We zijn allemaal gek in ons hoofd

Sam Trompert
Aug 26, 2017 · 5 min read

Bloederige zombies, doodenge vampiers, en — meer recent — horrorclowns. Wat is daar eigenlijk ‘leuk’ aan? Halloween heeft inmiddels een vast plekje gevonden op de Nederlandse feestkalender. Waarom beleven mensen plezier aan angst?

Dit artikel verscheen 22 oktober 2016 in bijlage PLUS van het Leidsch Dagblad, Noordhollands Dagblad, Haarlems Dagblad/IJmuider Courant en De Gooi- en Eemlander.

Foto: freestocks.org

Dat we niet allemaal opgesloten zitten in een gekkenhuis komt doordat de meesten van ons erin slagen onze mentale stoornissen te verbergen. Was getekend: Stephen King. De Amerikaanse horror-auteur verklaart in zijn essay ‘Why We Crave Horror Stories’ onze belangstelling voor horrorfilms en griezelverhalen. We moeten onze gekte af en toe de vrije loop laten. Zoals King het formuleert: we moeten de ‘hongerige, bloeddorstige krokodillen in ons brein van vers, rauw vlees voorzien’. Doen we dat niet, dan bestaat de kans dat fantasie werkelijkheid wordt. Eng hè?

Wie thrillers als ‘It’, of ‘The Shining’ gezien of gelezen heeft moet zich afvragen hoe gek King dan zelf eigenlijk is. Het is maar goed dat hij is gaan schrijven.

Kings oeuvre is omvangrijk en gewaardeerd. Tijdens Halloween zullen zijn films vast ergens op tv te zien zijn. Officieel vieren we dat op 31 oktober, maar het weekend daarvoor is er al een hoop te doen. Het feest wordt steeds populairder, gevoed door films en series. Want naast de horrorklassiekers van King verschijnen er nieuwe sterren aan het firmament.

Komende week (niet geheel ontoevallig) start tv-zender FOX in Nederland met het zevende seizoen van de Amerikaanse hitserie The Walking Dead, waarin een groep overlevenden van een zombie-apocalyps probeert een nieuwe samenleving op te bouwen. Het digitale videoplatform Netflix maakte vorige week bekend 3,6 miljoen nieuwe gebruikers te mogen verwelkomen. Vooral vanwege de series Narcos en Stranger Things. In die laatste verdwijnt een kind naar een angstaanjagend parallel universum: het Ondersteboven.

Mainstream

Laura Walhout (32) uit Hilversum kan er geen genoeg van krijgen. Zo’n zeven jaar geleden richtte ze samen met een vriend de horror-nieuwssite DeNachtvlinders.nl op, om de groeiende groep horrorfans van een platform te voorzien. Inmiddels heeft ze het beheer van de site overgedragen aan haar mede-oprichter en werkt ze op het Nederlandse kantoor van The Walt Disney Company.

Als kind verslond ze al fantasyfilms en science fiction. “Het intrigeerde me dat je bang kunt worden van dingen die niet echt zijn. Het is echt heel knap als een film zoveel emotie losmaakt dat je iets echt eng vindt”, vertelt ze. Het horrorgenre wordt steeds meer mainstream, volgens Walhout. Dat begon met de filmreeks Twilight, over een meisje dat moet kiezen met welke jongen ze verkering wil: een vampier of een weerwolf. Walhout: “Eigenlijk een hele slechte film, maar het heeft wel veel deuren geopend.”

Wie niet genoeg heeft aan films en series kan volgend weekend zijn (stilstaande) hart ophalen tijdens een van de talloze feesten en festivals rond Halloween. Een van de grootste Halloween-evenementen is ‘Haunted Castle’, op de Keukenhof. Sinds 2011 dossen bezoekers zich uit als engerds. Inmiddels komen ze met 7.000 man, naar verwachting. “Voor ons een heerlijke manier om allerlei vormen van creativiteit te uiten”, zegt festivalorganisator Mark van der Stelt (46).

Een outfit op een dergelijk festival is misschien geen vereiste, maar wel een soort sociale verplichting. Feestwinkels doen goede zaken, weet Melissa Geijssen van Ooms Feestwinkel in Hoorn. Ze organiseert met lokale kroegen voor de tweede keer een Halloween Walk. “Schmink en enge maskers vinden gretig aftrek.”

Commercieel

Halloween is ook een commercieel feest. Hoeveel geld de Nederlandse consument precies uitgeeft is niet duidelijk, brancheorganisatie Detailhandel Nederland houdt alleen cijfers bij voor Kerst en Sinterklaas. De Amerikaanse evenknie National Retail Federation doet dat wel: dit jaar spenderen de Amerikanen een recordbedrag van $8,4 miljard dollar aan het griezelfeest.
Wat bezielt de Halloween-ganger toch? Wat is er zo lollig aan jezelf blootstellen aan angst? Onderzoeker Mara van der Meulen (25), van de Universiteit Leiden, verdiepte zich in de materie. Ze schreef erover op het Leiden Psychology Blog.

Heeft u een hekel aan Halloween en horrorfilms? U bent niet alleen. We hebben allemaal een eigen ideaal niveau aan spanning en opwinding, waarbij we optimaal functioneren. Niet iedereen is dol op spanning en angst, weet Van der Meulen. “Je hebt mensen die snel overprikkeld zijn. Bijvoorbeeld mensen met een vorm van autisme, of mensen die sowieso slechter tegen prikkels uit hun omgeving kunnen. Zij raken juist erg gestresst van spannende films, of verklede figuren die uit de bosjes springen”, vertelt Van der Meulen.

Als de hoeveelheid spanning en opwinding boven ons ideale niveau uitsteekt treedt een fight-or-flight-respons op: of we maken ons klaar om die horrorclown tussen de struiken een klap te verkopen, of we zetten het op een lopen. Ons lichaam maakt in zo’n geval (onder andere) extra adrenaline aan.

Dat is ook best lekker. Sommigen houden juist van die kick, zogenoemde ‘sensatiezoekers’. Zij kunnen erg goed tegen prikkels en hebben juist uitdaging nodig om hun ideale niveau aan spanning en opwinding te bereiken. Dat kan door schrikreacties op te zoeken, bijvoorbeeld tijdens een Halloweenfeest.

Of door een horrorfilm op te zetten. Duitse onderzoekers onderzochten hoe het brein van deze sensatiezoekers reageert op het zien van enge videoclips, in vergelijking met neutrale beelden. Niet alleen nam de hersenactiviteit toe bij het zien van de enge clips, bij het zien van de neutrale beelden nam de hersenactiviteit zelfs af. Waar de een niet moet denken aan een horrorfilm, valt het voor een ander dus onder ‘gezonde spanning’.

Een herkenbaar verhaal, voor Laura Walhout. “Je moet ergens je energie verplaatsen, toch? Het is voor mij ook een beetje een uitvluchtmethode. Dat je na een film denkt: het gaat best goed met me, zo zonder enge monsters achter me aan.”

Prefrontale cortex

Vooral jonge mensen blijken behoefte te hebben aan sensatie. Dat heeft te maken met de ontwikkeling van de prefrontale cortex, het gebied in de hersenen waarin bijvoorbeeld zelfreflectie huist. Heel simpel: het innerlijke stemmetje dat beschermt tegen potentieel gevaar. Dit gebied groeit door tot een leeftijd van ongeveer 25 jaar, waarna een volwassene pas echt in staat is risico’s in te schatten.

Ook voor de commercie blijken millenials (18–34 jaar) een belangrijkere groep te worden, wat Halloween betreft. Onderzoek van de National Retail Federation toont aan dat zij nu het vaakst aan Halloween doen. Niet onbelangrijk: ze geven ook het meeste geld uit: $42,39, ruim $10,- meer dan volwassenen in het algemeen.

Sint-Maarten

Etnoloog Peter Jan Margry, verbonden aan het Meertens Instituut, denkt dat ook in Nederland jongeren de grootste feestvierders zijn. “Voor studenten en andere jongeren is het een leuk themafeest, waar je jezelf kunt verkleden. Het gaat steeds meer om beleving en dit is dan top-entertainment.”
Het meest bekende Halloween-ritueel is misschien dat kinderen langs de deuren gaan voor het ophalen van snoep. De kinderen roepen ‘trick or treat’ (een snoepje, of streek), waarna degene die de deur open doet de kleine handjes met snoepgoed vult.

Wie vreest dat Sinte-Maarten-Mik-Mak binnenkort plaats moet maken voor ‘trick-or-treat’ hoeft zich overigens geen zorgen te maken. Halloween wordt populairder, maar Sint-Maarten ook, weet Margry. Motor achter Sint-Maarten zijn de basisscholen, die dat steeds vaker en fanatieker vieren. “Met Halloween gaan kinderen hier eigenlijk nergens langs de deuren voor snoep. Er is echt een Nederlandse versie van dit feest.”

Geen snoep dus, maar vooral rauw vlees voor de innerlijke krokodil. “Houd hen gevoed”, aldus Stephen King.

)

Sam Trompert

Written by

journalist | Holland Media Combinatie | @oogopmorgen | Eppur, si muove | In te huren voor lezingen, presentaties & spelshows |

Welcome to a place where words matter. On Medium, smart voices and original ideas take center stage - with no ads in sight. Watch
Follow all the topics you care about, and we’ll deliver the best stories for you to your homepage and inbox. Explore
Get unlimited access to the best stories on Medium — and support writers while you’re at it. Just $5/month. Upgrade