sosyal bilimlerde anket
Photo by Nik MacMillan on Unsplash

GİRİŞ

Nitel araştırma türlerinden biri olan anket tekniği, belli bir konuda bir evren ya da örneklemi oluşturan kişilere sorular yöneltme aracılığıyla yürütülen bir veri toplama tekniği olarak tanımlanabilir. İlk görülen anket çalışmaları Amerika’da Horace Mann tarafından 1847 yılında, Avrupa’da ise 1872 yılında Galton tarafından ilk defa bir araştırma tekniği olarak kullanıldığı bilinmektedir.

ANKET

  1. ANKET KAVRAMI

Anket, araştırmacının ihtiyaç duyduğu bilgileri elde edebilmesi için, belirli konularda insanların fikirleri ve duyguları hakkında bilgi topladığı bir veri toplama yöntemidir. Anket, araştırmacıların ihtiyaç duyduğu araştırma sorularına cevap bulabileceği verileri elde etmesini sağlayacak sorulardan oluşmalıdır. İyi bir anket araştırması şu özelliklere sahip olmalıdır:

⦁ Araştırma yapılan kitledeki her bir birey eşit ya da bilinen bir olasılıkla seçilme şansına sahip olmalıdır.

⦁ Doğruluk sağlayabilmek için yeterli sayıda insan tesadüfi şekilde örneklenmelidir.

⦁ Sorular katılımcılar tarafından kolaylıkla anlaşılabilecek ve cevaplanabilecek bir şekilde açık ve anlaşılır olmalıdır.

⦁ Mümkün olduğu ölçüde tüm katılımcıların tüm soruların cevaplaması sağlanmalıdır.

2. ANKET AŞAMALARI

Anket sürecinin aşamaları şu şekilde yazılabilir:

⦁ Problemin tanımlanması,

⦁ Anket araştırması yapılacak kişilerin belirlenmesi,

⦁ Kullanılacak anket yönteminin belirlenmesi,

⦁ Anket formunun hazırlanması,

⦁ Anketin yapılması,

⦁ Anketin güvenliği ve geçerliliğinin sorgulanması,

⦁ Anket verilerinin analiz edilmesi,

⦁ Sonuçların rapor edilmesi

3. ANKET TÜRLERİ

3.1 Geleneksel Anket Türleri

Anket formu posta ile yanıtlayıcıya gönderiliyor ve inisiyatif yanıtlayıcıya bırakılıyorsa buna cevaplayıcının yönettiği anket, anketör veya araştırmacı soruları bizzat soruyor ve cevapları kendisi işaretliyorsa buna araştırmacının yönettiği anket denir.

Cevaplayıcının yönettiği anketler postayla, faksla veya elden vererek yapılabilir. Araştırmacının yönettiği anketler ise yüz yüze veya telefon üzerinden yapılabilir.

3.2 Modern Anket Türleri

E-posta, web siteleri, online görüşmeler veya online anket (survey) araçlarıyla yapılan anketlere modern anketler denir. Maliyet ve hız açısından avantajlıdır fakat yalnızca internet kullanan bireylere hitap etmekle beraber cevaplayıcılar tarafından fazla önemsenmeyebilir ve yanıtıcı sonuçlar ortaya çıkarabilir.

4. ANKETİN HAZIRLANMASI

Anket aşamalarında belirtildiği gibi (bknz: 1.2 Anket Aşamaları) öncelikle bir araştırma problemi belirlenmeli. Bu problem araştırmacının çözüm getirmek istediği herhangi bir konuda olabilir. Bu problem çerçevesinde anket formunun sınırları belirlenir.

Araştırmacı belirlediği problemi çözmek için hangi verilere ihtiyacı olduğuna karar vermelidir ve anket sorularını buna göre belirlemelidir. Daha sonra bu anketin kimlere uygulanacağına karar verilir. Üzerinde anket çalışması yapılması planlanan topluluğa hedef kitle adı verilir. Çalışmanın amacına göre hedef kitle üzerinde coğrafi, demografik, kültürel vb. sınırlamalar tanımlanabilir.

Anket yönteminin belirlenmesi aşamasında hiçbir anket yönteminin diğerinden iyi veya kötü olmadığının farkında olunması gerekir. Kullanılacak araştırma yöntemi belirlenirken; çalışma konusu, bütçe, zaman gibi etkenlere dikkat edilerek en uygun yöntem seçilmelidir.

Anket soruları bir anket çalışmasının en önemli yapı taşlarıdır. Anket soru formatlarını açık uçlu sorular ve kapalı uçlu sorular olmak üzere iki kategoriye ayırabiliriz. Açık uçlu sorular, yanıtlayıcılardan verecekleri cevapları kendi cümleleri ile ifade etmesini ister. Boşluk doldurma ve kısa cevap istenen sorular açık uçlu sorulardır. Kapalı uçlu sorular, cevaplayıcılardan araştırmacı tarafından daha önce belirlenmiş cevap setlerinden birini seçilmesi istenildiği sorulardır. Çoktan seçmeli sorular, likert ölçeği kullanılan sorular ve basit evet-hayır cevapları olan sorular kapalı uçlu sorulara olarak örnek verilebilir. Açık uçlu sorulara yapılandırılmamış, kapalı uçlu sorulara yapılandırılmış sorular denir.

Açık uçlu soruların avantajları şu şekildedir:

⦁ Verilen cevaplar araştırmacının düşünceleri ile sınırlı kalmaz,

⦁ Hazırlaması kolaydır

⦁ Cevaplayıcının daha özgür ve kendini daha iyi ifade edebileceği yanıtlar vermesini sağlar.

Açık uçlu soruların dezavantajları şu şekildedir:

⦁ Kendini tam olarak ifade edebilmesi için cevaplayıcının iletişim kabileyetinin güçlü olması gerekir.

⦁ İstatistiksel analiz yapmak zordur. Sınıflandırma yapmak gerekir. Bu iş zaman alıcı ve maliyetlidir.

⦁ Doldurulması zor olacağından cevaplayıcılar bu soruları yanıtlamadan geçebilir.

Kapalı uçlu soruların avantajları şu şekildedir:

⦁ Anlaşılması ve yanıtlaması kolaydır.

⦁ Daha hızlı sonuçlar alınır.

⦁ Toplanan veriler üzerinde çok az işlem yapmak gerekir.

⦁ Yanıtlar nicel verilere dönüştürülebildiği için analizi çok daha kolaydır.

Kapalı uçlu soruların dezavantajları şu şekildedir:

⦁ Özellikle cevaplayıcı kararsız kalındığında rastgele seçimler yapabilir.

⦁ Cevaplayıcı kendini daha detaylı ifade etmek istediği halde mevcut cevap seti ile kısıtlanabilir

Hangi soru türünün seçileceği araştırmacının ihtiyaçlarına göre değişmekle beraber genellikle ağırlıklı olarak kapalı uçlu sorular sorulur ve anketin sonunda cevaplayıcının belirtmek istediği ve kapalı uçlu sorular ile belirtemediği düşüncelerinni dile getirmesi istenir. Böylece ankette geçen konular dışında cevaplayıcı belirtmek istediği duygularını ve düşüncelerini ifade edebilir.

Anket soruları içeriklerine göre de kategorilere ayrılabilir. Anket sorularını içeriklerine göre demografik, olgusal ve tutum soruları olarak üçe ayırabiliriz.

Demografik sorular, araştırmacının cevaplayıcıyı hakkında bilgiler almaya çalıştığı, cevaplayıcıyı tanımaya çalıştığı sorulardır. Cinsiyet, yaş, meslek, gelir, eğitim düzeyi gibi sorular demografik sorulara örnek verilebilir. Demografik sorular cinsiyete ve yaşa göre spesifik analizler yapabilmeye yardımcı olur.

Olgusal sorular, araştırma konusunu ile ilgili olmak üzere cevaplayıcıdan yaşantısı hakkında bilgiler almak için hazırlanır. Örneğin, “Günde kaç saatinizi internette geçiriyorsunuz?” gibi bir soru ile cevaplayıcı hakkında bilgi almak için olgusal sorular sorulur.

Tutum soruları, araştırmacının problemi çerçevesinde belirlediği konular hakkında cevaplayıcının tutumlarını, inançlarını, fikirlerini, görüşlerini ve algılarını soran türdür. En yaygın olarak kullanılan soru türlerinden biridir. Özellikle kurumsal anket çalışmalarında bir fikre katılıp katılmama, bir olgudan memnun olup olmama durumu tutum soruları ile kolaylıkla ölçülebilir.

Anket soruları cevaplayıcıyı yönlendirecek şekilde olmamalı, anket cevap veren kişileri çok sıkacak kadar uzun sürmemeli, araştırma konusu ile ilgili olmayan sorular sorulmamalı, hedef kitlenin anlayacağı açıklayıcı ve uygun bir dil kullanılmalıdır. Bu şekilde anket sonuçları olabildiğince tutarlılığı sağlayabilir.

5. ANKETİN UYGULANMASI

Yukarıda Şekil 1.1 ‘de görüldüğü gibi anket uygulanırken geleneksel ve modern yöntemler kullanılabilir. Araştırmacı en uygun yöntemi seçtikten sonra anketin uygulanması sağlar. Eğer anket yüz yüze uygulanıyorsa, anket uygulamasını gerçekleştiren kişilerin, katılımcıları yönlendirmemesine dikkat edilir. Her ne kadar anket formu en iyi şekilde hazırlanmış olsa da, anket uygulama sırasında meydana gelebilecek her türlü hata tüm hazırlıkları geçersiz kılacak ve yanlı sonuçlar ortaya çıkaracaktır.

6. ANKETİN ANALİZİ VE SONUÇLARIN RAPORLANMASI

Yapılan anketler sonucunda elde edilen veriler analiz edilmeden önce verilerin incelenip temizlenmesi gerekir. Hatalı veriler temizlenerek analiz dışı bırakılmalıdır. Veri girişi sırasında da özenli davranılmalıdır ve hata yapmaktan kaçınılmalıdır.

Anket verileri temizlendikten sonra veriler üzerinde analiz yöntemleri kullanılır. Uygulanabilecek analiz yöntemlerini dört başlıkta toplayabiliriz.

⦁ Betimsel istatistikler,

⦁ Korelasyonlar,

⦁ Farklar,

⦁ Değişimler

Anket sonuçlarının raporlanması sürecinde tablolar, grafikler ve diyagramlar kullanılabilir. Anket sonuçları yazılırken; anket çalışmasının amacı, kullanılan yöntemler, uygulanma yöntemi ve anket sonuçlarını içeren bir rapor hazırlanır.

7. ANKET YÖNTEMİNİN AVANTAJLARI VE DEZAVANTAJLARI

Anket Yönteminin Avantajları:

⦁ Geniş kitlelere ulaşmak kolaydır.

⦁ Zaman ve para bakımından maliyetleri düşüktür.

⦁ Coğrafi olarak daha geniş bir kitleye ulaşmaya imkan sağlar.

⦁ Ad soyad, telefon numarası vb. alınmadığı zamanlarda daha objektif veriler elde edilebilir.

Anket Yönteminin Dezavantajları:

⦁ Eğer anketler yüz yüze yapılmıyorsa cevaplayıcının okuma yazma bilgisinin olması gerekir.

⦁ Derinlemesine bilgi alma imkanı yoktur.

⦁ Anketin teknik yapısı ve kısa sürmesi sebebiyle alınacak bilgiler sınırlanabilir.

⦁ Cevaplayıcılar anlamadıkları ve kararsız kaldıkları sorulara rastgele cevaplar verebilir.

KAYNAKÇA

Anket Tekniği, (4.11.2019)

Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri, (5.11.2019)

Araştırma Yöntemleri: Anket, (5.11.2019)

Veri Toplama Teknikleri (Anket Tekniği) (5.11.2019)

certainly uncertain |

Get the Medium app

A button that says 'Download on the App Store', and if clicked it will lead you to the iOS App store
A button that says 'Get it on, Google Play', and if clicked it will lead you to the Google Play store