Η Πρόληψη της Ασθένειας είναι πιο πολύπλοκη από ότι φαίνεται

Κανονικά στις επιπόλαιες προτάσεις και θέσεις πρέπει κανείς να απαντά με ανάλογο τρόπο. Αντιλαμβάνομαι όμως ότι δεν είναι όλοι οι πολίτες ειδικοί, ώστε να μπορούν να αντιληφθούν την ελαφρότητα του επιχειρήματος που εξέφρασε ο Υπουργός Υγείας σχετικά με τις προληπτικές εξετάσεις για τον καρκίνο. Στο κάτω-κάτω θα μπορούσε κανείς να αναρωτηθεί: «δεν είναι καλό να μπορούμε να προλάβουμε τον καρκίνο και να τον εξολοθρεύσουμε πριν εξαπλωθεί;». Επειδή, ωστόσο, το θέμα είναι πολύ πιο πολύπλοκο από ότι φαίνεται αρχικά, ιδού ο αντίλογος στις προτάσεις του Υπουργού:


1. Η διενέργεια προληπτικών, προσυμπτωματικών, εξετάσεων για την ανίχνευση του καρκίνου ή άλλων σοβαρών καταστάσεων δικαιολογείται μόνο όταν πληρούνται κάποιες προϋποθέσεις. Οι κυριότερες είναι οι εξής:

α) ο προληπτικός έλεγχος πρέπει να έχει τεκμηριώσει την αποτελεσματικότητά του στη μείωση της θνησιμότητας από το συγκεκριμένο νόσημα. Αν η πρώιμη διάγνωση δεν οδηγεί σε καλύτερο μακροχρόνιο αποτέλεσμα τότε το μόνο που πετυχαίνει είναι η άσκοπη ψυχολογική επιβάρυνση του πάσχοντα και των οικείων του (η οποία μπορεί να έχει δυσμενείς συνέπειες ακόμη στην επιβίωση), αλλά και η οικονομική επιβάρυνση του συστήματος υγείας με άσκοπες παρεμβάσεις που κοστίζουν σε πόρους (οι οποίοι θα πρέπει να φύγουν από κάπου αλλού). Η πιθανότητα επίσης πρόκλησης δευτερογενών ιατρογενών βλαβών, από παρεμβάσεις που δεν θα έπρεπε να γίνουν είναι σημαντική.

Εάν στρέψουμε τους πόρους του συστήματος (ανθρώπινους και οικονομικούς) στη «θεραπεία» πρώιμων συμπτωμάτων που ποτέ δεν θα εξελίσσονταν σε πλήρη νόσο τότε θα βλάψουμε την υγεία άλλων ασθενών, η φροντίδα των οποίων είναι πολύ πιο επιτακτική. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό σε συστήματα Υγείας, όπως της χώρας μας, που κινδυνεύουν από οικονομική κατάρρευση.

Δεν είναι γνωστό στο ευρύ κοινό ότι ακόμη και δημοφιλείς εξετάσεις, όπως η μαστογραφία, δεν έχουν πλήρως επιβεβαιώσει τη μείωση της θνησιμότητας (γι’αυτό άλλωστε κάποια κράτη προειδοποιούν τους πολίτες πριν την εφαρμογή τους), ενώ για άλλα, όπως το αντιγόνο PSA για τον προσυμπτωματικό έλεγχο του καρκίνου του προστάτη, έχει τεκμηριωθεί η αναποτελεσματικότητά τους (για τον λόγο άλλωστε αυτό δεν συστήνεται από κανένα σύστημα).


β) Τονίζω ιδιαίτερα ότι σε αντίθεση με αυτό που πιστεύει ο πολύς κόσμος, η διενέργεια προληπτικών εξετάσεων μπορεί να προκαλέσει σημαντική βλάβη στην υγεία του πολίτη, κυρίως διότι αρκετές φορές τα αποτελέσματά του είναι ψευδώς θετικά (δηλαδή δεν υπάρχει κανένα πρόβλημα με την υγεία αλλά ο έλεγχος είναι θετικός για την ύπαρξη νοσήματος), είτε διότι θετικά αποτελέσματα δεν απαιτούν κατ’ανάγκη την περαιτέρω αντιμετώπιση αλλά την απλή παρακολούθηση, καθώς κάποια νοσήματα δεν εξελίσσονται ποτέ ή εξελίσσονται πολύ αργά.

Στην πρώτη περίπτωση ανήκει η μαστογραφία για την πρόληψη του καρκίνου του μαστού, στην δεύτερη η εξέταση για τον καρκίνο του προστάτη (δεν είναι ακόμα σίγουρο σε ποιες περιπτώσεις αυτός ο καρκίνος θα πρέπει να αντιμετωπίζεται καθώς τις περισσότερες φορές δεν εξελίσσεται)


γ) Ακόμη και εάν ικανοποιείται το πρώτο κριτήριο, ένας προσυμπτωματικός έλεγχος προτείνεται στους πολίτες, όταν το σύστημα υγείας έχει εξασφαλίσει τους απαραίτητους πόρους για την περαιτέρω διάγνωση και αντιμετώπιση, που στην περίπτωση του καρκίνου είναι μακροχρόνια και δαπανηρή. Αυτό απαιτεί σοβαρές οικονομοτεχνικές μελέτες, αλλιώς το σύστημα υγείας δεν θα μπορέσει να ανταποκριθεί και ο πολίτης θα νιώσει ότι το σύστημα τον παραπλανά ή τον κοροϊδεύει. Τέτοιες μελέτες εξ΄ όσων γνωρίζω δεν έχουν γίνει στο Ελληνικό σύστημα Υγείας. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας δίνει ιδιαίτερη έμφαση στο γεγονός αυτό αναφέροντας ότι ο έλεγχος δεν αποτελεί αυτοσκοπό, αλλά ένα μέσο για την καλύτερη και πιο έγκαιρη αντιμετώπιση σοβαρών νοσημάτων. Για το λόγο αυτό είναι αντίθετος με τη διενέργεια τέτοιων ελέγχων σε συστήματα, που δεν μπορούν να ανταποκριθούν στην περαιτέρω αντιμετώπιση των περιστατικών που προκύπτον από τον έλεγχο.


δ) Η συχνότητα επανάληψης των προσυμπτωματικών ελέγχων είναι ένα άλλο σημαντικό θέμα το οποίο έχει απασχολήσει σοβαρά τις διοικήσεις του συστήματος υγείας σε άλλες χώρες. Για τον λόγο άλλωστε αυτό υπάρχουν σημαντικές διαφορές μεταξύ διαφόρων χωρών για την σύσταση, π.χ., της επανάληψης μαστογραφίας, που είναι κάθε τρία χρόνια στη Βρετανία, αλλά 18 μήνες σε άλλες χώρες

Για όλα αυτά τα θέματα υπάρχει σημαντική επιστημονική βιβλιογραφία, ενώ σε όλες τις χώρες με αναπτυγμένα συστήματα υγείας (π.χ. ΗΠΑ, Καναδάς, Βρετανία κλπ) εκδίδονται αναλυτικές και τεκμηριωμένες συστάσεις τις οποίες εύκολα μπορούμε να αντιγράψουμε ή να προσαρμόσουμε με βάση τις οικονομικές δυνατότητες του δικού μας συστήματος. Ένας από τους πιο αξιόπιστους σχετικούς οργανισμούς είναι ο Αμερικανικός Οργανισμός για την Πρόληψη, που εκδίδει αναλυτικές οδηγίες για τις προληπτικές εξετάσεις που συστήνει στους πολίτες του (διαθέσιμες ελεύθερα εδώ:

http://www.uspreventiveservicestaskforce.org).
Τονίζω ωστόσο και πάλι ότι η διενέργεια μαζικών προσυμπτωματικών ελέγχων είναι εξαιρετικά δαπανηρή και εάν δεν έχει προηγηθεί ειδική ανάλυση κόστους — αποτελεσματικότητας δεν μπορεί να εφαρμοσθεί.

Περισσότερα για τις προϋποθέσεις του αποτελεσματικού προσυμπτωματικού ελέγχου μπορεί ο ενδιαφερόμενος αναγνώστης να βρει σε αυτό το άρθρο των Strong και συνεργατών (2005): http://msc.sagepub.com/content/12/1/12.full.pdf


2. Η διενέργεια προληπτικών εξετάσεων συστήνεται από το σύστημα υγείας αλλά δεν επιβάλλεται: είναι αποκλειστικό δικαίωμα του πολίτη να αποφασίσει εάν επιθυμεί να συμμετέχει ή όχι σε τέτοια προγράμματα. Η επιβολή διενέργειας εξετάσεων είναι ανήθικη, επ’αυτού οι επιστήμονες της βιοηθικής είναι απόλυτα σύμφωνοι. Ο άνθρωπος έχει απόλυτη κυριαρχία στο σώμα του και δικαίωμα να αποφασίζει για την υγεία του και τα μέτρα που επιθυμεί να λάβει για τη διατήρησή της. Βέβαια, κατά καιρούς έχουν εκφραστεί ακραίες, ενδεχομένως στα όρια του ρατσισμού, απόψεις ότι τα συστήματα υγείας μπορούν να μην καλύπτουν τη νοσηλεία ατόμων που βλάπτουν ενσυνείδητα την υγεία τους (π.χ. αυτοί που συνεχίζουν να καπνίζουν ενώ έχουν πάθει έμφραγμα), αλλά αυτές οι απόψεις γρήγορα καταρρίφθηκαν από βιοηθικής πλευράς και ποτέ δεν αντιμετωπίστηκαν ως σοβαρές από την επιστημονική κοινότητα για ευνόητους λόγους.

Είναι γνωστό ότι στην υγεία και την ασθένεια υπάρχει σημαντική κοινωνικο-οικονομική ανισότητα (οι φτωχοί και οι κοινωνικά αδύναμοι έχουν σημαντικά χειρότερη υγεία), εν μέρει οφειλόμενη στο μορφωτικό επίπεδο αλλά και στην άνιση οικονομική δυνατότητα των πολιτών που δημιουργεί δυσχέρειες στην ισότιμη πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας. Είναι καθήκον της πολιτείας να προστατεύει κατά προτεραιότητα κυρίως τους κοινωνικά αδύναμους, αλλιώς μιλάμε για το νόμο της ζούγκλας.


3. Η Ελλάδα είναι μια από τις λίγες «αναπτυγμένες», χώρες χωρίς εθνικό σχέδιο για την Υγεία. Σε αυτό θα συμφωνήσω με τον Υπουργό. Το οργανωμένο σχέδιο απαιτεί φυσικά θέσπιση μετρήσιμων στόχων (από αυτούς στους οποίους η παρούσα Κυβέρνηση της Πρώτης Φοράς Αριστεράς έχει αλλεργία). Για παράδειγμα: να μειώσουμε το ποσοστό των ενηλίκων που καπνίζουν κατά 25% σε βάθος δεκαετίας, ή να μειώσουμε τους θανάτους από τροχαία κατά 25% σε βάθος πενταετίας (παρεμπιπτόντως, αυτόν τον στόχο τον πετύχαμε την πενταετία του μνημονίου γλιτώνοντας μερικές χιλιάδες θανάτων καθώς οι πολίτες προτίμησαν για οικονομικούς λόγους τα μέσα μαζικής μεταφοράς και μείωσαν τις άσκοπες μετακινήσεις τους με ιδιωτικά μέσα — να ένα όφελος του μνημονίου πάνω στο οποίο θα έπρεπε να χτίσουμε).

Ο λόγος για τον οποίο δεν έχουμε τέτοιο εθνικό σχέδιο για τα περισσότερα σημαντικά προβλήματα υγείας (Καρκίνος, Σακχαρώδης Διαβήτης, Κατάθλιψη, Στεφανιαία Νόσος, Υπέρταση, Τροχαία Ατυχήματα, Αλκοόλ και άλλες ουσίες) είναι ότι οι περισσότεροι Υπουργοί Υγείας έδειξαν παροιμιώδη αδιαφορία, δεν ήταν στην ουσία Υπουργοί Υγείας (με στόχο την προάσπιση της Δημόσιας Υγείας) αλλά Υπουργοί υπεύθυνοι για την οικονομική διαχείριση των διαθέσιμων πόρων (ή για να ακριβολογώ για την καλύτερη κατασπατάληση των διαθέσιμων πόρων — όπως είδαμε στην περίοδο 2004–2009 της νέας διακυβέρνησης Καραμανλή).

Άρα χρειαζόμαστε επειγόντως Υπουργείο Υγείας με σοβαρούς τεχνοκράτες που θα αναλάβουν αυτό το σημαντικό έργο. Για την οικονομική διαχείριση θα ήταν καλύτερο να διορισθεί ένας Γενικός Γραμματέας στο Υπουργείο Οικονομικών με αρμοδιότητα την Υγεία.

Show your support

Clapping shows how much you appreciated Petros Skapinakis’s story.