Kinderen vaak nog slachtoffer van scheiding

‘Kinderen verdienen vooral uitleg op maat’

Kinderen zijn in scheidingen nog altijd het grootste slachtoffer. Zij kunnen of willen vaak de breuk tussen hun ouders niet begrijpen. Daarnaast bekijken de ouders de situatie vaak vanuit hun eigen standpunt. Hierdoor zitten de kinderen vast tussen de ruziënde ouders.

©Shutterstock.com

‘Ik mis vooral de hechte gezinssituatie. Ik heb daar altijd zo van genoten. Vooral de simpele zaken blijven je bij, zoals bijvoorbeeld samen rond de tafel zitten. Ik schaam mij er niet voor, maar iedere keer als ik tegen iemand zeg dat mijn ouders gescheiden zijn, zeg ik dat niet zonder gevoel. Ik had liever gehad dat ze er samen hadden aan gewerkt.’ Ook de 23-jarige Sofie was de dupe van een echtscheiding tussen haar ouders. Op haar zeventiende besloten haar ouders om te scheiden. Zij kreeg te maken met getouwtrek tussen haar ouders over haar nieuwe woonplaats.

Verblijfsregeling

In veel gevallen blijkt dat kinderen inspraak willen hebben over een verblijfs — en omgangsregeling zonder daarom keuzes te moeten maken. Zij willen hun verhaal kwijt en willen duidelijk maken wat voor hen belangrijk is bij het nemen van beslissingen over deze regeling.

In de meeste gevallen willen kinderen met beide ouders contact blijven houden. Uiteindelijk moeten ze toch overgaan tot een voorkeur voor de ene of de andere regeling. Die voorkeur hangt af van verschillende factoren die voor de ouders soms minder belangrijk lijken. De invloed van vrienden, vrijetijdsmogelijkheden, school, de aanwezigheid van openbaar vervoer betekenen voor kinderen vaak het verschil tussen zich goed voelen of niet.

Deze gevoelens van sympathie of antipathie hangen nauw samen met de actuele situatie of de voorgeschiedenis in het gezin. Kinderen die getuige zijn van geweldpleging en ingrijpende emotionele gebeurtenissen worden daardoor beïnvloed. Kinderen nemen ook deel aan de gezinsprocessen. Zo krijgt men vaak meldingen van kinderen die vinden dat zij in hun beleving van de situatie niet gerespecteerd worden.

Hulpverleningsdiensten

Volgens An Hemeleers van het Hasseltse Provinciaal Centrum voor Leerlingenbegeleiding (PCLB) Limburg vormen ouders, ondanks de problemen in hun relatie, de belangrijkste schakel in de opvang van hun kind. ‘Er zijn heel wat hulpverleningsdiensten die helpen in echtscheiding, zowel naar kinderen als volwassenen toe. Maar ouders moeten die stap zetten. Hierdoor moet het kind wachten op de hulp die het nodig heeft.’

‘Vaak zijn ouders nog te zeer bezig met hun eigen verwerking of zijn ze te zeer gericht op de ex-partner’
An Hemeleers PCLB

‘Er zijn ook verschillende hulpverleningsdiensten die pas echt aan de slag gaan met kinderen als de ouders op één lijn zitten, en laat dit nu vaak echt heel moeilijk zijn in een echtscheidingssituatie. Vaak is het dan de school die voor deze kinderen een veilige, rustige omgeving moet creëren.’

Ook Sofie kreeg te maken met de behulpzaamheid van haar leerkracht, maar ze vond de relatie met haar broer erg belangrijk. Ze hielpen elkaar door de zware momenten heen. ‘Het nieuws van de scheiding raakte ook mijn broer. Tijdens het verwerkingsproces groeiden we naar elkaar toe. We deelden elkaars frustraties en we probeerden elkaar zo goed mogelijk op te vangen. Op school konden we natuurlijk ook altijd terecht. Maar uiteindelijk praat je nog altijd beter met familie, ook al is dat je jongere broer.’

Conflicten

Kinderen beoordelen hun situatie veeleer op korte termijn, hierdoor begrijpen ze sommige dingen niet. Bovendien hebben kinderen soms gegronde redenen, die juridisch niet altijd even gemakkelijk aantoonbaar zijn, om het contact met een ouder (tijdelijk) te willen beperken. Kinderen voelen zich tekort gedaan in hun eigen beleving van de situatie en in hun loyaliteit naar één van beide ouders; de ouder die in hun beleving ‘slachtoffer’ is van een onrechtvaardige situatie.

‘Ouders kunnen en moeten veel betekenen voor hun kinderen in deze moeilijke periode. Kinderen verdienen vooral uitleg op maat. Daarnaast moeten ouders de communicatie met de ex-partner zo zuiver en respectvol mogelijk laten verlopen. Kinderen moeten de kans krijgen om loyaal te mogen zijn aan beide ouders. Indien dit niet lukt, schakelt men best de hulp in van een echtscheidings- of ouderschapsbemiddelaar’, vertelt Hemeleers.

Ondanks het dalende aantal echtscheidingen in België vonden er in 2014 nog 24 310 scheidingen plaats. Een daling van ongeveer 25 procent in vergelijking met 5 jaar geleden. Toen lag het aantal echtscheidingen nog op 32 606. Daarvan hadden ongeveer 2318 koppels een kind. Dat wijzen cijfers van de Federale Overheidsdienst Economie uit.

Vaak valt op hoe hiermee de kiem gelegd wordt voor langdurige conflicten. Kinderen voelen zich niet gerespecteerd in hun beleving en gaan vanuit dat gevoel de nieuwe situatie tegemoet. Dit verscherpt vaak de conflicten in plaats van ze te verzachten. Ouders bouwen na de scheiding elk hun leven verder uit. Kinderen blijven met elke ouder verbonden.

Ook Myriam Standaert van het PCLB Limburg vindt het wel opmerkelijk hoe complex de samenlevingsvormen kunnen zijn. ‘Grootouders die gescheiden zijn, ouders die gescheiden zijn en die een nieuwe relatie zijn aangegaan met of zonder kinderen. Kinderen worden soms van de ene leefsituatie naar de andere geloodst waar ze zich moeten aanpassen. Soms worden kinderen dan nog eens met de kinderen van de nieuwe partner geconfronteerd. De draagkracht van elk kind is verschillend. De ene zal daar makkelijker mee om kunnen dan de andere.’

‘Ik heb het geluk gehad dat de nieuwe partner van mama zeer tof is. Hij behandelt mij als zijn eigen kind. Dat was een hele verademing. In het begin was het natuurlijk aanpassen, maar het loonde uiteindelijk toch de moeite’, antwoordt Sofie.

Vrije tijd

De vrijetijdsbesteding van een kind van zes is anders dan die van een kind van veertien, maar toch moet de regeling gevolgd worden ongeacht de wijzigingen in het sociale leven van het kind. Een regeling die werkte op de leeftijd van zes jaar kan vijf jaar later niet meer van toepassing zijn.

Wanneer de ouders er niet in slagen een onderling akkoord te vinden, staat het kind machteloos. Het kan zich verzetten tegen het uitvoeren van de omgangsregeling maar daarmee brengt het één van beide ouders in moeilijkheden. Veel regelingen zijn getroffen met het belang van het kind voor ogen, maar zijn na een tijdje achterhaald en beknotten het kind ernstig in zijn recht op vrije tijd. Kinderen die aan georganiseerde activiteiten deelnemen, staan vaak voor de verscheurende keuze tussen een conflict met de ouders of het beoefenen van hun hobby. Dit is een conflict dat anders is van aard dan de gewone generatieconflicten omdat ze enkel en alleen het gevolg zijn van een regeling of conflict na de echtscheiding.

‘Het vraagt veel flexibiliteit van kinderen waar ze soms echt niet aan toe zijn’
Myriam Standaert PCLB

Een andere reden die kinderen aanhalen om de bestaande regeling niet meer te willen volgen is dat de relatie met een van beide ouders ernstig verstoord is. Dit kan te wijten zijn aan een gewijzigde situatie bij één van de ouders, maar vaak ook aan de wijze waarop één van de ouders met het kind omgaat.

‘Wanneer één van de partners zware persoonlijke problemen heeft of niet pedagogisch verantwoord omgaat met de kinderen kan een echtscheiding een opluchting betekenen. Voor heel wat kinderen zou het in eerste instantie ook wat rust kunnen brengen wanneer de echtelijke ruzies of doodse stiltes in huis verdwijnen. Maar hier is dan toch de voorwaarde dat de ouders vrij stabiel functioneren’, zegt Standaert.

Tegenwoordig gaat het heel goed met Sofie. Het contact met haar broer en moeder, en diens partner, verloopt heel goed. De scheiding heeft Sofie wel wakker geschud. ‘Ik ben veel nuchterder geworden op gebied van relaties. Het idealisme mag dan wel verdwenen zijn door de scheiding, ik durf nog wel relaties aan te gaan. Ik heb momenteel een vriend en het zou mooi zijn als deze relatie zou blijven duren. Maar we moeten realistisch zijn, indien de één interesse verliest in de ander moet daar zo snel mogelijk over gesproken worden’, zo vertelt Sofie.

Steven Vanmechelen