Noko meir enn eit kjøpesenter

“Bålets flammer stiger høyt mot sky”

For fyrste gong på mange år feira me jonsok i Ørsta. Feiringa på Lystadskulen fekk eg med meg, men òg ei feiring av ein litt anna type. Den eine var svært vellukka, og den andre ikkje. Og eg gjorde meg nokre tankar om samhald, fellesskap og korleis vere kyrkje (eg er prest på ferie òg).

Laurdagen før jonsokaftan var det nemleg invitert til jonsokfeiring på Amfi-senteret med skikkeleg lurvetog. Utkledde ungar i tog høyrer nemleg med til jonsokfeiringa, i alle fall på Sunnmøre. Me tok med oss borna innover sidan tante Brynhild skulle spele saman med Ørsta og Hovden skulekorps. Det var eit forunderleg opptrinn. Folk sat på kafeeane, gjorde unna ærenda sine og småsprang til og frå bilane sine medan det såkalla lurvetoget, det vil seie skulekorpset, ein sentertilsett utkledd som diplomiseskimo og tre-fire utkledde born gjekk i sløyfer over parkeringsplassen. Så gjekk det heile i oppløysing.

To dagar seinare, på sjølve dagen, gjekk eldstemann og eg i lurvetog frå Sætre og ut til Lystadskulen. Ein femti-seksti ungar og minst like mange vaksne gjekk saman utover til den nedlagde grendaskulen. Der var fleire ungar i toget enn det nokon gong var elevar på skulen. Dei fleste budde i bygda, nokre var heimom, som oss, og nokre hadde budd i skulekrinsen ein gong for lenge sidan. Feiringa på skulen var av det enkle slaget, men me fekk jo både kjøpt tombola og ete mjølkeringe (ein gammal spesialitet – syrna mjølk, ikkje heilt ulik den økologiske tettemjølka frå Røros som ein får kjøpt på kartong, med sukker på). Og bålet var kanskje mindre enn den gongen småskogen truga med å ta fyr, men det var varmt og staseleg så det heldt.

Det er noko som gjer at Amfi-senteret si grundig kunngjorte feiring ikkje trekkjer meir enn ein handfull born, sjølv om ein har korps og eskimoar og gratis is til alle, medan den enkle og svært tradisjonelle grendaferininga dreg fullt hus. Ein ting er at me ørstingar har eit mildt sagt ambivalent forhold til Amfi-senteret (Side Brok har samanfatta det heile i låta “Spreng Amfi”), men det er jo stort sett der ein får handla. At ein er nøgd med dei tenestene ein får kjøpt, er ikkje det same som at ein kjenner verken samhald eller lojalitet. Då er det noko anna med Lystadskulen, der det heng bilete av bestefar din på veggen, ein sjølv har vore med på å byggje hytta som no er skjult av småskogen, der ein får servert Johanna si mjølkeringe i år òg, og ein kan slå fast at det er stort sett dei same folka som tek del no som for ti år sidan, med unntak av borna som har kome til.

Og det er då eg byrjar å lure. I Den norske kyrkja har me nemleg brått oppdaga at pilane peikar nedover. Ikkje alle pilane, og ikkje bratt nedover, men tendensen er tydeleg. Difor har me byrja å lage strategiar for å halde på oppslutninga. Sams for dei fleste strategiane er at dei handlar om kyrkjelege handlingar, dåp, konfirmasjon, vigsel og gravferd, sidan det er dei som har høgast oppslutning. Der skal ein setje inn støyten og “heve kvaliteten” og “betre synlegheita” eller kva dei no kallar det, alle desse byråkratane som har fleire meiningar om enn erfaringar med kvardagen i kyrkjelydane. Ein kan ikkje vere usamd i at det er viktig å gjere kjerneoppgåvene våre så godt som mogeleg. Samstundes må det vere lov å seie at dette ikkje byggjer kyrkje for framtida. Ein kan sjå på Den norske kyrkja frå mange vinklar, og frå ei side sett er ho ei statleg servicebedrift som syter for livsriteseremoniar og høgtidsstemning når folk ynskjer det. Og det gjer me ganske bra – ei kvar bedrift med våre prosentar nøgde “brukarar” hadde vore overlukkeleg (sjå t.d. det eg skreiv om Difi-tala i fjor). Samstundes skal Den norske kyrkja òg vere ein fellesskap, og det er ingen magisk regel at nøgde brukarar vil delta i fellesskapen, på same måten som Amfi sine nøgde kundar ikkje såg poenget i å gå i lurvetog.

Det som samlar folket på Lystadskulen er derimot tradisjonen og nærleiken. Me har alltid gjort det, og kring tradisjonen oppstår det ein fellesskap. Det kan vere skikkeleg triveleg å prate med folk ein ikkje har sett på mange år. Og fellesskapen gjev identitet, til dømes medlemsskap i gruppa “Oss litt småsære som ikkje synest sommaren er komplett utan mjølkeringe”. Og samstundes med at kyrkjestrategane er uroa for oppslutninga, driv ein sentralisering i stor stil. Administrative stillingar vert sentraliserte, meir arbeid skjer på fellesråds- og prostinivå, og det vert i det heile færre møtepunkt lokalt i kyrkjelydane, og medlemmane får mindre innsikt i og medråderett over det som skjer. Det uroar meg djupt at leiinga i denne kyrkja ikkje er meir urolege over dette. For det er dei enkle, uformelle møtepunkta, i dugnadslaget, etter ei gudsteneste, ein tilfeldig tur innom kontoret, og i lunsjen etter babysongen, at folk får prata med kvarandre og ein får bygd fellesskap. Og det er denne fellesskapen som skal bære trua inn i nye generasjonar. Kor framtidsretta er det då, at folk kjem til stengde kyrkjedører fordi staben er bortreist på tredagars strategiseminar?


Originally published at kapellanen.wordpress.com on July 8, 2014.

One clap, two clap, three clap, forty?

By clapping more or less, you can signal to us which stories really stand out.