Mesai kader mi?

“Avrupa’da 25 gunluk yillik izin mi? Bu insanlar ne zaman calisiyor?”

7 yil once Berlin’de ilk kez stajyer olarak calismaya basladigimda; stajlarda gordugum ve bize ogretilen, tembihlenen sekilde aksamlari herkes cikmadan cikmaz, ustune bir de 1 saat daha elimde is varsa yapmaya calisirdim. O zamanki Isvecli mudurum bana “Azimli oldugunu goruyorum ama aksam burda kimseden uzun sure kalmak zorunda degilsin, git ve eglenmene bak.” demisti. Soke olmustum. Sonra ogrendim ki Almanya’da paydoslara “feier abend” yani “kutlu aksam” deniyormus. Aksamin, is sonrasi insanlarin mutlu oldugu, hobilerini yaptigi, rahatladigi bir zaman dilimi oldugunu farkettim.

Berlin’den tekrar Istanbul’a gelip staj ve ogrencilik temposuna kendimi kaptirmis olmaliyim ki, 2011'de mezun oldugumda buldugum ilk isimde 25 gun yillik tatil (calismaya basladigin andan itibaren her ayda bir 2 gun kazanabildigin bir sistem) gorunce, “Bu insanlar hic calismiyorlar mi? Bayramlari seyranlari da saysan tatilleri 40 gunu buluyor.” demistim. Bu sefer calistigim yer Prag’di.

2013 yilinda Berlin’e calismak icin dondugumde artik buralarin kurallarina alismis, 25 gunu 30 gun bile yapan sirketler gormus, ilk yili birak, ilk ayinda bile (hem de son dakikada) tatil alabildigin, dahasi Cuma’yi aldiginda Cumartesi’ni goturmeyen bir sistemin kollarina kendimi birakmistim.

Mesainin kader oldugu cografya

Bu yaziyi yurtdisinda ya da Istanbul’da, su ana kadar sayisiz “Bu gece ofisteyiz #workhard” ya da “Pazar gunu laptopta is yaparken ne mutluyum” tadinda gordugum Facebook paylasimlari ve farkli zamanlarda farkli arkadaslarimdan dinledigim yonetici baskisi hikayeleri uzerine, baska bir dunyanin mumkun oldugunu anlatmak icin yaziyorum.

Turkiye mesainin kader oldugu ulkelerden

Tabii ki cok acil ve onemli bir is oldugunda, bir projenin son gunu geldiginde benim de takim arkadaslarimla gece gunduz calismisligim oluyor. Ancak burada gordugunuz istatistiki bilgilere gore, Turkiye’de calisanlar mesaiyi bir norm haline getirmis oluyor.

Mesaiyi onlemenin 5 yolu

Mesai ve haftasonlari calismanin ustesinden gelebilmemize yardim edecek bilgileri, bulgulari sizinle paylasmak istiyorum:

1- Onemli olan bir is gununun aslinda ne zaman ve nasil bitecegini kavramak, bunu kavramak icin de onceliklendirmeyi ogrenmek. Aslinda isin, hic bir zaman bitmeyen bir surec oldugunu kabul etmek. Isleri; acil, onemli, acil ve onemli olarak 3'e ayirmak ve mesaiye kalinmasi gereken tek durumun acil ve onemlinin birlestigi zamanlar oldugunu kavramak.

2- Hayatimizda isten baska ugraslar bulmak, aksamlari yasadigimiz ikinci hayati iple cekecek ilgi alanlari kesfetmek. Ozellikle internet basinda zamaniniz cok ve yapmayi ogrenmek istediginiz bir sey varsa, bunlari ogrenmek icin cok guzel kaynaklar var. Oncelikle ilham veren yazilari, ilgi alanlarinizla ilgili uzmanlari takip etmek icin medium.com’u takip edebilir, uygulamasini indirebilirsiniz. Onun disinda video ile hobilerinizi gelistirmek isterseniz skillshare.com ya da thegreatcoursesplus.com da guzel alternatifler arasinda. Tabii ki aksamlari ya da haftasonlari AVM zamanlarini azaltmak ve kendinizi disari atmak da her zaman iyi bir fikir.

3- Sirf yoneticiyi ya da is arkadaslarini beklemek adina gun boyunca sigara, cay molasinda oyalanmanin ya da sosyal medyada takilmanin yerine odaklanarak calisip butun acil ve onemli isleri zamaninda bitirmeye calismak, tam da bu yuzden isten cikarken de kendimizi kotu hissetmeye bir sebep vermemek de aslinda alabileceginiz onlemler arasinda.

4- Google, Zalando, Zynga gibi sirketlerin uyguladigi “OKR” (Objective Key Results) sistemini benimsemek. Bu sistemde takim ve takimin her bireyi icin 1 ila 3 aylik amaclar koyulup buna ne kadar ulastigina bakiliyor her bir donemin sonunda. Aslinda burada ulasilmak istenene ulasildiysa kimsenin “eksik calismadan” kabahatli bulunmamasi gerekiyor, kaldi ki belirnenen bir amaca ulasmada sadece eksik calismaktan cok bir cok da etken bulunuyor.

Bu sistem tabii ki calisanlardan degil, yoneticilerden bile degil sirketlerin en ust duzeylerinden gelebilecek bir sistem.

5- Mesai saatleri disinda bir fikriniz varsa bunu o an yazmak yerine bir kenara not edip is saatinde bu surece devam etmek. Hatirlanmasi gereken sey su: Eger siz bir mesaj atarsaniz, diger butun okuyanlarin kafasini kurcalayabilirsiniz. O yuzden yoneticinizden mesaj alsaniz bile cevap vermek icin ertesi gunun en erken saatini bekleyin.

“Tembel insan en caliskan insandir.”

Eski mudurlerimden birinin bana “Ben tembel ama isini hakkiyla yapan insan severim, cunku onlar islerin nasil en hizli ve pratik yapilacagini bilirler.” demisti. Simdi dusununce ona da hak veriyorum, uzun sure calismak ya da hafta sonlari is yapmak aslinda verimliligin tam aksi, bir yerlerde yanlis yaptigimizin gostergesi olabilir.

Yirtmak icin calismak

Bizi bu duruma iten sisteme de deginmeden edemeyecegim. Istanbul’da yeni mezun olmak ve ailesinin yardimi olmadan gecinmeye calismak herkesin hemen uyanmak isteyecegi bir kabus. Motivasyon ve Hijyen teorisine gore maas, “yoklugu kotu olan, coklugu da fayda etmeyen” bir unsur. Cogu calisanin ilk senelerde birkac adim daha yukselmek icin sirkette mesaiye kalmasinin ya da haftasonlari gozlerini is mesajlarindan alamamasinin sebebi de aslinda ekonomik anlamda da nefes almak istemesinden kaynaklaniyor. Bunun sebebi de malesef deneyim ve alinan maas arasindaki orantisizlik.

Gunde neden 11 saat degil de 8 saat calisiyoruz?

Gunde neden 8 saat calismamizin beklendigini hic dusundunuz mu? 1800'lerin basinda calisma saatleri 10 ile 16 saat arasinda degisirken, “8 saat is, 8 saat eglence, 8 saat uyku” slogani Ingiltere’de Endustriyel Devrim zamaninda hayata gecirilmis, 1900'lerin basinda Ford Motor Company’nin de calisma saatlerini 9 saatten 8 saate dusurerek verim ve karlilikta artis saglamasiyla calisma saatlerinde azaltma buyuk ragbet gormustur. Kaldi ki 16 saatlerden 8 saate inmis bir duzeni de sorgulayan, yeni ihtiyaclarla degisen calisma saatlerini destekleyen Isvec ulkede gunde 6 saat calisma uygulamasini hayata gecirmistir.

Gunde 8 saati sorgulamanin yaninda tabii ki haftada 5 gunu de sorgulayabiliriz. Mesela Bati Avrupa’da part time calismak da yaygindir ve bu uygulamanin basini Hollanda ceker. Hollanda’da cogu sirkette 4 is gunu, 3 gun haftasonu benimsenmistir. Asagidaki grafikte listenin en tepesinde kimlerin oldugu ve bu insanlarin “daha az” calisarak bile cok iyi isler basardigi su goturmez bir gercek.

OECD ulkelerinde part time calisanlarin orani. Kaynak: OECD

Cesaret bulasicidir

Bu yaziyi begenmekten, paylasmaktan ve diger yazilarim icin beni takip etmekten lutfen cekinmeyin. Degisimin bizden baslayabilecegini ve bunu bize dayatan sisteme karsi cesaret ve bilginin paylastikca cogalacagini unutmayin. Simdi o laptopu sakince yere birakin ve ofisten yavas adimlarla uzaklasin.