คนดี กับ การทำเรื่องร้าย ๆ

วันนี้บังเอิญไปเจอข้อความนึงของ Henry Brooks Adams น่าสนใจดี เค้าบอกว่า

“It’s always the good men who do the most harm in the world.”

Henry Brooks Adams เป็นนักประวัติศาสตร์ เกิดปี ค.ศ. 1838 และเสียชีวิต ค.ศ. 1918

ในสมัยสงครามกลางเมือง (American Civil War) ซึ่งเกิดระหว่างปี ค.ศ. 1861 ถึง 1865 นั้น เค้าไม่ได้อยู่ในสหรัฐอเมริกา เพราะต้องติดตามและไปเป็นเลขาส่วนตัวให้กับบิดา (Charles Francis Adams Sr.) ซึ่งได้รับมอบหมายจากประธานาธิบดี Abraham Lincoln ให้ไปเป็นเอกอัครราชทูต ประจำสหราชอาณาจักร ณ กรุงลอนดอน เพื่อดำเนินวิธีการทางการฑูต เพื่อมิให้สหราชอาณาจักรให้ความร่วมมือกับ "ฝ่ายใต้" (Confederate States) แล้วจึงกลับมายังสหรัฐอเมริกาใน ค.ศ. 1868

ประโยคที่ยกมาข้างต้นนั้น มาจากประโยคเต็มว่า

"I disagree with my brother Charles and Theodore Roosevelt. I think that Lee should have been hanged. It was all the worse that he was a good man and a fine character and acted conscientiously. These facts have nothing to do with the case and should not have been allowed to interfere with just penalties. It's always the good men who do the most harm in the world."

ผมไม่ทราบว่า Henry Brooks Adams พูดหรือเขียนข้อความดังกล่าวเมื่อไหร่ ใน wikiquote บอกไว้แต่เพียงว่า มาจาก American Heritage (December 1955) หน้า 44

ชื่อ "Lee" ที่ถูกอ้างถึงในข้อความที่ยกมานี้ หมายถึง Robert Edward Lee ว่าแต่ คุ้น ๆ ชื่อนี้กันไหมครับ?

ถ้าหากว่า ไม่คุ้นกับชื่อ แต่ก็น่าจะเคยผ่านหูผ่านตากับข่าวการจลาจลที่เมือง Charlottesville รัฐ Virginia ประเทศสหรัฐอเมริกา เมื่อเดือนสิงหาคมปีนี้ (ค.ศ. 2017) จนมีผู้เสียชีวิต 3 คน และบาดเจ็บอย่างน้อย 30 คน เนื่องมาจากความไม่พอใจของคนกลุ่มหนึ่ง ต่อการเปลี่ยนชื่อสวนสาธารณะ จาก "Lee Park" เป็น "Emancipation Park" และ การพยายามที่จะรื้อถอนรูปปั้นของ Robert Edward Lee ที่ตั้งอยู่ในสวนสาธารณะแห่งนั้น ทำให้เกิดการประท้วงของผู้ที่ไม่พอใจในเรื่องดังกล่าว จนเกิดเป็นจลาจลขึ้น

Robert Edward Lee คือนายพลคนสำคัญของ "ฝ่ายใต้" ในสมัยสงครามกลางเมืองอเมริกันนั่นเอง

ก่อนสงครามกลางเมืองจะก่อเกิด "นายพล Lee" ก็มีบทบาทอย่างสูงอยู่แล้วในกองทัพสหรัฐอเมริกา ทว่านายพล Lee ซึ่งเป็นชาว Virginia โดยกำเนิดนั้น ไม่อาจทำสงครามโจมตีบ้านเกิดเมืองนอนของตน (ซึ่งกำลังประกาศแยกตัวออกจากสหรัฐอเมริกา) ได้ จึงตัดสินใจลาออกจากกองทัพสหรัฐ (United States Army - หรือ Union Army - ฝ่ายเหนือ) มาเข้าร่วมกับ Virginia และกองทัพของ "ฝ่ายใต้" (Confederate States Army)

นายพล Lee สามารถเอาชนะกองกำลัง "ฝ่ายเหนือ" มาได้หลายครั้งจนกระทั่งพ่ายแพ้ที่ Gettysburg ใน ค.ศ. 1863 ซึ่งถือเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญของสงครามกลางเมือง จนนำไปสู่ความพ่ายแพ้ของ "ฝ่ายใต้" ในที่สุด

สงครามกลางเมืองจบลงในปี ค.ศ. 1865 หลังสงคราม นายพล Lee ไม่ถูกจับกุม ไม่ถูกประหารชีวิต แต่ถูกยึดทรัพย์บางส่วน และถูกตัดสิทธิในการเลือกตั้ง ถูกปฎิเสธสิทธิในความเป็นพลเมืองของสหรัฐอเมริกา

ปี ค.ศ. 1870 นายพล Lee มีอาการของโรคหลอดเลือดสมองและสุดท้ายเสียชีวิตด้วยโรคปอดปวม

ปี ค.ศ. 1975 หรือประมาณ 100 ปีต่อมา จึงเพิ่งมีการประกาศคืนสิทธิในความเป็นพลเมืองให้กับนายพล Lee

นายพล Lee เป็นวีรบุรุษของฝ่ายที่พ่ายแพ้

นายพล Lee รักบ้านเกิด... เป็นคนดี...

การเกิดสงครามกลางเมือง เป็นเรื่องร้าย เกิดความเสียหาย ต่อชีวิตผู้บริสุทธิ์มากมาย

และแน่นอนว่า Henry Brooks Adams ที่เป็นเจ้าของข้อความ "It's always the good men who do the most harm in the world." นั้น อยู่ฝ่ายเหนือ ฝ่ายที่ชนะสงคราม

ก็สงสัยอยู่เหมือนกันว่า หากฝ่ายใต้ได้ชัยชนะในสงครามกลางเมือง เราจะได้เห็นข้อความทำนองนี้ออกมาจากสมาชิกของฝ่ายใต้ กล่าวถึงสมาชิกของฝ่ายเหนือ ว่าเป็นคนดี หรือไม่

ผมไม่มีข้อสรุปเรื่องของนายพล Lee หรือ "คนดี" คนอื่น ๆ ตลอดจนไม่มีความเห็นเรื่องผลเสียหายหรือผลร้ายของสงครามกลางเมือง หรือ ความวุ่นวายอื่น ๆ ที่เกิดขึ้นจากความขัดแย้งของฝ่ายต่าง ๆ

ผมเพียงแต่คิดว่า เราควรพิจารณาบริบทที่เกี่ยวข้องและเหตุการณ์ต่าง ๆ ที่เกิดขึ้นด้วย จึงจะเข้าใจ (ที่มาของ) คำกล่าวที่เราพบผ่าน ได้ดียิ่งขึ้น