Nieuwe, digitale burgerrechten. Een eerste aanzet.

Onderstaande tekst publiceerde ik afgelopen week op Mindshakes, het nieuwe online platform van NRC/Mediahuis. Met de tekst probeer ik een begin te maken met de formulering van nieuwe burgerrechten voor de 21ste eeuw.

Ik, Sidney Vollmer, schrijver te Amsterdam, 32 jaar oud, constateer dat Nederlanders aan het begin van de 21ste eeuw behoorlijk het onderspit delven tegenover The Silicon Empire.

Ik constateer dat er een onevenredige hoeveelheid data, informatie, kapitaal en macht geconcentreerd worden buiten de landsgrenzen van onze mooie postzegel, het Koninkrijk der Nederlanden;

dat de regering van ons Koninkrijk een tikkie achterligt bij de implementatie van digitale technologie en dat de digitale levens van haar burgers niet adequaat worden beschermd;

dat een groot gedeelte van de Nederlandse burgers onwetend is over de rot die vreet aan de fundamenten van onze samenleving;

dat een ander, kleiner gedeelte van de burgers (in het bijzonder jongeren) dit wél weten, maar geïntimideerd zijn door de onwetendheid van ándere burgers die zich gedragen als goedgelovige Afrikaanse stammen die hun grondstoffen (data en rechten) laat wegroven in ruil voor spiegels en kraaltjes (apps);

dat die bewuste, kleine groep burgers geholpen is met geestverruimende normen en waarden, met munitie als het ware;

Waardoor ik de noodzaak voel pikante, nieuwe burgerrechten voor de 21ste eeuw te formuleren. Hier bij Mindshakes spijker ik ze vermetel aan de digitale kerkdeur.


1. HET RECHT OP VERVELING

Iedere burger heeft het recht op nietsdoen. Op dromerig uit het raam staren naar ons vlakke, vlakke land in plaats van naar een scherm. Je mag net zo goed de symfonie van alledag beluisteren als de Playlist Voor De Woensdagmiddag. Uit je verveling kan menselijkheid groeien, verwondering, dans.

2. HET RECHT OP PECH EN TOEVAL

We hebben recht op een ongelukkige regenbui die losbarst vlák nadat we de deur uitgaan. Iemand op de camping tegen het lijf lopen waarvan we niet wisten dat die persoon óók op vakantie was. We hebben recht op de toevallige bijkomstigheden die ons leven onvoorspelbaarder maken. We hebben recht op serendipiteit die onze smartphones onbekend blijft.

3. HET RECHT OP VERDWALING

De kortste route van A naar B is geen plicht. We hebben het recht om zélf de route uit te zoeken, en hopeloos te navigeren bij het licht van de maan. Het recht, op herfstbladeren schoppen in dat grote boze bos, zonder gps-signaal. Contact te voelen met de aarde, als het ware. Belangrijk. Geestverruimend.

4. HET RECHT OP TE LAAT KOMEN

Het leven wordt niet efficiënter door meer punctualiteit. Het wordt efficiënter door meer speelruimte. We mogen te laat komen. We hoeven niet binnen vijf minuten de ander een bericht te sturen om onze vertraging aan te kondigen. Chill.


5. HET RECHT OP VERGETEN TE WORDEN

Geen enkele burger heeft de plicht beroemd te worden — tijdens haar leven of na haar dood. Informatie die The Silicon Empire verzamelt, blijft net zo goed van de burger als van The Empire. Het bewaren van verzamelde data is een expliciete opt-in. Data zal een zeer beperkte levensduur krijgen. En je moet je sporen kunnen laten wissen.

6. HET RECHT OP INTUÏTIE

Hoezeer het algoritme ook zegt dat we behoefte hebben aan X, moeten daten met Y, boek Z gelezen zou moeten worden: we hebben het recht algoritmische suggesties naast ons neer te leggen. En voor onze eigen, stomme, ongeïnformeerde, puberale, achteloze, hopeloze keuze te gaan. Intuïtie rules.

7. HET RECHT OP ELKAAR UIT HET OOG VERLIEZEN

Onze aanwezigheid in het wereldwijde telefoonboek dat momenteel door Facebook wordt aangelegd — op basis van al onze grondstoffen — verplicht ons tot niets. We hebben het recht een koers te varen die niemand anders ziet. We hoeven geen contact te houden met iedereen die we ooit tegenkwamen. Unfrienden, die hap.

8. HET RECHT OP FACEBOOKLOOS ONDERWIJS

Geen enkele instantie kan ons verplichten om in onderwijs gebruik te maken van Facebook.Wij hebben het recht op zelf ontwikkelde of Open Source-systemen wanneer we onderwijs volgen. We zijn geen datapoints. We zijn studenten. We hebben het recht op ondersteuning, tegen weglekkende concentratie tijdens ons onderwijs. Docenten en scholen zullen hun uiterste best doen haar leerlingen af te schermen voor de verleidingen van social media.

9. HET RECHT OP ONZICHTBAARHEID

Geen enkele overheid kan ooit van haar burgers eisen dat zij te allen tijde te volgen zijn. We hebben het recht op onzichtbaarheid, op anonieme chipkaarten, en op openbaar vervoer dat de burger centraal stelt, niet de database. Technologie die ons helpt onze identiteit te anonimiseren, thuis of onderweg, zal niet verboden worden. We hebben recht op transparantie over het gebruik en de veiligheid van data die in de openbare ruimte van ons wordt geregistreerd.

10. HET RECHT OP WINSTDELING

The Silicon Empire zal burgers de mogelijkheid bieden te delen in de winst die gemaakt wordt op basis van haar data. Zij zal verplicht worden hun “gratis” prijskaartje te vervangen door een “data” prijskaartje, een prijskaartje dat we samen eens even haarfijn gaan definiëren, de komende tijd.

11. HET RECHT OP VERGISSINGEN

Ons leven hoeft niet perfect te zijn. Geen enkele instantie hoeft daar een mediërende invloed op uit te oefenen. Rot op met je bevaderende, porrende, goedbedoelde suggesties over hoe we het beter kunnen doen, sneller, scherper, efficiënter, de volgende keer. Life’s a bitch. We fuck up. Soit.

12. HET RECHT OP EEN ONDERGANG

Van snackvoer tot te weinig bewegen. Van de verkeerde schoenen tot de verkeerde partner. Van een drankverslaving tot een gokverslaving. Niet alleen de incidentele vergissing, ook het “verkeerde” levenspad behoort ons toe. We hebben het recht op onze eigen ondergang. Expliciet worden hierbij de verzekeraars en smart sensors genoemd (leest u mee, Achmea?) die onder geen enkel voorwendsel geaggregeerde data mag gaan gebruiken om ons leven “positief” te beïnvloeden. En korting geven voor afgeluisterde data is diefstal.

13. HET RECHT OP WEGKIJKEN

De hele wereld staat in brand. Zo lijkt het soms, tenminste. Maar stiekem gaat het heel erg goed, met steeds meer mensen. Hoezeer een ander zich ook ergens druk om maakt, ben jij niet verplicht je daar druk om te maken. Ja, wij hebben samen een aandeel in alles dat er gebeurt — één van de meest fundamentele puzzels van “juist” leven in de 21ste eeuw — maar dit verplicht ons niet tot aandacht geven aan iets. (Vooruit, de overheid mag ons wel dwingen ergens naar te kijken. Naar een verkeersbord, bijvoorbeeld.)

14. HET RECHT OP MIDDELMATIGHEID

Niemand kan verplicht worden zijn of haar “maximale” leven te leven. Je bent goed zoals je bent. De vijand van het goede is het beste, zei mijn lieve moeder al. Onze samenleving functioneert bij de gratie van iedere vuilnisman, verpleegkundige, leraar, secretaresse die niet hoeft te excelleren, maar “gewoon” zijn/haar werk doet. Middelmatigheid is wel degelijk goed genoeg: de onbezongen helden van onze tijd zijn de échte helden van onze tijd. Iedere keer dat The Empire je verleidt to meer, tot beter, vraag jezelf dan af of je dat eigenlijk wel wilt.

15. HET RECHT OP INZICHT BIJ GEBRUIKERSVOORWAARDEN

Iedere burger heeft het recht op inzicht bij de gebruikersvoorwaarden van een digitale dienst. op begrijpelijke, rechtvaardige teksten. Iemand op “akkoord” laten klikken, en er even 57 pagina’s algemene voorwaarden erdoorheen duwen, is expliciet géén adequate manier van inzicht geven. Doe ‘s normaal, Tim Cook & Co.

16. HET RECHT OP INFORMATIE OVER (EN VERSLEUTELING VAN) TE VERZENDEN GEBRUIKERSDATA

Geen enkele organisatie heeft het recht informatie van een burger te verplaatsen of verzenden zonder de expliciete toestemming van die burger. Dit geldt expliciet voor de zorgsector, maar ook voor alle andere sectoren van de economie die gebruikersdata rücksichtlos verzamelen en verzenden. Baby, think twice before you send it. And encrypt it.


17. HET RECHT OP CASH

Hoezeer banken, de retail, startups en de overheid het ook proberen door te drukken: we hebben ten alle tijde het recht op contant geld. Pinbetalingen laten een dataspoor achter waar wij niet om hebben gevraagd, een spoor dat te gelde wordt gemaakt zonder dat we meedelen in de winst, én een spoor dat ons een belangrijk recht ontneemt: het recht op anonimiteit over waar, wanneer en waaraan we ons geld aan uitgeven.

18. HET RECHT NIET TE OORDELEN

Geen enkele burger kan verplicht worden tot het beoordelen van een dienst of product. Onze gebruikservaring hoeft niet gekwantificeerd te worden in likes, sterren, votes of recensies. We hoeven géén oordeel uit te spreken — maar het mag wel. (Advies aan al die beoordelingsbedelaars, van Iens tot Uber tot de kroeg op de hoek met zijn “like ons” poster: richt je gewoon op het bieden van service. Dat heeft millennia lang prima gewerkt. Overal ter wereld.)

19. HET RECHT OP EEN MENSELIJK OORDEEL

Of we nu een overtreding begaan of solliciteren voor een nieuwe baan: geen enkel algoritme mag ooit meer dan een secundaire rol vervullen bij het beoordelen van een burger. Een bedrijf met een vacature zal binnengekomen sollicitatiebrieven dus laten beoordelen door een mens. Een werknemer heeft er immers het recht op als mens te worden bezien, in plaats van als verzameling datapoints die aan een privaat algoritme worden geleverd. Drank op in het verkeer? Op straat gevochten? Foei. Such a bad boy. Maar mensen zullen mensen straffen. Algoritmes niet.

20. HET RECHT OP EEN NEDERLANDSE DEFINITIE VAN PRIVACY

Het is niet aan bedrijven om privacy te definiëren. Het is ook niet aan de EU, die Brusselse Toren van Babel. Het is aan de Nederlanders. Privacy is geen transactiemiddel, het is een ecologische grondwaarde. Net als schoon water, schone lucht, of schoon voedsel. Zij zullen ondersteund worden door opiniemakers, wetenschappers, filosofen en info-security specialisten, maar vooral vertrouwen op haar eigen, gezonde verstand. Het is aan de overheid die definitie vervolgens te verdedigen, zowel op nationaal als internationaal niveau. (O, enne… kamerleden die dit toevallig lezen? Leden van de regering? Het is ongelooflijk om te zien hoe jullie dit cruciale onderwerp al jaren links laten liggen ten faveure van fictieve economische winst en een schijnveiligheid. Getverdemme, jongens.)

21. HET RECHT OP (NEUTRAAL) INTERNET EN EIGEN INFRASTRUCTUUR

Internet heeft een maatschappelijke functie. Net als als gas, water, licht, openbaar vervoer, zorg, rechtspraak. We hebben allemaal een basisrecht op internet, maar het is geen plicht verbonden te zijn. Gegarandeerd dient te worden dat internet neutraal blijft. Energieleveranciers mogen ook niet bepalen dat ik de “verkeerde” lampen gebruik, thuis. Noch kun je een lampenfabrikant laten dokken voor mijn onwenselijke privégebruik van zijn lampen. De infrastructuur van internet blijft op Nederlandse bodem in Nederlandse handen en valt onder Nederlands recht. Deal with it, Silicon Empire.

22. HET RECHT OP EEN DIGITALE AUTORITEIT

Aangezien Het College voor de Bescherming van Persoonsgegevens (CBP) een schandelijk klein budget heeft, Bits of Freedom bergen moet verzetten met theelepeltjes en er geen enkel ministerie is dat de 21ste eeuwse burgerrechten heeft geclaimd, hebben Nederlandse burgers recht op een Digitale Autoriteit. Eentje met diepe zakken, autoriteit als Frank Underwood en slagtanden als een mammoet. De N.D.A. zal de CBP incorporeren. Ze zal versleutelingsdiensten aanbieden. Licenties uitreiken aan apps die in de Appstore of Playstore worden aangeboden. (Voldoet zo’n app niet aan wat we als land willen? Toedels!) De NDA zal open source software implementeren bij de overheid. Ze zal leerlingen als de wiedeweerga leren programmeren, en leren versleutelen. Zo zal de N.D.A., net als de Autoriteit Financiële Markten (AFM) en de Nederlandse Voedsel en Waren Autoriteit (NVWA) garant staan voor de bewaking van onze 21ste eeuwse burgerrechten.


Ben je het hiermee eens? Mooi. Deel dit verhaal. Onthoud dat deze nieuwe, digitale burgerrechten zich met horten en stoten zullen ontwikkelen, maar straks onvervreemdbaar kunnen zijn. Als we dat willen. Je mag ze adopteren. Aanvullen. Belachelijk maken. En als het even kan van constructief commentaar voorzien. Lekker menselijk.

Ik zal de komende maanden gaan toelichten waarom die rechten zo belangrijk zijn. Gezamenlijk zullen we ze aanscherpen. Ze zullen tot een even sluimerend als aanstekelijk besef leiden dat het wel degelijk anders kan.

We tackelen diepgewortelde lethargie met gestrekt been — in de 46ste minuut. We verbranden woekerend cynisme onder luid gejoel. We bitchslappen die aanmatigende onnozelheid, zowel bij de burgers als bij de staat.

Daarna komt level twee: de schaamteloze exploitatie door The Silicon Empire. Maar eerst even dit.