Rusya’da İlk Avrupaî Reform Hareketleri ve Panslavizm

Rusya’da I.Petro’nun yaptığı reformların temeli aslında ilk panslavist, Hırvat fikir adamı Yuri Krijaniç’in fikirlerine dayanıyor.

17. yüzyılda Balkanlar’da Osmanlı İmparatorluğu ve Avusturya’nın hâkimiyeti hasebiyle Ruslarla Balkan Slavları arasındaki münâsebet kesilmişti. Bu nedenle Balkan Slavları’nın medenîyet bakımından en ileri gidenleri, Avusturya ve Avrupa’nın etkisinde kalan katolik Hırvatlar olmuştu. O yıllarda Hırvat asıllı Yuri Krijaniç ve ahâlisinde, Slavların Osmanlı ve Avusturya zûlmüne karşı Moskova etrâfında toplanması gerektiği fikri peydah oldu. Krijaniç’e göre Slavlar’ın en büyük düşmanı Almanlardı ve Almanlar’a karşı Rusya’nın ağabeyliğini kabûl etmek kurtuluş oalcaktı. Fikirlerini yaymak için 1600'lü yılların ortalarında Moskova’ya gitti. Moskova’ya vardığında Rusların cehâlet ve barbarlık içinde yaşadığını gördü. Almanlar’dan ekonomi, kültür, siyâset, bilim ilh… öğrenilmesi gerektiği kanaatine vardı. Almanlar’dan kültür ve ekonomi öğrenme fikri Rusya’da şüpheyle karşılandı. Hele katolik olduğu öğrenilince Krijaniç Sibirya’ya sürüldü.

Hâlbuki Krijaniç eserlerinde Rusya’nın geriliğini açıkça anlatırken tenkîd etmek istememiş, düzeltilmesi gereken cihetleri söylemişti.

Vaktiyle âlim Rum râhibi Maksim Grek de aynı âkıbete mâruz kalmıştı. İkisi de Moskova’dan umduğunu alamamış birer reformistti.