt làm nô lệ ngay và luôn.

(6) Các vị khách trong tổ: Nhiều loài khác thích không gian tối và mát lạnh trong tổ kiến, nên hay đến ở nhờ lắm. Có mấy vị khách ở nhờ mà còn lén ăn trứng, ấu trùng nữa (ví dụ như nhện á). Trong bóng tối, nhờ có ăngten mà kiến phát hiện ra và đánh đuổi các vị khách không mời, âm thầm bò lén lút tìm cơ hội ăn trộm trong tổ đó. Các vị khách được chào đón nồng nhiệt: Ví dụ như loài mối woodlouse. Mấy vị này ăn kén rỗng, da của ấu trùng kiến, vỏ trứng, nhiều vị còn ăn cả phân kiến nữa. Túm lại là mấy vị khách này giúp tổ sạch sẽ, ăn ở rất thân thiện với môi trường, rất đáng khen.

(7) Chi tiết này khá sốc đây: kiến ngủ rất thường xuyên và khá lười biếng đấy! (Chứ không chăm chỉ kiên trì kiểu như “kiến tha lâu đầy tổ” đâu nhé. Chắc tại kiến giống nhau quá nên có thay ca ngủ ngày nhiều thì mình cũng không biết).

(8) Kiến không có lỗ tai. Kiến nghe bằng cách cảm nhận rung động âm thanh dưới chân.

(9) Tuỳ loài mà 1 tổ có 1 hoặc nhiều kiến chúa. Khi kiến chúa chết thì tổ đó sớm muộn cũng sẽ diệt vong.

(10) Đông như kiến: Tổng lượng kiến trên toàn thế giới (nếu đem cân ký) bằng tổng cân nặng của cả loài người cộng lại á. Và chắc vì vậy, kẻ thù lớn nhất của kiến là… kiến chứ không phải con người chúng ta. (May quá, lần đầu tiên thấy có 1 loài không cần bảo tồn hoặc bị quy trách nhiệm).

P/S: Lưu ý: có rất rất nhiều loài kiến trên thế giới (khoảng 12.000 loài), nên mấy cái fact trên không hoàn toàn đúng hết cho tất cả các loài, luôn có ngoại lệ này kia nhé!

One clap, two clap, three clap, forty?

By clapping more or less, you can signal to us which stories really stand out.