เลขบอกจำนวนครั้งที่พิมพ์หนังสือ

หน้าข้อมูลหนังสือ

เรื่องนี้เป็นเรื่องที่เคยเขียนบน facebook เมื่อปีที่แล้ว นำมาปรับแก้เขียนใหม่อีกครั้ง

ระหว่างที่หยิบหนังสือ(ภาษาอังกฤษ)ขึ้นมาอ่าน เปิดไปทีละหน้า และไปสะดุดที่ตัวเลขตรงหน้าข้อมูลหนังสือ ที่เป็นด้านหลัง title page จะมี ISBN ดูตามรูปเช่น “4 6 8 10 9 7 5 3” มันน่าจะเป็นรหัสอะไรสักอย่าง รหัสลับ?

เลยหาข้อมูล ได้ความว่ามันคือ printer’s key หรือ number line ใช้สำหรับบอกว่าหนังสือนั้นพิมพ์ “ครั้งที่” เท่าไร ซึ่งสำนักพิมพ์(ต่างประเทศ)เริ่มใช้วิธีบอกจำนวนครั้งที่พิมพ์ (impression) กลางศตวรรษที่ 20. เลยลองหยิบหนังสือที่มีอยู่หลายๆเล่มมาดูเทียบกันว่าเป็นยังไงบ้าง.

ตัวอย่างแรกจากหนังสือ The Customer Rules เล่มที่ผมมีอยู่ที่หน้าข้อมูลหนังสือมีตัวเลข “4 6 8 10 9 7 5 3” และเขียนว่า First Edition คือต้นฉบับแรก (edition). สังเกตได้ว่าเลข 1 กับ 2 หายไป เลขที่น้อยที่สุดคือเลข 3 แสดงว่าเล่มนี้พิมพ์ครั้งที่ 3 แต่จะพิมพ์จำนวนกี่เล่มไม่ได้บอกไว้.

ตัวอย่างเล่มที่สอง A Husband’s Wicked Ways เลข printer’s key เป็นเลข “10 9 8 7 6 5 4 3 2 1” เลข 1 เป็นตัวเลขที่น้อยที่สุด แสดงว่าพิมพ์ครั้งแรก และมีความหมายเป็นนัยว่าอาจจะพิมพ์ต่อไปอีกถึง 10 ครั้ง.

สมมติว่าหนังสือนี้ขายดีมากและทางสำนักพิมพ์ต้องการพิมพ์ครั้งที่ 2. ทางสำนักพิมพ์ก็แค่บอกให้โรงพิมพ์พิมพ์ซ้ำจากเพลท(แม่พิมพ์)ที่เคยพิมพ์ไป ซึ่งโรงพิมพ์หรือสำนักพิมพ์เก็บเพลทนี้ไว้. ทีนี้ก่อนที่จะพิมพ์ โรงพิมพ์ก็เอาเพลทหน้าที่มีเลข “10 9 8 7 …” นั้นมาลบเลข 1 ออก แล้วค่อยพิมพ์. ก็จะได้หนังสือที่บอกข้อมูลว่าพิมพ์ครั้ง 2 โดยที่ไม่ต้องทำเพลทใหม่.

ด้วยความสงสัยว่าหนังสือที่ขายดีจริงๆมันจะมีเลขเป็นอะไร เลยลองเอาวรรณกรรมอมตะมาเปิดดูบ้าง จะเข้าใจเลยว่าพิมพ์หลายครั้งมาก สมแล้วที่เป็นหนังสือมีชื่อเสียง เช่น เหลือเลขเดียว 30 (The Alchemist), 26 (To Kill a Mockingbird) เป็นต้น.

The Alchemist เล่มนี้พิมพ์ครั้งที่ 30
To Kill a Mocking Bird พิมพ์ครั้งที่ 26

เดาเองว่าเลขโดดๆเช่น 30 นี้ ไม่น่าจะเกิดจากการลบเลขทิ้ง น่าจะพิมพ์หรือมีวิธีที่จะพิมพ์เลข 30 ลงไปหน้านั้น ไม่เช่นนั้น printer’s key พิมพ์ครั้งแรกคงจะเป็นเลขยาวมากๆ (30 29 28 27 …) และมันเดาไม่ได้ตั้งแต่แรกว่าจะพิมพ์ถึง 30 ครั้ง.

ลองสังเกตดูว่าทำไมบางเล่มไม่เรียงเลขตามลำดับเช่น “4 6 8 10 9 7 5 3” แต่อีกเล่มเป็น “10 9 8 7 …” และเรียงลำดับนับถอยหลัง ให้เลข 10 มาก่อน. วิธีเรียงตัวเลขนี้ขึ้นอยู่การจัดหน้านั้นๆ เช่นหนังสือ The Customer Rules หน้าข้อมูลหนังสือจัดย่อหน้าวางกึ่งกลางทั้งหมด ก็จะเขียนเลขเป็น “4 6 8 10 9 7 5 3” แรกสุดก่อนตัดจะเป็น “2 4 6 8 10 9 7 5 3 1” เวลาตัดตัวเลขก็จะตัดขวา, ตัดซ้าย สลับกัน เลขที่เหลือก็ยังคงเรียงตรงกลางเหมือนเดิม.

ส่วนหนังสือ A Husband’s wicked ways เป็นเลข “10 9 8 7 …” จะเห็นว่าจัดหน้าชิดซ้าย เลยเอาเลข 10 ขึ้นก่อน และค่อยๆลบเลขน้อยที่อยู่ด้านหลังออกไปเรื่อยๆ จะได้เลขที่จัดหน้าชิดซ้าย ไม่เสียรูปแบบ.

วิธีแสดงครั้งที่พิมพ์แบบนี้เป็นวิธีที่ฉลาดมาก ที่ว่าการลบเลขบนเพลทออกนั้นมันง่ายกว่าเพิ่มเลขเข้าไป แถมยังคำนึงถึงการจัดหน้าด้วย. ไม่แน่ใจเหมือนกันว่าหนังสือบ้านเราจัดการอย่างไร.

Welcome to a place where words matter. On Medium, smart voices and original ideas take center stage - with no ads in sight. Watch
Follow all the topics you care about, and we’ll deliver the best stories for you to your homepage and inbox. Explore
Get unlimited access to the best stories on Medium — and support writers while you’re at it. Just $5/month. Upgrade