Wat het onderwijs kan leren van Netflix

Steven van den Tol
Nov 1, 2015 · 5 min read

Bijna twee jaar geleden stuurde mijn stunning collega Nina Kubina mij deze link naar een Slideshare-deck over de organisatiecultuur bij Netflix, die onder andere gaat over het creëren van een cultuur van excellentie en het behouden van je beste mensen. Ironisch genoeg besloot Nina een paar maanden later om onze organisatie te verlaten. Ik heb sindsdien de presentatie dan ook goed bestudeerd om er lessen uit te trekken.

Het viel me op dat veel van de ideeën óók toe te passen zijn op het onderwijs. Hieronder de slides met daarop volgens mij de belangrijkste inzichten, maar de hele presentatie is het bekijken waard.


Een veel gehoorde klacht op scholen is het gebrek aan autonomie en vrijheid. En dat is niet zo gek, het zijn vaak grote organisaties — meer dan 100 mensen in dienst en pakweg 1000 leerlingen in het gebouw — die zelf weer onderdeel uitmaken van een nog groter, complex onderwijssysteem. Om dit te kunnen beheersen zijn processen en procedures nodig, waarmee de vrijheid van de medewerkers omlaag gaat.


Hoe groter en complexer een school en het onderwijssysteem wordt, hoe lager het percentage top-docenten. Dit is een logisch gevolg: als je als school de 100 beste docenten van Nederland in dienst hebt, dan is nummer 1 beter dan nummer 100, maar alle docenten vallen in top 100. Wanneer je door groei 110 docenten nodig hebt, dan heb je plots 10 docenten in je team die niet tot de top 100 behoren.
Kortom: het aantal geweldige docenten is eindig. Hoe groter en complexer het onderwijssysteem, hoe meer docenten je nodig hebt, hoe lager de gemiddelde docentenkwaliteit.


Onze scholen en ons onderwijssysteem zijn nu eenmaal groot, omdat we iedereen van onderwijs willen voorzien. Daarmee zitten we automatisch al ver rechtsboven in de blauwe pijl. Bij gebrek aan een flinke dosis geweldige docenten — die zich wel raad weten in een complexe omgeving — ontstaat er daarom chaos.


Om deze chaos tegen te gaan, bedenken we op scholen en voor ons onderwijs alsmaar meer en meer regels. We moeten dat onderwijs nu toch echt gaan professionaliseren.


Als er iets is waar je een geweldige docent mee kunt irriteren, is door hem of haar allemaal regels op te leggen en hetzelfde geldt voor geweldige scholen. Zoek het maar uit, ik ga wel wat anders doen. En zo komt het vliegwiel op dreef: Minder topdocenten, meer chaos, meer procedures, minder topdocenten, etcetera, etcetera.


Het lijkt erop dat we op veel scholen en in ons onderwijssysteem nu veelal voor optie 3 kiezen. We redden het allemaal wel, maar het systeem is ontzettend breekbaar en er hoeft maar iets te gebeuren of de boel stort in. Denk aan vergrijzing, de opkomst van technologie en social media, toenemende mondigheid van ouders: we worstelen om hier goed mee om te gaan en soms gaat het goed mis.


De sleutel zit dus in twee componenten:

  1. Het percentage topdocenten verhogen. Dit kan door nieuwe en bestaande docenten beter op te leiden, maar ook door strenger te selecteren wie we docent laten zijn bij ons op school, in ons onderwijs. Of zoals ze in de zakenwereld zeggen: Better a hole in your team, than an asshole in your team.
    Tot nog toe is er vooral een kwantitatieve benadering op het lerarentekort geweest, maar veel belangrijker is het kwalitatieve lerarentekort. Er zijn wel initiatieven om het opleiden van docenten anders te benaderen, zoals bijvoorbeeld DNA van de Leraar, waar ik zelf bij betrokken ben.
  2. De complexiteit en de hoeveelheid processen op onze scholen en in ons onderwijssysteem minimaliseren. Hier worden al goede initiatieven in genomen, zo gaat er komend jaar een experiment van start waarbij goede scholen zich aan minder regels hoeven te houden, maar er valt nog veel meer winst te behalen. Bijvoorbeeld door te kijken naar de kwaliteiten van een docent, in plaats blind te oordelen op basis van verwantschapstabellen.

Het onderwijs leert leerlingen hoe onze maatschappij werkt. En zoals Ken Robinson uitlegt in zijn beroemde TED-talk is school nu vooral gericht om leerlingen gehoorzaamheid aan industriële processen aan te leren. En zoals je onderwijs is, zo wordt je maatschappij.

Ik wil graag leven in een maatschappij waarin een cultuur heerst van creativiteit, zelfdiscipline, vrijheid en verantwoordelijkheid. Met geweldige docenten kunnen we deze maatschappij creëren.


En Nina, de collega die me ooit de link naar de slideshare van Netflix stuurde? Zij werkt nu voor House of Performance, een organisatie die zich richt op ¨het laten excelleren door interventies op het gebied van proces, besturing, gedrag en leiderschap¨. Dus die is daar wel op haar plek.

Steven van den Tol

Written by

Gefascineerd door leren

Welcome to a place where words matter. On Medium, smart voices and original ideas take center stage - with no ads in sight. Watch
Follow all the topics you care about, and we’ll deliver the best stories for you to your homepage and inbox. Explore
Get unlimited access to the best stories on Medium — and support writers while you’re at it. Just $5/month. Upgrade